کتاب تاریخ تحلیلی مغرب

«تاریخ تحلیلی مغرب» نوشته دکتر محمدرضا شهیدی پاک (-۱۳۳۲)، تاریخ قلمرو غربی سرزمین‌های اسلامی را با تحلیل وقایع تاریخی آن از نیمه قرن دوم هجری تا فروپاشی دولت موحّدین (۵۲۴ ـ ۶۶۷ ه‍/۱۱۳۰ ـ ۱۲۶۹ م)، سقوط اندلس و آغاز آشفتگی‌های سیاسی، اقتصادی و نظامی پس از آن بیان کرده‌است. بخشی از کتاب درباره تاریخ مرابطین را می‌خوانید: نزاع بین مسلمانان و مسیحیان بر سر آندلس، که شهرهای آن، بین گروهی قدرت‌طلب از مسلمانان، مسیحیان، عرب‌ها، بربرها و مولدین تقسیم شده بود به رویارویی مستقیم طرفین اصلی نزاع «مرابطین» و «قشتاله» منجر شد; یوسف برای این‌که دست ملوک‌الطوایف و نیز قشتاله را از آندلس کوتاه کند، مجبور بود در دو جبهه بجنگد; او با حمله به طلیطله دولت قشتاله را در موقعیت انفعالی قرار داد و او را مجبور به مذاکره با یوسف در خصوص آندلس و سپس همکاری با آنها نمود. یوسف‌بن تاشفین در سال ۴۸۳ ه‍ در سومین مرحله ورود خود، قلب مملکت قشتاله را نشانه گرفت و یک‌راست سراغ طلیطله رفت; او بدین‌ترتیب پایتخت الفونس را در محاصره گرفت و اطراف آن را با جنگ تسخیر کرد; در حمله سوم، هیچ‌یک از ملوک‌الطوایف به کمک یوسف نیامدند; این مسئله باعث شد تا شورای فقهای مغرب و آندلس به خلع ملوک‌الطوایف فتوا دادند. رفتار ملوک‌الطوایف در آندلس باعث گردید تا علمای شرق (غزالی و طرطوشی) نیز، فتوا به خلع آنها دهند. آن‌چه باید به آن اذعان نمود این‌که در حقیقت، پیدایش «مرابطین» بر اساس طرحی از «خلافت عباسی» بود و یوسف در سومین مرحله ورود خود، همه نیروهای مغربی را در آندلس بسیج کرد و زمینه‌های پیوستن آندلس به مغرب را فراهم ساخت.