کتاب طبقات اجتماعی و رژیم شاه

کتاب «طبقات اجتماعی و رژیم شاه» نوشتۀ محمدرحیم عیوضی است و انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی آن را منتشر کرده است. کتاب طبقات اجتماعی و رژیم شاه، اثری پژوهشی است که به بررسی رابطه میان طبقات اجتماعی و قدرت سیاسی در دوران پهلوی دوم (۱۳۲۰-۱۳۵۷) می‌پردازد.

درباره کتاب طبقات اجتماعی و رژیم شاه

کتاب طبقات اجتماعی و رژیم شاه اثری پژوهشی و تحلیلی است که به رابطۀ میان طبقات اجتماعی و قدرت سیاسی در دوران پهلوی دوم می‌پردازد. این اثر با رویکردی علمی، به بررسی نقش طبقات مختلف، به‌ویژه طبقۀ متوسط جدید و دهقانان، در فرایند تحولات سیاسی و اجتماعی ایران عصر محمدرضا شاه می‌پردازد و تلاش می‌کند دلایل ناکامی رژیم پهلوی در جذب این گروه‌ها به‌عنوان پایگاه اجتماعی خود را روشن سازد.

نویسنده در این پژوهش، با بهره‌گیری از مدل نظری نئو پاتریمونیالیستی، سازوکارهای قدرت سیاسی در دوران پهلوی دوم را تحلیل می‌کند. این مدل، هرچند به طور کامل با ساختار قدرت ایران انطباق ندارد، اما محمدرحیم عیوضی تلاش کرده است جنبه‌های آن را اصلاح و تعدیل کند تا با واقعیت‌های جامعۀ ایرانی هماهنگ‌تر شود. یکی از اهداف کلیدی کتاب طبقات اجتماعی و رژیم شاه، بررسی دلایل عدم همراهی طبقات متوسط شهری و روستایی با رژیم پهلوی است؛ طبقات اجتماعی که به‌جای ایفای نقش پایگاه اجتماعی شاه، به اشکال مختلف به مخالفت با این رژیم پرداختند.

کتاب طبقات اجتماعی و رژیم شاه در ۳ بخش اصلی تنظیم شده است. در بخش نخست، نظریه‌های مختلف برای تحلیل ساختار قدرت سیاسی ایران بررسی می‌شود. نظریاتی چون سرمایه‌داری وابسته، نظام دیکتاتوری، نظام بناپارتیستی و پاتریمونیالیسم مورد بررسی قرار می‌گیرند. در این بخش، نویسنده به نقش ساخت قدرت سیاسی در فرایند طبقه‌سازی و تأثیر آن بر جامعه ایران می‌پردازد. بخش دوم، تمرکز خود را بر طبقات متوسط شهری و روستایی قرار داده است. نویسنده ابتدا فرایند نوسازی دوران پهلوی دوم را تحلیل کرده و نشان می‌دهد که چگونه این فرایند به شکل‌گیری طبقۀ متوسط جدید در شهرها انجامید. سپس، با تمرکز بر نقش اصلاحات ارضی، تحولات طبقۀ متوسط روستایی و تأثیرات آن بر مناسبات اجتماعی و سیاسی بررسی می‌شود. در بخش سوم، علل ناتوانی رژیم شاه در جذب این طبقات و ایجاد پایگاهی اجتماعی برای خود تحلیل می‌شود. تضاد میان الزامات توسعه و ساختار پاتریمونیالیستی رژیم، نقش درآمدهای نفتی در افزایش استقلال دولت از طبقات اجتماعی و ناکامی رژیم در ایجاد هویت سیاسی و فرهنگی سازگار با نظام شاهنشاهی، از جمله مسائل کلیدی است که در این بخش بررسی می‌شود.

کتاب طبقات اجتماعی و رژیم شاه با ارائۀ نمونه‌هایی از اسناد ساواک نشان می‌دهد که رژیم پهلوی نه‌تنها پایگاهی اجتماعی نداشت، بلکه تلاش‌هایش برای کسب این پایگاه نیز ناکام ماند. در مجموع، این اثر تصویری جامع از چگونگی تعامل میان قدرت سیاسی و طبقات اجتماعی در ایران پهلوی ارائه می‌دهد و برای پژوهشگران تاریخ معاصر ایران و جامعه‌شناسی سیاسی منبعی ارزشمند به شمار می‌رود.

خواندن کتاب طبقات اجتماعی و رژیم شاه را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

خواندن این کتاب را به دانشجویان، پژوهشگران و علاقه‌مندان به تاریخ معاصر ایران و نظریه‌های جامعه‌شناسی سیاسی پیشنهاد می‌کنیم.