کتاب آیه ولایت امیرالمؤمنین در کتیبه های ایران زمین

کتاب آیه ولایت امیرالمؤمنین در کتیبه‌ های ایران‌ زمین نوشته سید مهدی مهدوی توسط نشر مسیر منتشر شده است. این اثر به بررسی حضور و بازتاب آیه‌ی ولایت (آیه‌ی ۵۵ سوره‌ی مائده) در کتیبه‌های تاریخی ایران و سرزمین‌های پیرامونی پرداخته و جایگاه این آیه را در فرهنگ مادی و آثار هنری اسلامی ایران واکاوی کرده است. کتاب بخشی از مجموعه‌ی موزه‌ی جیبی است و با رویکردی پژوهشی، نمونه‌هایی از کتیبه‌ها، سنگ‌نوشته‌ها و آثار معماری را معرفی و تحلیل می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب آیه ولایت امیرالمؤمنین در کتیبه های ایران زمین

کتاب آیه‌ی ولایت امیرالمؤمنین در کتیبه‌های ایران‌زمین، موزه‌ی جیبی، (جلد چهارم) اثری پژوهشی در حوزه‌ی تاریخ اسلام و هنر اسلامی است که به بررسی نقش آیه‌ی ولایت در آثار مادی و کتیبه‌های تاریخی ایران و برخی کشورهای اسلامی می‌پردازد. سید مهدی مهدوی در این کتاب، با گردآوری نمونه‌هایی از کتیبه‌ها، سنگ‌نوشته‌ها و کاشی‌کاری‌های برجسته، نشان می‌دهد که چگونه آیه‌ی ولایت به‌عنوان نشانه‌ای از باورهای شیعی و هویت مذهبی در معماری و هنر ایران بازتاب یافته است. 

ساختار کتاب حاضر پژوهشی است و هر فصل به معرفی یک یا چند کتیبه‌ی شاخص اختصاص دارد. تصاویر و بازخوانی متن کتیبه‌ها، همراه با توضیحات تاریخی و هنری، به خواننده کمک می‌کند تا با اهمیت فرهنگی و مذهبی این آثار آشنا شود. کتاب نه‌تنها به کتیبه‌های ایران، بلکه به نمونه‌هایی از عراق، سوریه، بحرین و حتی موزه‌های بین‌المللی نیز می‌پردازد و گستره‌ی جغرافیایی و تاریخی حضور آیه‌ی ولایت را به تصویر می‌کشد.

خلاصه کتاب آیه ولایت امیرالمؤمنین در کتیبه های ایران زمین

کتاب آیه‌ی ولایت امیرالمؤمنین در کتیبه‌های ایران‌زمین با مقدمه‌ای درباره‌ی جایگاه علی بن ابی‌ طالب در تاریخ اسلام و اهمیت آیه‌ی ولایت آغاز می‌شود. نویسنده توضیح می‌دهد که چگونه این آیه که به باور شیعیان به امامت و ولایت علی اشاره دارد، در طول قرون متمادی الهام‌بخش هنرمندان و معماران ایرانی بوده است. در ادامه، کتاب به معرفی و تحلیل نمونه‌هایی از کتیبه‌های تاریخی می‌پردازد که آیه‌ی ولایت یا مضامین مرتبط با آن را در خود جای داده‌اند.

این کتیبه‌ها بر روی بناهای مذهبی، آرامگاه‌ها، مساجد و سنگ‌قبرها در شهرهای مختلف ایران و برخی کشورهای اسلامی دیده می‌شوند. هر بخش از کتاب به یک اثر خاص اختصاص دارد؛ برای مثال، گنبد علویان همدان، قدمگاه امام رضا در یزد، محراب مقام پنجه علی در موصل، کاشی‌های موزه‌ی متروپولیتن نیویورک و کتیبه‌های مسجد جامع اموی در حلب. 

