کتاب بین النهرین

کتاب بین‌النهرین نوشته‌ی جولین رید با ترجمه‌ی آذر بصیر تصویری فشرده و مستند از خاستگاه یکی از مهم‌ترین تمدن‌های جهان ارائه می‌دهد. این اثر بخشی از مجموعه‌ی «فرهنگ و تمدن دنیای کهن» است که با نظارت معصومه ابراهیمی و پیمان متین تدوین شده و نشر امیرکبیر آن را منتشر کرده است. نویسنده با تکیه‌بر یافته‌های باستان‌شناسی و بایگانی‌های موزه‌ی بریتانیا، سیر شکل‌گیری جوامع کشاورزی، شهرنشینی، دولت‌شهرها و پیدایش خط در سرزمین دجله و فرات را دنبال کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب بین النهرین

کتاب بین‌النهرین روایت شکل‌گیری و رشد تمدنی است که از دشت‌های سیلابی جنوب عراق تا کوهپایه‌های ترکیه و ایران امتداد داشته و بعدها زیرساخت بسیاری از عناصر تمدن غربی شده است. جولین رید در این کتاب از پایان دوران یخ‌بندان و شکل‌گیری «هلال حاصلخیز» آغاز می‌کند و نشان می‌دهد چگونه شرایط زیست‌محیطی ویژه، زمینه‌ی کشاورزی، آبیاری، شهرسازی و اختراع خط را در این ناحیه فراهم کرده است. کتاب بین‌النهرین در چند فصل پیوسته، از معرفی جغرافیای منطقه و منابع باستان‌شناسی شروع می‌شود، سپس به پیشرفت‌های کشاورزی، انقلاب نوسنگی، پیدایش دهکده‌های نخستین و شبکه‌های مبادله‌ی دوربرد می‌رسد. در ادامه، فرهنگ‌های متمایز شمال و جنوب مانند حسونه، سامره، حلف و عبید معرفی شده‌اند و تفاوت‌های آن‌ها در سفالگری، معماری، اقتصاد و سازمان اجتماعی توضیح داده شده است. کتاب بین‌النهرین در فصل‌های بعدی به توسعه‌ی شهرنشینی، شکل‌گیری مراکز بزرگی چون اوروک و اریدو، گسترش نفوذ فرهنگی جنوب به شمال، پیدایش معابد برج‌دار، سازمان‌های اداری، تجارت فلز و چوب و در نهایت ابداع خط میخی می‌پردازد. سپس ظهور دولت‌شهرهای سومری، رقابت بر سر آب و زمین، نقش نیپور به‌عنوان مرکز مذهبی و شکل‌گیری ساختارهای قدرت و پادشاهی بررسی شده است. متن کتاب با حدود ۹۶ تصویر و نقشه همراه است که خواننده را با چشم‌انداز طبیعی، آثار هنری، لوح‌ها و مجسمه‌های این دوره آشنا می‌کند.

خلاصه کتاب بین النهرین

کتاب بین‌النهرین با طرح این پرسش آغاز می‌شود که تمدن را باید از کجا شروع‌شده دانست و نشان می‌دهد که پیش از یونان و روم، شبکه‌ای از دهکده‌ها و شهرها در هلال حاصلخیز پایه‌های زندگی شهری، قانون، حساب‌داری و نوشتن را بنا کرده بودند. نویسنده ابتدا محیط طبیعی دجله و فرات، باتلاق‌ها، نخلستان‌ها و دشت‌های بارانی شمال را توصیف می‌کند و سپس گذار طولانی انسان از شکار و کوچ‌نشینی به گله‌داری، کشاورزی و سکونت دائم را دنبال کرده است. در کتاب بین‌النهرین تحول دهکده‌های نوسنگی به فرهنگ‌های متمایز سفالی، شکل‌گیری شبکه‌های مبادله، رشد مراکز جنوبی متکی بر آبیاری و برتری تدریجی آن‌ها بر شمال بررسی شده است. سپس توسعه‌ی شهرنشینی در اوروک، تمرکز کار در معابد، پیدایش سازمان‌های اداری، مهرهای استوانه‌ای، کاسه‌های انبوه سفالی و در نهایت ابداع خط به‌عنوان نقطه‌ی عطف اصلی روایت می‌آید. در پایان، کتاب به دوره‌ی دولت‌شهرهای سومری، منازعات بر سر آب، نقش اسطوره‌هایی مانند اتره‌هسیس در بازتاب تجربه‌ی سیل، قحطی و افزایش جمعیت و شکل‌گیری ساختارهای سیاسی و مذهبی مشترک می‌پردازد.

