کتاب فرقه عدالت ایران از جنوب قفقاز تا شمال خراسان ۱۹۱۷ - ۱۹۲۰

کتاب فرقه عدالت ایران از جنوب قفقاز تا شمال خراسان ۱۹۱۷ - ۱۹۲۰ نوشتۀ محمدحسین خسروپناه و الیور باست در انتشارات شیرازه کتاب ما به چاپ رسیده است. این کتاب تاریخ تشکیل فرقۀ عدالت ایران در باکو و ریشه‌های پیدایش آن را بررسی می‌کند و اطلاعات مفیدی از عملکرد این فرقه و کمونیست‌ها در قفقاز ارائه می‌دهد.

درباره کتاب فرقه عدالت ایران از جنوب قفقاز تا شمال خراسان ۱۹۱۷ - ۱۹۲۰

از اواسط سدۀ نوزدهم میلادی ایران گرفتار بحران اقتصادی بود و مهاجرت‌های فردی و دسته‌جمعی گسترش یافت. مقصد بسیاری از این مهاجران قفقاز و آسیای میانه بود که از نظر توسعۀ صنعتی و اقتصادی وضعیتی به‌مراتب بهتر داشتند. ایرانیان زیادی در جست‌وجوی کار رهسپار آن حدود شوند؛ اما موضوع به اینجا ختم نشد؛ زیرا آن روزها مقارن با تحولات انقلاب روسیه بود و ایرانیان مهاجر آنجا درگیر فعالیت‌های سیاسی و تشکیلاتی شدند. آنچه با عنوان فرقۀ عدالت، موضوع کتاب حاضر را می‌سازد ریشه‌اش به همین موضوع برمی‌گردد. رخنۀ اندیشه‌های سوسیالیستی در ایران، پیوند مستقیمی با فعالیت‌های سوسیال‌دموکرات‌های قفقاز داشت. کارگران مهاجر ایرانی در قفقاز که غالباً در صنعت نفت باکو کار می‌کردند با سوسیال‌دموکرات‌های روسیه به تشکیل احزابی همچون همت، اجتماعیون عامیون و عدالت دست زدند.

تشکیل فرقۀ عدالت توسط کارگران ایرانی و ساکنان باکو، نخستین تلاش برای ایجاد یک حزب سیاسی بر مبنای اصول مارکسیستی بود که می‌توان آن را منشأ جنبش کمونیستی ایران دانست. این فرقه در  ۲۶ مه ۱۹۱۷ جلسۀ مؤسسان خود را تشکیل داد و اعلام ظهور کرد. از اقدامات مهم این فرقه، حمله به کنسولگری ایران در باکو و تصرف آنجا بود.

کتاب فرقه عدالت ایران از جنوب قفقاز تا شمال خراسان ۱۹۱۷-۱۹۲۰ در ۳ بخش تدوین شده و این رویدادها را بررسی و تبیین کرده است. بخش اول و دوم به‌ترتیب دو مقاله از محمدحسین خسروپناه و اولیور باست هستند و بخش سوم کتاب با عنوان پیوست‌ها، حاوی چند سند مرتبط با این موضوع است.

بخش اول، «فرقه عدالت ایران» نام دارد. در این بخش تشکیل فرقۀ عدالت ایران، فعالیت این فرقه در قفقاز، روزهای دشواری فرقه و بازسازی آن، روزنامه حریت، شعبه‌های فرقۀ عدالت و امتدادش در ایران بررسی شده‌اند. بخش دوم با عنوان «تاشکند در برابر باکو؛ سلطانزاده شورای تبلیغات بین المللی و تاسیس حزب کمونیست ایران در سال ۱۹۲۰» نوشتۀ الیور باست است. این مقاله را کاوه بیات ترجمه کرده است. این مقاله اطلاعاتی از حیات جوامع مهاجر ایرانی در آسیای میانه ارائه کرده و حاوی دو موضوع اصلی است: ۱. رویارویی و رقابت میان سلطانزاده و حیدر عمو اوغلی؛ ۲. تلاش بلشویک‌های مستقر در آسیای میانه برای ایجاد آشوب و انقلاب در خراسان.

در کتاب فرقه عدالت ایران از جنوب قفقاز تا شمال خراسان ۱۹۱۷ - ۱۹۲۰ می‌توان اطلاعات مهم و مفیدی در خصوص فعالیت‌های کمونیستی در قفقاز و آسیای میانه پیدا کرد؛ به‌ویژه که یک سر این فعالیت‌ها به ایران ختم می‌شد.

خواندن کتاب فرقه عدالت ایران از جنوب قفقاز تا شمال خراسان ۱۹۱۷ - ۱۹۲۰ را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

به دوستداران تاریخ معاصر ایران پیشنهاد می‌کنیم.