کتاب چیستی آزادی

کتاب چیستی آزادی (راهنمایی کهن برای رواقی زیستن و چکیده و گزیده‌هایی از گفتارهای اپیکتتوس و دستنامه)، با گردآوری ای. ای. لانگ و ترجمه فاطمه باغستانی، گزیده‌ای از گفتارهای اپیکتتوس و دستنامه‌ی او را در کنار توضیحی روشن از اندیشه‌ی رواقی درباره‌ی آزادی قرار می‌دهد. در این کتاب، آزادی نه به‌عنوان موقعیتی بیرونی، بلکه به‌عنوان توانایی اداره‌کردن خواسته‌ها، داوری‌ها و واکنش‌ها بررسی می‌شود؛ ایده‌ای که از تجربه‌ی زیسته‌ی اپیکتتوس، فیلسوفی که بردگی را از نزدیک شناخته بود، نیرو می‌گیرد. انتشارات کتاب مرو در سال ۱۴۰۰ این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب چیستی آزادی

کتاب چیستی آزادی، با گردآوری ای. ای. لانگ، بر یکی از مهم‌ترین پرسش‌های فلسفه‌ی رواقی متمرکز است: انسان در چه معنایی می‌تواند آزاد باشد؟ پاسخ این اثر از دل آموزه‌های اپیکتتوس بیرون می‌آید؛ فیلسوفی که برده به دنیا آمد و بعدتر در مقام آموزگار، آزادی را نه در مالکیت، قدرت یا موقعیت اجتماعی، بلکه در نسبت انسان با خواسته‌ها، قضاوت‌ها و اراده‌اش جست‌وجو کرد. کتاب نشان می‌دهد که از نگاه او، ممکن است کسی در جهان بیرون آزاد باشد، اما درونش زیر سلطه‌ی ترس، خشم، حسادت یا میل‌های مهارنشده بماند و برعکس، فردی در تنگناهای بیرونی زندگی کند، اما از درون استقلال خود را حفظ کرده باشد.

بخش مهمی از کتاب به توضیح زمینه‌ی فکری و تاریخی اپیکتتوس، جایگاه او در سنت رواقی و معنای مفاهیمی مانند طبیعت، اراده، خیر و شر اختصاص دارد. ای. ای. لانگ نشان می‌دهد که چرا در این دستگاه فکری، تمایز میان امور در اختیار ما و امور خارج از اختیار هسته‌ی اصلی زندگی آزاد به‌ شمار می‌آید. در کنار این توضیحات، ساختار دستنامه نیز معرفی می‌شود؛ متنی ۵۳بخشی که از توصیه‌های کوتاه، هشدارها و صورت‌بندی‌های فشرده تشکیل شده و برای همراهی با زندگی روزمره نوشته شده است.

این کتاب از خلال نمونه‌های متعدد، فلسفه‌ی اپیکتتوس را به موقعیت‌های ملموس پیوند می‌زند: بیماری، فقر، مرگ، روابط خانوادگی، جاه‌طلبی، تحقیر اجتماعی و اضطراب ناشی از نظر دیگران. همین ویژگی باعث می‌شود فضای اثر فقط نظری نباشد و خواننده با نوعی تمرین ذهنی روبه‌رو شود؛ تمرینی برای بازشناسی مرز میان آنچه می‌توان انتخاب کرد و آنچه باید پذیرفت. کتاب به ترجمه و انتقال متن‌های کهن نیز توجه دارد و توضیح می‌دهد که دستنامه و گفتارها چگونه به دست ما رسیده‌اند و چرا هنوز در بحث آزادی، خویشتن‌داری و آرامش ذهنی موضوعیت دارند.

خلاصه کتاب چیستی آزادی

کتاب چیستی آزادی بر این ایده استوار است که آزادی پیش از هر چیز به درون انسان مربوط می‌شود. ای. ای. لانگ باتکیه‌بر آموزه‌های اپیکتتوس توضیح می‌دهد که برخی امور در اختیار ما هستند، مانند داوری، میل، بیزاری و تصمیم. در مقابل، بدن، ثروت، شهرت، موقعیت اجتماعی و بسیاری از رویدادهای بیرونی از کنترل مستقیم ما خارج هستند.

کتاب چیستی آزادی نشان می‌دهد که وابسته‌کردن آرامش و رضایت به امور بیرونیْ انسان را به بند می‌کشد. در ادامه، مفاهیم اصلی رواقی مانند زندگی هماهنگ با طبیعت، جایگاه اراده، نسبت خیر و شر با ذهن و شیوه‌ی مواجهه با رنج، فقدان و ترس شرح داده می‌شوند. گزیده‌های دستنامه نیز این ایده‌ها را در قالب جمله‌های کوتاه و موقعیت‌های عینی پیش می‌برند.

چرا باید کتاب چیستی آزادی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب چیستی آزادی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب برداشت رواقی از آزادی را از شعارهای کلی جدا می‌کند و آن را به مسئله‌ی اراده، خواسته و قضاوت پیوند می‌دهد.
• خواننده با مطالعه‌ی این کتاب می‌تواند تمایز میان امور در اختیار و امور خارج از اختیار را بررسی کند.
• این اثر نشان می‌دهد که اپیکتتوس چگونه مفاهیم فلسفی را به موقعیت‌هایی مانند فقدان، بیماری، تحقیر و اضطراب ربط داده است.
• کتاب علاوه‌بر گزیده‌های اصلی، زمینه‌ی تاریخی و فکری لازم برای فهم دستنامه و گفتارها را نیز فراهم می‌کند.
• خواندن این کتاب به درک بهتر نسبت میان آزادی درونی، خویشتن‌داری و مسئولیت‌پذیری شخصی کمک می‌کند.