چرا باید کتاب بین النهرین را بخوانیم؟

کتاب بین‌النهرین امکان دنبال‌کردن زنجیره‌ی پیوسته‌ای از تغییرات محیطی، اقتصادی و فکری را فراهم کرده است که از دهکده‌های کوچک تا دولت‌شهرهای سازمان‌یافته امتداد دارد. خواننده در این مسیر با منشأ کشاورزی، شهرنشینی، خط میخی، معابد برج‌دار و ساختارهای قدرت در سومر و بابل آشنا می‌شود و می‌تواند بسیاری از مفاهیم امروزین تمدن را در ریشه‌های کهن آن‌ها ببیند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی کتاب بین‌النهرین به علاقه‌مندان تاریخ باستان، دانشجویان رشته‌های تاریخ، باستان‌شناسی و مطالعات خاور نزدیک و کسانی که می‌خواهند سیر شکل‌گیری شهر، دولت و خط را در یک روایت مستند و مرحله‌به‌مرحله دنبال کنند پیشنهاد می‌شود.

بخشی از کتاب بین النهرین

«با پایان یافتن دوران یخ‌بندان، در ناحیه‌ای بین مصر و هند و قسمت جنوبی آسیای مرکزی شرایط زیست‌محیطی بسیار مناسبی برای نوع بشر و گونه‌های دیگر حیات فراهم آمد که با موفقیت بی‌سابقه‌ای مورد بهره‌برداری قرار گرفت، به طوری که انسان توانست با محیط‌زیست خود پیوند کاری برقرار کند. بین‌النهرین که بخشی از این ناحیه است مرکز پایه‌گذاری بسیاری از اصول پیشرفت و توسعه و ابداعات تعیین‌کننده و سرنوشت‌ساز تاریخ جهان شد. در این کتاب نقطه نظر خود را در مورد مهم‌ترین عواملی که تا ۱۵۰۰ ق.م. در روند توسعهٔ بین‌النهرین مؤثر بوده‌اند، ارائه داده‌ام ولی به علت موجز بودن، ذکر تمام آثار و مدارک فراوان باقی‌مانده از دوران باستان این منطقه میسر نبود. در جهان غرب عقیدهٔ رایج این است که رومی‌ها و یونانی‌ها آغازگر تمدن واقعی هستند. در نظر غربی‌ها، این مردمان کسانی هستند که هنر نگارش، شهرسازی، جاده‌سازی، علوم و قوانین مکتوب و یقیناً تمام اسباب برقراری تشکیلات و تشریفات اداری یا عناصر عمدهٔ ایجاد تمدن را در اروپا بنا نهادند. تا قبل از دورهٔ «گرکو - رومن» و آثار هرودوت، نام هیچ یک از شهرهای اروپا در جایی ثبت نشده است. چنین نگرشی به گذشته، هم نادیده گرفتن تاریخ مختص به اروپاست و هم نادیده گرفتن فرهنگ‌های شرقی‌ای است که تا قبل از ساخته شدن «پارتنون» در آتن و «پانتئون» در روم در طول هزاران سال شکوفایی و قدرت خود پشتوانهٔ فرهنگ‌های یونان و روم بوده‌اند. این فرهنگ‌ها از زمان‌های بسیار دور از مصر تا هند گسترش داشتند، لذا برای پی بردن به شروع واقعی تمدن غرب باید پایه‌های اصلی آن را در یک شبکهٔ پرنفوذ و مقتدر متشکل از دهکده‌ها و شهرهای گسترش‌یافته در سراسر پهنهٔ بکر طبیعت شرق جست‌وجو کنیم.»