کتاب ایران در اوایل دوره اسلامی
معرفی کتاب ایران در اوایل دوره اسلامی
کتاب ایران در اوایل دوره اسلامی به کوشش ادموند هرزیگ و سارا استوارت و با ترجمه خسرو خواجه نوری، توسط انتشارات امیرکبیر منتشر شده است. این کتاب بخشی از مجموعهی ایدهی ایران است که با هدف بازشناسی و تحلیل تحولات فکری، فرهنگی و اجتماعی ایران از دوران باستان تا اوایل قاجار گردآوری شده. نویسندگان و پژوهشگران برجستهای از حوزههای تاریخ، باستانشناسی، جامعهشناسی تاریخی و هنر در نگارش مقالات این مجموعه مشارکت داشتهاند. ایران در اوایل دوره اسلامی به بررسی یکی از حساسترین و پرچالشترین مقاطع تاریخ ایران میپردازد؛ یعنی زمانی که ایران پس از فتح اعراب، با تغییر دین رسمی از زرتشتی به اسلام، هویت و تمایز فرهنگی خود را بازتعریف کرد. این کتاب با رویکردی چندوجهی، تحولات سیاسی، دینی، ادبی و هنری این دوره را از منظرهای گوناگون بررسی میکند و تلاش دارد به پرسشهایی دربارهی تداوم و دگرگونی سنتهای ایرانی در بستر جامعهی اسلامی پاسخ دهد. نسخهی الکترونیکی این اثر را میتوانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.
درباره کتاب ایران در اوایل دوره اسلامی
کتاب ایران در اوایل دوره اسلامی یک اثر گردآوریشده است که جلد پنجم از مجموعه ایدهی ایران به شمار میرود و در سال ۲۰۱۱ توسط انتشارات آی.بی. توریس منتشر شد. این کتاب به یک پرسش تاریخی مرکزی میپردازد: ایران چگونه هویت فرهنگی متمایز خود را در سدههای پس از فتح عرب، به ویژه پس از آنکه زرتشتیگری — دین رسمی شاهنشاهی ساسانی — جای خود را به اسلام داد، حفظ کرد؟ این مجلد بر دورهی حدود پایان هزارهی اول میلادی متمرکز است، زمانی که قدرت سیاسی خلافت عباسی رو به زوال بود و سرزمینهای شرقی امپراتوری اسلامی شروع به یافتن هویتی تازه «ایرانیوار» یا «فارسی_اسلامی» کردند. یکی از تناقضهای کلیدی که بررسی میشود این است که ظهور دودمانهای جدید ترکی در سراسر قلمروهای شرقی اسلامی همزمان با پیدایش و گسترش زبان و ادبیات پرنشاط فارسی جدید به آسیای مرکزی و جنوبی رخ داد.
این مجلد مشارکتکنندگانی برجسته از جمله مرحوم اولگ گرابار، روی متحده، آلن ویلیامز و سعید امیر ارجمند را گرد هم آورده است که موضوع را از منظرهای ادبی، هنری، دینی و فرهنگی بررسی میکنند. فصلهای جداگانه به ایدههای فرمانروایی، اقتدار و هویت میپردازند و بیان آنها را از طریق متون مکتوب، معماری و هنرهای تجسمی بررسی میکنند. از موضوعات خاص مورد بررسی میتوان به سامانیان به عنوان نخستین دودمان اسلامی آسیای مرکزی، بقای مفاهیم اخلاقی کهن ایرانی در روایتهای عامهی فارسی دورهی اسلامی، مورخان نخستین فارسی و نسبت آنها با میراث ایران پیش از اسلام، ادبیات پندنامهای در سدههای دهم و یازدهم میلادی و بیان قدرت در هنر و معماری ایران در دورهی نخستین اسلامی اشاره کرد. کتاب شامل پیشگفتار، فهرست تصاویر، تقدیرنامه و کتابشناسی است.
خلاصه کتاب ایران در اوایل دوره اسلامی
ایران در اوایل دورهی اسلامی با تمرکز بر سدههای نخست پس از ورود اسلام، به بررسی چگونگی تداوم و تحول هویت ایرانی در بستر جامعهی اسلامی میپردازد. کتاب با طرح پرسشهایی دربارهی واکنش ایرانیان به فتح مسلمانان، نحوهی پذیرش اسلام و سرنوشت سنتهای زرتشتی آغاز میشود. در ادامه، مقالات مختلف به نقش سلسلههایی چون سامانیان، طاهریان و صفاریان در احیای فرهنگ و زبان فارسی میپردازند و نشان میدهند که چگونه این خاندانها با حمایت از ادبیات و هنر، زمینهی شکلگیری هویت ایرانی_اسلامی را فراهم کردند. کتاب همچنین به بررسی فرایند تغییر زبان و نقش فارسی نو در دیوانسالاری، ادبیات و مناسک دینی میپردازد و نشان میدهد که فارسی نهتنها زبان گفتوگوهای روزمره، بلکه زبان علم، دین و حکومت شد.
