کتاب راهنمای توانبخشی شناختی

کتاب راهنمای توانبخشی شناختی (Cognitive rehabilitation manual: translating evidence-based recommendations into practice) کتابی تخصصی در حوزه‌ی عصب‌روان‌شناسی بالینی و توانبخشی است که به قلم ادموند سی. هاسکینز و همکاری نویسندگان و ویراستارانی چون کیت سیسرون، کریستن دامز-اوکانر، ربکا ابرل، دونا لانگنبان و آمی شاپیرو-روزنبام نگاشته شده است. این اثر با ترجمه ماه‌ گل توکلی و گلیتا امساکی توسط انتشارات دانشگاه اصفهان منتشر شده است. کتاب حاضر به ارائه‌ی تکنیک‌ها و پروتکل‌های گام‌به‌گام برای توانبخشی شناختی مبتلایان به آسیب مغزی و سایر اختلالات شناختی می‌پردازد و ساختار آن به گونه‌ای طراحی شده است که درمانگران و دانشجویان علوم شناختی بتوانند به‌صورت عملیاتی و مبتنی‌بر شواهد برنامه‌های درمانی را اجرا کنند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب راهنمای توانبخشی شناختی

کتاب راهنمای توانبخشی شناختی (پیاده‌سازی اصول مبتنی بر شواهد در عمل) اثری از ادموند سی. هاسکینز و همکاران است که به‌عنوان یک منبع جامع برای درمانگران، دانشجویان و پژوهشگران حوزه‌ی توانبخشی شناختی تدوین شده است. این کتاب با تکیه‌ بر پژوهش‌های مروری و تجربیات بالینی به ارائه‌ی راهبردها و پروتکل‌های درمانی برای نقایص کارکردهای اجرایی، حافظه، توجه، غفلت یک‌طرفه و روابط اجتماعی می‌پردازد. 

کتاب شامل شش فصل اصلی است که هرکدام به یکی از حوزه‌های کلیدی توانبخشی شناختی اختصاص یافته‌اند. در هر فصل پس از معرفی مبانی نظری و پژوهشی دستورالعمل‌های عملیاتی و نمونه اهداف درمانی ارائه شده است. کتاب همچنین با ارائه‌ی واژه‌نامه‌های تخصصی و فرم‌های ارزیابی استفاده از آن را برای دانشجویان و درمانگران تسهیل کرده است. ادموند سی. هاسکینز و همکاران با رویکردی بین‌رشته‌ای و مبتنی‌بر شواهد تلاش کرده‌اند تا راهکارهایی کاربردی و قابل اجرا در محیط بالینی ارائه دهند و به‌ویژه به نیازهای بیماران آسیب‌دیده مغزی توجه ویژه داشته‌اند.

خلاصه کتاب راهنمای توانبخشی شناختی

کتاب راهنمای توانبخشی شناختی با هدف ارائه‌ی راهکارهای عملی و مبتنی‌بر شواهد برای درمانگران حوزه‌ی توانبخشی شناختی تدوین شده است. کتاب با مقدمه‌ای درباره‌ی اصول و اهداف توانبخشی شناختی آغاز می‌شود و سپس در پنج فصل به‌صورت گام‌به‌گام به پروتکل‌های درمانی برای نقایص کارکردهای اجرایی، حافظه، توجه، غفلت یک‌طرفه و روابط اجتماعی می‌پردازد. در فصل اول مبانی نظری، ساختار درمان و مراحل کلی فرایند درمان شامل ارزیابی، برنامه‌ریزی، اجرا و پایش پیشرفت شرح داده شده است. 

نویسندگان تأکید کرده‌اند که هدف اصلی توانبخشی شناختی ارتقای کیفیت زندگی، استقلال و عملکرد روزانه بیماران است. در این بخش تفاوت میان راهبردهای بیرونی (مانند دفتر یادداشت و ابزارهای الکترونیکی) و راهبردهای درونی (مانند خودسرنخ‌دهی و گفت‌وگو با خود) توضیح داده شده و اهمیت تنظیم اهداف فردی و تاکتیکی برای هر بیمار مورد توجه قرار گرفته است. در فصل‌های بعدی هر حوزه‌ی شناختی به‌طور جداگانه بررسی شده است. برای هر نقص ابتدا ویژگی‌ها و تأثیرات آن بر زندگی فرد شرح داده شده و سپس براساس شواهد پژوهشی پروتکل‌های درمانی و راهبردهای آموزشی ارائه شده است. 

برای مثال در بخش حافظه استفاده از دفتر یادداشت و آموزش راهبردهای حافظه به‌تفصیل توضیح داده شده است. در بخش توجه تمرین‌های تعمیم‌دهی و مدیریت فشار زمان مطرح شده‌اند. فصل غفلت یک‌طرفه به آموزش پایش دیداری و راهبردهای فعال‌سازی عضو بدن اختصاص یافته و در فصل روابط اجتماعی درمان گروهی و فردی برای بهبود مهارت‌های اجتماعی و ادراک هیجانی بررسی شده است. در سراسر کتاب نمونه اهداف درمانی، فرم‌های ارزیابی و کاربرگ‌هایی برای ثبت پیشرفت بیماران ارائه شده است تا درمانگران بتوانند روند درمان را به‌صورت عینی و قابل اندازه‌گیری دنبال کنند. محدودیت‌های کاربرد راهنما و ضرورت آموزش تخصصی برای درمانگران نیز مورد تأکید قرار گرفته است.

چرا باید کتاب راهنمای توانبخشی شناختی را بخوانیم؟

این کتاب با ارائه‌ی دستورالعمل‌های گام‌به‌گام و مبتنی‌بر شواهد امکان برنامه‌ریزی و اجرای مداخلات توانبخشی شناختی را برای درمانگران فراهم می‌کند. ساختار منظم و ارائه‌ی نمونه اهداف درمانی، کاربرگ‌ها و فرم‌های ارزیابی استفاده از کتاب را در محیط بالینی و آموزشی تسهیل کرده است. توجه به تفاوت‌های فردی بیماران، ارائه‌ی راهبردهای متنوع و تأکید بر همکاری بین درمانگر و بیمار از ویژگی‌های شاخص این اثر است. کتاب با پوشش جامع حوزه‌های مختلف شناختی نه‌تنها برای آسیب‌های مغزی بلکه برای سایر اختلالات شناختی نیز قابل استفاده است. وجود واژه‌نامه‌های تخصصی و توضیح اصطلاحات مطالعه‌ی کتاب را برای دانشجویان و علاقه‌مندان به علوم شناختی ساده‌تر کرده است.

خواندن کتاب راهنمای توانبخشی شناختی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به درمانگران، کاردرمانگران، روان‌شناسان، متخصصان گفتار و زبان، دانشجویان علوم شناختی و پژوهشگران حوزه‌ی توانبخشی شناختی پیشنهاد می‌شود. این کتاب برای افرادی که با بیماران آسیب‌دیده‌ی مغزی یا مبتلایان به اختلالات شناختی کار می‌کنند و به‌دنبال راهکارهای مبتنی‌بر شواهد و عملیاتی هستند نیز مناسب است.