کتاب مقدمه ای بر کاربرد نظریه در عمل مددکاری اجتماعی

کتاب مقدمه‌ای بر کاربرد نظریه در عمل مددکاری اجتماعی نوشته‌ی جیمز ای. فورته و با ترجمه‌ی فرشید مسعودی اثری است که به‌طور مشخص برای پرکردن فاصله‌ی میان کلاس نظری و میدان عمل مددکاری اجتماعی نوشته شده است. نویسنده که سال‌ها در دانشگاه سالیزبری در حوزه‌ی نظریه و عمل مددکاری اجتماعی تدریس و پژوهش کرده است در این کتاب نشان می‌دهد نظریه فقط مجموعه‌ای از مفاهیم انتزاعی نیست بلکه زبانی است که مددکار اجتماعی با آن جهان مراجعان، سازمان‌ها و سایر متخصصان را می‌فهمد و درباره‌اش گفت‌وگو می‌کند. در این اثر نظریه‌های متنوع علوم اجتماعی و رفتاری در قالب «چهارده زبان نظری» معرفی شده‌اند و سپس گام‌به‌گام نشان داده شده که چگونه می‌توان آن‌ها را در تمام مراحل فرایند تغییر برنامه‌ریزی‌شده، از برقراری ارتباط اولیه تا ارزشیابی و پایان‌بندی مداخله، ترجمه و به کار گرفت. نشر آذرفر آن را منتشر کرده است و مترجم در یادداشت خود توضیح داده است که ساختار آموزشی، تمرین‌ها و فعالیت‌های تأملی کتاب را عیناً حفظ کرده تا خواننده‌ی فارسی‌زبان تجربه‌ای نزدیک به نسخه‌ی اصلی داشته باشد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مقدمه ای بر کاربرد نظریه در عمل مددکاری اجتماعی

کتاب مقدمه‌ای بر کاربرد نظریه در عمل مددکاری اجتماعی با تمرکز بر ایده‌ی «مددکار اجتماعی به‌عنوان مترجم» آغاز می‌شود و از همان صفحات نخست مقدمه و پیشگفتار، مسئله‌ی اصلی خود را روشن می‌کند: مددکار اجتماعی در جهانی چندزبانه کار می‌کند؛ زبانی برای مراجعان، زبانی برای پژوهش، زبانی برای اخلاق حرفه‌ای و چندین زبان نظری علمی. جیمز ای. فورته این وضعیت را نه یک مشکل حاشیه‌ای بلکه هسته‌ی کار حرفه‌ای می‌داند و پیشنهاد می‌کند که مددکار باید یاد بگیرد میان این زبان‌ها پل بزند. در بخش‌های ابتدایی کتاب، علم به‌عنوان نوعی زبان توصیف شده است؛ زبانی که واژگان، دستور، استعاره‌ها و سبک نوشتاری خاص خود را دارد و به همین دلیل برای دانشجویان و مددکاران تازه‌کار اغلب بیگانه و دشوار است. نویسنده با استفاده از مفاهیمی مانند «مناطق مبادله‌ی دانش»، «ابزارهای ترجمه» و «کنش متقابل نمادین» توضیح داده است که چگونه نظریه‌ها به‌صورت زبان‌های متمایز عمل می‌کنند و چرا بدون ترجمه‌ی آگاهانه، ارتباط میان دانشگاه، میدان عمل و زندگی روزمره‌ی مراجعان ناقص می‌ماند. در همین بخش‌ها، نقش تاریخی مددکاری اجتماعی در ترجمه‌ی دانش دانشگاهی به عمل نیز یادآوری شده است. کتاب مقدمه‌ای بر کاربرد نظریه در عمل مددکاری اجتماعی در ادامه ساختار خود را در قالب درس‌ها و بخش‌های آموزشی منظم پیش می‌برد. متن اصلی پس از مباحث مقدماتی وارد بخش «مددکاری اجتماعی چندنظریه‌ای» می‌شود و در چند درس نخست به موضوعاتی مانند کاربردهای نظریه برای اهداف حرفه‌ای، شناسایی گرایش نظری فردی، پرورش رویکرد تکثرگرای نظری و استفاده از نظریه‌ها برای هدایت فرایند کمک‌رسانی در شش حوزه (توضیح، طبقه‌بندی، پیش‌بینی، توصیف و سازماندهی، مداخله و همکاری) می‌پردازد. سپس با معرفی مفهوم «فرانظریه» نشان داده شده است که چگونه می‌توان چارچوبی نظم‌دهنده برای انتخاب زبان‌های نظری متناسب با فرد، محیط، رابطه‌ی فرد و محیط و بافت‌های مختلف طراحی کرد. در بخش بعدی، چهارده نظریه‌ی کلیدی مانند رفتارگرایی، انسان‌شناسی تفسیری، روان‌پویشی، زیست‌شناسی تکاملی، شناختی، کنش متقابل نمادین، توانمندی‌ها، ساخت‌گرایی اجتماعی، اقتصاد تبادلی، نقش، بوم‌شناختی، انتقادی، فمینیستی و نظریه‌ی سیستمی در پیوند با مراحل فرایند تغییر برنامه‌ریزی‌شده بررسی شده‌اند؛ از ایجاد ارتباط اولیه و گردآوری اطلاعات تا تدوین ارزیابی تحلیلی، تعیین اهداف، انتخاب و اجرای مداخلات، پایش و ارزشیابی و پایان‌بندی. بخش پایانی کتاب نیز به موانع استفاده از نظریه در مسیر حرفه‌ای، کار تیمی چندنظریه‌ای، شیوه‌های ادغام نظریه‌ها و طراحی «مدل عملی شخصی چندنظریه‌ای» اختصاص یافته است و در نهایت نقش مددکار اجتماعی به‌عنوان مترجم در این منظومه جمع‌بندی شده است.

