کتاب صفات الهی در فلسفه و کلام اسلامی

کتاب صفات الهی در فلسفه و کلام اسلامی نوشته محسن قاسم‌پور که توسط انتشارات دانشگاه باقرالعلوم منتشر شده، اثری پژوهشی در حوزه‌ی الهیات و فلسفه‌ی اسلامی است. این کتاب به بررسی تطبیقی دیدگاه‌های دو متفکر برجسته، شیخ مفید و ابن‌سینا، درباره‌ی اسما و صفات الهی پرداخته و جایگاه این مباحث را در فلسفه و کلام اسلامی تحلیل کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب صفات الهی در فلسفه و کلام اسلامی

کتاب صفات الهی در فلسفه و کلام اسلامی (بررسی تطبیقی آرای شیخ مفید و ابن‌سینا) به یکی از بنیادی‌ترین مسائل الهیات اسلامی، یعنی اسما و صفات الهی، می‌پردازد و با رویکردی تطبیقی، آرای شیخ مفید، متکلم برجستهٔ شیعه و ابن‌سینا، فیلسوف نامدار اسلامی را بررسی می‌کند. محسن قاسم‌پور تلاش کرده است با تحلیل دقیق مفاهیم کلیدی، دسته‌بندی‌های مختلف صفات الهی و تبیین مبانی نظری هر دو اندیشمند، تفاوت‌ها و اشتراکات نگاه فلسفی و کلامی به این موضوع را روشن کند. کتاب در فضایی میان‌رشته‌ای حرکت می‌کند و علاوه‌بر فلسفه و کلام، به تأثیر این مباحث بر رفتار فردی و اجتماعی انسان نیز توجه دارد. 

اثر حاضر در دوره‌ای نوشته شده که بازخوانی مباحث بنیادین الهیات اسلامی و نسبت آن با عقلانیت و وحی، اهمیت ویژه‌ای یافته است. محسن قاسم‌پور در مقدمه و دیباچه، جایگاه ویژه‌ی شیخ مفید و ابن‌سینا را در تاریخ اندیشه‌ی اسلامی و تأثیرگذاری آن‌ها بر جریان‌های فکری بعدی برجسته می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه اختلافات ظاهری این دو متفکر، در نهایت به مبانی مشترک عقلانی و وحیانی بازمی‌گردد.

خلاصه کتاب صفات الهی در فلسفه و کلام اسلامی

کتاب صفات الهی در فلسفه و کلام اسلامی با طرح مسئله‌ی اسما و صفات الهی آغاز می‌شود و ابتدا مفاهیم کلیدی مانند اسم، صفت، تفاوت اسما و صفات و گونه‌های مختلف صفات الهی را شرح می‌دهد؛ سپس به سراغ آرای شیخ مفید می‌رود و مبانی کلامی او را در باب صفات الهی، تقسیم‌بندی صفات به ذاتی و فعلی و توقیفی‌بودن اسما و صفات الهی بررسی می‌کند. در ادامه، دیدگاه‌های ابن‌سینا درباره‌ی صفات الهی، نظریه‌ی اتحاد مفهومی صفات، عینیت صفات با ذات و تقسیم‌بندی‌های او از صفات الهی تحلیل می‌شود.

بخش مهمی از کتاب به مقایسه‌ی تطبیقی این دو اندیشمند اختصاص دارد؛ نقاط اشتراک و افتراق آن‌ها در مباحثی چون عینیت صفات با ذات، توقیفی یا قیاسی‌بودن صفات و اتحاد مفهومی صفات بررسی می‌شود. نویسنده نشان می‌دهد که هرچند اختلافات اصطلاحی و روشی میان شیخ مفید و ابن‌سینا وجود دارد، اما هر دو در نهایت به عقلانیت مبتنی بر وحی و توحید شیعی تأکید دارند. کتاب با جمع‌بندی و ارائه‌ی نتایج پژوهش، اهمیت این مباحث را برای فهم دقیق‌تر الهیات اسلامی و تأثیر آن بر رفتار فردی و اجتماعی انسان برجسته می‌کند.

چرا باید کتاب صفات الهی در فلسفه و کلام اسلامی را خواند؟

کتاب صفات الهی در فلسفه و کلام اسلامی فرصتی فراهم می‌کند تا خواننده با یکی از پیچیده‌ترین و مهم‌ترین مباحث الهیات اسلامی، یعنی اسما و صفات الهی، از منظر دو جریان اصلی فلسفه و کلام آشنا شود. بررسی تطبیقی آرای شیخ مفید و ابن‌سینا به درک عمیق‌تر تفاوت‌ها و اشتراکات اندیشه‌ی اسلامی کمک می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه مباحث نظری می‌توانند بر نگرش و رفتار انسان نسبت به خود، خدا، دیگران و طبیعت اثرگذار باشند. مطالعه‌ی این اثر برای کسانی که به‌دنبال فهم دقیق‌تر نسبت عقل و وحی در الهیات اسلامی هستند، ارزشمند است.

خواندن کتاب صفات الهی در فلسفه و کلام اسلامی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب برای دانشجویان و پژوهشگران فلسفه، کلام، الهیات و مطالعات اسلامی مناسب است؛ همچنین برای علاقه‌مندان به مباحث فلسفی و کلامی درباره‌ی خداشناسی و کسانی که دغدغه‌ی فهم عمیق‌تر نسبت عقل و وحی در اندیشه‌ی اسلامی دارند، مفید خواهد بود.

بخشی از کتاب صفات الهی در فلسفه و کلام اسلامی

«تردیدی نیست که نوع اندیشه و چگونگی رفتار و گفتار یک انسان برگرفته از جهان‌بینی و اصول فکری حاکم بر وی بوده و مادی یا الهی‌بودن آن نگرش، در افعال ذات خداوند و امتناع عقلی آن، مسئلهٔ صفات الهی در تاریخ تفکر اسلامی، بلکه تاریخ تفکر بشری، یکی از مهم‌ترین مسائل مبحث خداشناسی محسوب شده و متفکران اسلامی توجه و اهتمام ویژه‌ای به آن و تعیین، تعریف، تقسیم، تجمیع و تحدید صفات داشته‌اند. هستیم که «آیا نوع رویکرد به صفات الهی در اندیشهٔ یک انسان، می‌تواند در نگرش او به هستی و بروز و ظهور وی در افعال و اعمالش نقش‌آفرین و مؤثر باشد؟»در یک تحلیل عقلی و بررسی تجربی این سؤال و بازخوانی مصادیق دو سوی این بازه، به این نتیجه خواهیم رسید که نه‌تنها نحوهٔ تلقی یک فرد از صفات الهی و رابطهٔ آن‌ها با ذات ربوبی و نیز با دیگر صفات، در نحوه و روش سیر فکری و عملی‌اش در مواجهه با مسائل حیات فردی و اجتماعی نقش اساسی دارد؛ بلکه به جد می‌توان گفت، هیچ عاملی به اندازهٔ نگرش توحیدی و عمق آن در یک انسان، توان تأثیرگذاری بر رفتار و اندیشهٔ او را ندارد و تحلیل‌های عقلی و مصادیق متعدد تجربی، حاکی از ارتباط مستقیم نگاه توحیدی به ذات و صفات الهی با کنش و واکنش‌های یک انسان در ابعاد مختلف زندگی اعم از رابطه با خویش، خداوند، دیگران و در ارتباط با جهان طبیعت است. ازاین‌رو در این دیباچه، فرضیهٔ یادشده در این چهار بعد بررسی خواهد شد.»