خواندن کتاب چیستی آزادی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب چیستی آزادی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به فلسفه‌ی رواقی که می‌خواهند با اندیشه‌ی اپیکتتوس از طریق متن و شرح همراه آن آشنا شوند.
• خوانندگانی که درباره‌ی آزادی، اختیار و مرز کنترل انسان بر زندگی پرسش‌های جدی دارند.
• کسانی که می‌خواهند نسبت میان هیجان‌ها، قضاوت‌ها و آرامش ذهنی را دقیق‌تر بفهمند.
• مخاطبانی که به متن‌های فلسفی کوتاه، گزیده‌محور و تأمل‌برانگیز علاقه دارند.
• دانشجویان و پژوهشگرانی که می‌خواهند با یکی از صورت‌بندی‌های مهم آزادی در سنت یونانی آشنا شوند.

درباره ای. ای. لانگ

آنتونی آرتور لانگ (Anthony Arthur Long)، زاده‌ی ۱۷ اوت ۱۹۳۷، پژوهشگر بریتانیایی‌‌ـآمریکایی و از برجسته‌ترین متخصصان مطالعات کلاسیک و فلسفه‌ی یونان باستان است. او استاد ممتاز مطالعات کلاسیک، استاد ممتاز ادبیات و استاد وابسته‌ی فلسفه و بلاغت در دانشگاه کالیفرنیا، برکلی است.

لانگ تحصیلات خود را در مدرسه‌ی گرامر منچستر و سپس در دانشگاه کالج لندن به پایان رساند و در رشته‌ی مطالعات کلاسیک دانش‌آموخته شد. او پس از دریافت مدرک دکتری، در دانشگاه‌های اوتاگو، ناتینگهام، دانشگاه کالج لندن و لیورپول به تدریس پرداخت و از سال ۱۹۸۳ به دانشگاه کالیفرنیا، برکلی پیوست. او همچنین در دانشگاه‌های پرینستون، لوون، اوترخت و هنگ‌کنگ سِمت‌های پژوهشی و استادی مدعو داشته است.

حوزه‌ی اصلی پژوهش‌های لانگ فلسفه‌ی هلنیستی، به‌ویژه مکاتب رواقی، اپیکوری و کلبی است و آثار او نقش مهمی در شناخت اندیشه‌ی فلسفی جهان باستان داشته‌اند. وی عضو آکادمی هنرها و علوم آمریکا، عضو وابسته‌ی آکادمی بریتانیا و عضو انجمن فلسفی آمریکاست. دانشگاه کرت در سال ۲۰۱۵ به‌پاس خدمات علمی‌اش، به او دکترای افتخاری فلسفه اعطا کرد.

درباره اپیکتتوس

اپیکتتوس (Epictetus) (حدود ۵۰ تا ۱۳۵ میلادی) فیلسوف رواقی یونان باستان بود. او در شهر هیراپولیسِ فریگیه (در ترکیه‌ی امروزی) در بردگی زاده شد و بخش نخست زندگی خود را در روم گذراند. پس از آزادی، نزد موسونیوس روفوس به آموختن فلسفه‌ی رواقی پرداخت و به تدریس فلسفه روی آورد.

با تبعید فیلسوفان از روم به فرمان امپراتور دومیتیان، اپیکتتوس در شهر نیکوپولیس یونان، مدرسه‌ی فلسفه‌ی خود را بنیان نهاد. او فلسفه را نه صرفاً دانشی نظری، بلکه شیوه‌ای برای زیستن می‌دانست و بر این باور بود که انسان باید آنچه خارج از اختیار اوست با آرامش بپذیرد و نیروی خود را صرف اندیشه‌ها، انتخاب‌ها و رفتارهایی کند که در کنترل او هستند.

آموزه‌های اپیکتتوس را شاگردش، آریان، در کتاب‌های گفتارها و دستنامه گردآوری و منتشر کرد. اندیشه‌های او تأثیر عمیقی بر فیلسوفان و اندیشمندانی چون مارکوس آئورلیوس، بلز پاسکال و بسیاری از متفکران پس از او گذاشت. 

بخشی از کتاب چیستی آزادی

«فلسفهٔ رواقی در پایان قرن چهارم قبل از میلاد در یونان به وجود آمد. پدران مؤسس آن، مهاجرانی بودند که از مدیترانهٔ شرقی به آتن آمده بودند. در آن زمان، آتن مانند زمان سقراط دیگر یک دموکراسی پرجنب‌وجوش نبود، بلکه یکی از ایالت‌های فرمان‌بُردار پادشاهی مقدونیه به حساب می‌آمد. نبود استقلال سیاسی از طریق چرخش درونی و تمرکز بر اخلاق، در فلسفهٔ آتن بازتاب یافت. در این میان، رواقیون و اپیکوریان، که دیگر مکتب هلنیستی بود، در تئوری سیاسی به ‌اندازهٔ پیشینیان خود، یعنی ارسطو و افلاطون، قوی ظاهر نشدند. تمرکز اصلی فیلسوفان جدیدتر در حوزهٔ اجتماعی، سیاست و قانون نبود؛ بلکه آن‌ها بر رشد و تعالی شخصی تأکید داشتند. این چرخش درونی به‌ویژه در روش فکری رواقیون از همان ابتدا دیده می‌شد؛ زیرا آن‌ها آزادی و بردگی را بیش از آنکه نشانهٔ موقعیت اجتماعی بدانند، عواملی اخلاقی و روانی می‌پنداشتند. زنو، بنیان‌گذار مکتب رواقی، بر این باور بود که آزادی امتیاز منحصربه‌فرد افراد خردمند است. این در حالی است که افراد پست‌تر، که اکثریت مردم‌ را شامل می‌شوند، ‌هم احمق‌اند و هم برده.»