در بخشهایی از کتاب، به چالشهای سیاسی و نظامی این دوره، از جمله روابط با خلافت عباسی، قبایل ترک و تحولات مرزی اشاره شده است. مقالات کتاب با تحلیل منابع تاریخی، سکهشناسی و آثار ادبی، تصویری از جامعهای ارائه میدهند که در عین پذیرش عناصر اسلامی، بسیاری از ویژگیهای فرهنگی و اجتماعی پیشین خود را حفظ و بازتولید کرد. در نهایت، کتاب نشان میدهد که ایران در این دوره نهتنها هویت خود را از دست نداد، بلکه با ترکیب عناصر ایرانی و اسلامی، به الگویی برای فرهنگ و تمدن منطقه تبدیل شد.
چرا باید کتاب ایران در اوایل دوره اسلامی را بخوانیم؟
ایران در اوایل دورهی اسلامی با رویکردی تحلیلی و چندرشتهای، به یکی از مهمترین و کمتر شناختهشدهترین دورههای تاریخ ایران میپردازد. این کتاب با گردآوری مقالات پژوهشگران برجسته، امکان آشنایی با دیدگاههای متنوع دربارهی تحولات سیاسی، فرهنگی و دینی ایران پس از ورود اسلام را فراهم میکند. از ویژگیهای شاخص کتاب میتوان به بررسی نقش سلسلههای محلی در احیای زبان و فرهنگ ایرانی، تحلیل فرایند تغییر دین و زبان و توجه به تداوم سنتهای پیشااسلامی در ساختارهای جدید اشاره کرد. خواننده با مطالعهی این اثر، تصویری دقیقتر و عمیقتر از چگونگی شکلگیری هویت ایرانی_اسلامی و تعامل میان سنت و نوگرایی در ایران به دست میآورد. همچنین کتاب با استفاده از منابع تاریخی، باستانشناسی و ادبی، امکان مقایسهی تطبیقی میان ایران و دیگر جوامع اسلامی را فراهم میکند و به پرسشهای بنیادین دربارهی هویت، قدرت و فرهنگ پاسخ میدهد.
خواندن کتاب ایران در اوایل دوره اسلامی را به چه کسانی پیشنهاد میکنیم؟
خواندن این کتاب به پژوهشگران و دانشجویان تاریخ، ایرانشناسی، مطالعات اسلامی، زبان و ادبیات فارسی و علاقهمندان به تحولات فرهنگی و اجتماعی ایران پیشنهاد میشود. همچنین به کسانی که دغدغهی فهم ریشههای هویت ایرانی و تعامل سنت و تغییر در دورههای گذار تاریخی دارند، توصیه میشود.
بخشی از کتاب ایران در اوایل دوره اسلامی
«سؤالات بسیای در مورد این عصر کماکان مطرح میشود و بعضی مواقع سبب بحث و مجادله است از جمله: ساکنان امپراتوری ایران در مقابل فتح مسلمانان چه عکسالعملی داشتند؟ نخبگان آن زمان چگونه بهسرعت با وضعیت تازه همخوانی پیدا کردند و در آن ذوب شدند؟ فرایند دگرگونی دین از مزداپرستی/ زرتشتیگری به اسلام دارای چه طبع و سرعتی بود، و مزداپرستانی که باقی ماندند در مواجهه با اسلام چه کاری انجام دادند؟ از سنتهای فرهنگی قبلی ایران، در ادبیات، هنر و معماری، و در آداب اجتماعی و سیاسی، به چه میزان باقی ماند و برآمدن مجدد در قالب اسلامی در خلافت عباسیان و مراکز سلسلههای مستقل ایرانی؛ طاهریان، صفاریان، سامانیان و آلبویه چه تحولات و دگرگونیهایی مشاهده نمود؟ و سرانجام، اما در حد کمترین، به چه دلیل زبان فارسی جدید در هنگامه و در چه مکان و به چه صورتی برآمد، درصورتیکه در بیشتر مناطق امپراتوری اسلامی زبانهای معمول و رایج قبل از اسلام جای خود را به زبان عربی بهعنوان زبان نوشتاری مسلمانان اعطا کردند؟ مقالاتی که در این مجلد گردآوری شده است به موضوعاتی در تاریخ سیاسی، فرهنگی و دینی این دوره اختصاص دارند و نوری بر این پرسش و دیگر پرسشها میافکنند و به ما این امکان را میدهند که درک و فهم مختلفی از تحولات یا توسعۀ سیاسی، هنری، دینی و ادبی این دورۀ بااهمیت به دست آوریم.»