خلاصه کتاب مقدمه ای بر کاربرد نظریه در عمل مددکاری اجتماعی

متن کتاب مقدمه‌ای بر کاربرد نظریه در عمل مددکاری اجتماعی از یک ایده‌ی محوری حرکت می‌کند: نظریه‌ها زبان‌هایی هستند که مددکار اجتماعی با آن‌ها جهان را می‌بیند، نام‌گذاری می‌کند و درباره‌اش تصمیم می‌گیرد. نویسنده ابتدا نشان می‌دهد که چرا مددکار اجتماعی ناچار است به «زبان‌های متعدد» مسلط شود؛ از زبان عامیانه‌ی مراجعان و زبان اخلاق حرفه‌ای تا زبان پژوهش و زبان نظریه‌های علمی. در این چارچوب، علم به‌عنوان یک «جهان گفتمانی» معرفی شده است که در آن هر سنت نظری، واژگان کلیدی، استعاره‌های محوری، قواعد و سبک ارتباطی خاص خود را دارد. همین چندزبانی علمی، در کنار تفاوت‌های قدرت و فرهنگ میان رشته‌ها، باعث می‌شود ارتباط میان دانشگاه، میدان عمل و زندگی روزمره‌ی مراجعان دشوار شود و نیاز به ترجمه‌ی آگاهانه به‌وجود آید. کتاب سپس ترجمه را به‌عنوان فرایندی مرکزی در مددکاری اجتماعی تعریف می‌کند: ترجمه‌ی درون‌زبانی (بازنویسی مفاهیم در همان زبان)، ترجمه‌ی بین‌زبانی (انتقال از یک زبان نظری یا طبیعی به زبان دیگر) و ترجمه‌ی بین‌نشانه‌ای (تبدیل متن به نمودار، استعاره، نقشه و مانند آن). فورته با تکیه بر نشانه‌شناسی و کنش متقابل نمادین، فرایند تغییر برنامه‌ریزی‌شده را نوعی «معناسازی مشترک» میان مددکار و مراجع می‌بیند که در آن بازنمایی‌های مراجع، بازنمایی‌های علمی و بازنمایی‌های مشترک (فرضیه‌های تبیینی و برنامه‌های عمل) به‌طور مداوم ترجمه و بازترجمه می‌شوند. برای این کار، هفت «ابزار ترجمه» معرفی شده است؛ از جمله کار با اصطلاحات کلیدی نظریه‌ها، استفاده از استعاره‌ها، نظریه‌پردازی میان‌برد، نقشه‌برداری نظری، پروفایل‌سازی نمونه‌ای و نگاشت روابط «اگر-آنگاه». این ابزارها کمک می‌کنند نظریه‌های پیچیده به صورت پرسش‌های اطلاعاتی، فرضیه‌های مداخله، اهداف مداخله‌ای و طرح‌های ارزشیابی قابل استفاده در میدان عمل درآیند. در بخش‌های میانی، کتاب چهارده نظریه‌ی رایج در مددکاری اجتماعی را به‌عنوان «زبان‌های نظری» معرفی می‌کند و نشان می‌دهد هرکدام چگونه می‌توانند در مراحل مختلف فرایند کمک‌رسانی به کار گرفته شوند؛ از مرحله‌ی ایجاد ارتباط و گردآوری داده‌ها تا ارزیابی، تعیین اهداف، انتخاب مداخلات، پایش و پایان‌بندی. نویسنده بر «چندنظریه‌ای بودن» مددکاری اجتماعی تأکید کرده است و استدلال می‌کند که هیچ نظریه‌ای به‌تنهایی پاسخ‌گوی پیچیدگی زندگی انسانی نیست؛ بنابراین مددکار باید گرایشی تکثرگرا و تلفیقی پرورش دهد، در عین حال یک «پایگاه مبنا» یا مدل عملی شخصی داشته باشد تا انتخاب و ترکیب نظریه‌ها بی‌هدف و پراکنده نشود. در بخش پایانی، موانع زبانی، سازمانی و آموزشی استفاده از نظریه، چالش‌های کار میان‌رشته‌ای و نقش قدرت و جایگاه اجتماعی در ارتباط میان جوامع علمی بررسی شده است. سپس راهبردهایی برای مشارکت در تیم‌های بازتابی چندنظریه‌ای، ادغام نظریه‌ها (عوامل مشترک، التقاطی، جذب‌کننده، هدایت‌شده توسط مراجع) و طراحی یک مدل عملی شخصی چندنظریه‌ای پیشنهاد شده است تا مددکار بتواند در طول مسیر حرفه‌ای خود، ترجمه‌ی نظریه به عمل را به‌صورت آگاهانه و بازتابی پیش ببرد.