نویسنده با بازخوانی متن کتیبه‌ها، به تفسیر معنای آیه‌ی ولایت و نقش آن در اثبات حقانیت علی بن ابی‌ طالب از منظر شیعه می‌پردازد؛ همچنین به تفاوت دیدگاه‌های شیعه و اهل‌سنت درباره‌ی شأن نزول آیه اشاره شده و اهمیت واژه‌ی ولی و کاربرد آن در این آیه بررسی می‌شود. کتاب نشان می‌دهد که چگونه این آیه به‌عنوان نماد هویت شیعی در آثار هنری و معماری ایران و سرزمین‌های پیرامونی حضور یافته و بازتاب‌دهنده‌ی باورهای مذهبی و اجتماعی مردم بوده است.

چرا باید کتاب آیه ولایت امیرالمؤمنین در کتیبه های ایران زمین را بخوانیم؟

کتاب آیه‌ی ولایت امیرالمؤمنین در کتیبه‌های ایران‌زمین با گردآوری و تحلیل نمونه‌های متنوعی از کتیبه‌های تاریخی، فرصتی فراهم می‌کند تا خواننده با پیوند میان هنر، تاریخ و باورهای مذهبی در ایران و جهان اسلام آشنا شود. مطالعه‌ی این اثر به درک عمیق‌تری از نقش آیه‌ی ولایت در شکل‌گیری هویت شیعی و بازتاب آن در فرهنگ مادی کمک می‌کند؛ همچنین کتاب با ارائه‌ی تصاویر و بازخوانی دقیق کتیبه‌ها، امکان مشاهده‌ی مستقیم آثار و آشنایی با جزئیات هنری و خطاطی دوره‌های مختلف را فراهم می‌آورد. این کتاب برای علاقه‌مندان به تاریخ اسلام، هنر اسلامی و مطالعات فرهنگی، منبعی ارزشمند برای شناخت لایه‌های پنهان هویت مذهبی و هنری ایران است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به پژوهشگران تاریخ اسلام، علاقه‌مندان به هنر و معماری اسلامی، دانشجویان رشته‌های تاریخ، هنر و مطالعات فرهنگی و کسانی که به ریشه‌های هویت شیعی و بازتاب آن در آثار مادی علاقه دارند، پیشنهاد می‌شود؛ همچنین این اثر برای کسانی که به‌دنبال شناخت بیشتر درباره‌ی نقش آیات قرآنی در فرهنگ و هنر ایران هستند، مفید خواهد بود.

بخشی از کتاب آیه ولایت امیرالمؤمنین در کتیبه های ایران زمین

«یکی از آیات قرآن که در طول تاریخ برای اثبات امامت و ولایت بلافصل امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام مورد استفاده قرار می‌گرفته، آیه‌ی ولایت است. اهمیت این آیه در متون مذهبی و تاریخی منعکس شده است. استفاده‌ی مردم از این آیه در کتیبه‌ها و فرهنگ مادی ایران پیشاصفوی، نشان از اهمیت آن در میان ایشان دارد و تداوم توجه مردم به معانی امامتی آن را مشخص می‌کند. به طور کلی کتیبه‌ها در بناهای تاریخی بازتاب اعتقاد مردم هر منطقه می‌باشند و معماران کتیبه‌هایی را در بناها حک می‌کردند که نشان‌دهنده‌ی اعتقاد مردم بوده است و هیچگاه خارج از هویت و فرهنگ مردم مطلبی را حک نمی‌کردند. نکات زیر در مورد این آیه حائز اهمیت است: 

۱- نام ۱۲ امام شیعه در آیات قرآن به صراحت نیامده است. بلکه به اعتقاد شیعیان، روش قرآن در نام بردن از ائمه، اشاره به وصف می‌باشد. یعنی ویژگی‌ها و خصوصیاتی از ایشان برشمرده شده که فقط بر توصیفات آن بزرگان دلالت می‌کند و به‌جای نام بردن از ایشان، صفات و خصوصیات آن‌ها در آیات متعدد قرآن از جمله آیه‌ی ولایت ذکر شده است.»