چرا باید کتاب مقدمه ای بر کاربرد نظریه در عمل مددکاری اجتماعی را بخوانیم؟

کتاب مقدمه‌ای بر کاربرد نظریه در عمل مددکاری اجتماعی برای کسانی که با پرسش «این مباحث نظری چه کاربردی دارند؟» روبه‌رو هستند تصویری دقیق و مرحله‌به‌مرحله از چگونگی عبور از نظریه به عمل ارائه کرده است. این اثر نظریه را نه مجموعه‌ای از تعاریف حفظ‌کردنی بلکه «زبان»ی زنده می‌بیند که اگر به‌خوبی ترجمه شود می‌تواند در هر تصمیم حرفه‌ای، از نحوه‌ی برقراری ارتباط اولیه تا انتخاب مداخله و ارزشیابی نتایج، حضور داشته باشد. خواننده در این کتاب با چهارده نظریه‌ی مهم آشنا می‌شود اما مهم‌تر از خود نظریه‌ها، ابزارهایی است که برای ترجمه‌ی آن‌ها به کار معرفی شده است؛ ابزارهایی مانند کار با اصطلاحات کلیدی، نقشه‌برداری نظری، نظریه‌پردازی میان‌برد و نگاشت روابط «اگر-آنگاه» که می‌توانند به‌طور مستقیم در نوشتن ارزیابی، طراحی طرح مداخله و برنامه‌ریزی ارزشیابی استفاده شوند. این کتاب همچنین به دغدغه‌ی هویت حرفه‌ای مددکاری اجتماعی پاسخ داده است. نویسنده نشان می‌دهد که چگونه کار با نظریه‌ها می‌تواند به تعریف مرزهای حرفه، تقویت اعتمادبه‌نفس مددکار اجتماعی، تسهیل ارتباط میان‌رشته‌ای و ارتقای جایگاه حرفه‌ای کمک کند. بخش‌های مربوط به موانع استفاده از نظریه، کار تیمی چندنظریه‌ای و طراحی مدل عملی شخصی، خواننده را فراتر از سطح کلاس درس می‌برد و به پرسش‌های روزمره‌ی میدان عمل نزدیک می‌کند؛ پرسش‌هایی مانند چگونگی گفت‌وگو با متخصصانی که به زبان نظری دیگری سخن می‌گویند، یا نحوه‌ی توضیح مفاهیم پیچیده برای مراجعان و خانواده‌ها. تمرین‌ها و تأملات پایانی هر درس نیز امکان می‌دهد که خواننده گرایش نظری خود را شناسایی کند، نسبت خود را با تکثر نظریه‌ها بازاندیشی کند و به‌تدریج سبک شخصی خود را در ترجمه‌ی نظریه به عمل شکل دهد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به دانشجویان مددکاری اجتماعی که درگیر واحدهای نظریه و کارورزی هستند، به اساتیدی که به‌دنبال الگوهای تدریس مبتنی بر پیوند نظریه و عمل‌اند، به مددکاران اجتماعی شاغل در حوزه‌های مختلف خدمات اجتماعی، سلامت روان، نظام عدالت کیفری و سازمان‌های محلی، و همچنین به پژوهشگرانی که بر موضوعاتی مانند ترجمه‌ی دانش، کار میان‌رشته‌ای و تکثرگرایی نظری کار می‌کنند پیشنهاد می‌شود.