کتاب ماموریت شوستر در ایران

کتاب ماموریت شوستر در ایران نوشتهٔ جون گوگان و ترجمهٔ شهربانو صارمی است و گروه انتشاراتی ققنوس آن را منتشر کرده است. این کتاب دربارهٔ میراث ارزنده‌ای است که شوستر بر جای گذاشت.

درباره کتاب ماموریت شوستر در ایران

ویلیام مورگان شوستر اقتصاددان، حقوقدان، وکیل، ناشر و کارشناس مالی اهل ایالات متحده آمریکا در سال ۱۹۱۱ برای اصلاح مالیه به عنوان خزانه‌دار کل به استخدام دولت ایران درآمد.

پژوهشگران در این باره که آیا مأموریت شوستر موهبت بوده یا مصیبت اختلاف‌نظر دارند. شاید کمی از هر دو. کتاب ماموریت شوستر در ایران تلاشی است برای دیدن این مأموریت از نگاه شوستر در چهارچوب اخلاق.

داستان مأموریت شوستر مسائل اخلاقی مهمی را نه‌فقط در مورد روابط آمریکا با ایران بلکه در مورد رویکرد ما دربارهٔ هر کشور دیگری مطرح می‌کند: اگر عملکرد درست و شرافتمندانه منجر به قتل‌عام صدها و شاید هزاران نفری شود که هیچ علاقه‌ای به رفتار برحق و شرافتمندانهٔ شما ندارند چه باید کرد؟ آیا فرد حق دارد شرافتمندانه عمل کند وقتی نتیجهٔ این رفتار کشتار مردم بی‌گناه باشد؟

خواندن کتاب ماموریت شوستر در ایران را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به دوستداران مطالعهٔ تاریخ معاصر ایران پیشنهاد می‌کنیم.

درباره جون گوگان

جون گوگان می‌گوید: «با دیدن روحیه‌ای شبیه به روحیه داوطلبان سپاه صلح در مورگان شوستر، نوشتن این کتاب را اجتناب‌ناپذیر دیدم.» تجربه‌ای که با سپاه صلح در ایران کسب کرده و اطلاعاتش درباره این کشور و زبان آن به او صلاحیتی منحصربه‌فرد برای ارزیابی تلاش‌های مورگان شوستر در سال ۱۹۱۱ می‌دهد، فردی که امور مالی آشفته این کشور را بر مبنایی درست قرار داد، آن هم در زمانه‌ای که ایران به حوزه نفوذ بریتانیا و روسیه تقسیم شده بود.

گوگن دکترای تاریخ از دانشگاه میشیگان دارد و سی سال در کالج تاریخ و علوم انسانی تدریس کرده است. کتاب‌های او عبارت‌اند از کتاب سه‌جلدی نقاط عطف در تمدن غرب، هفت مقاله در دایرهالمعارف ویکتوریا، و «بازدارنده‌ها»: زنان بریتانیایی در هند، ۱۶۱۵-۱۸۵۸. او مرتب در کنفرانس‌های مختلف درباره تاریخ استعماری بریتانیا و موضوعات دیگر سخنرانی می‌کند.

گوگان در حال حاضر سرپرست بولتن خبری انجمن ایران در سپاه صلح به نام خبرنامه و یکی از بنیان‌گذاران و مدیر مکنزی اسپورت‌هورسز است. او در منچسترِ میشیگان زندگی می‌کند.

بخشی از کتاب ماموریت شوستر در ایران

«اگر ایران انسانی بیمار بود، تا بهار ۱۹۱۱ شاید کارش به سردخانه می‌کشید. ایران ورشکسته بود و عملاً حق نداشت وام بگیرد، برای کنترل نابسامانی‌های فلج‌کننده در درون مرزهایش و ولایات شمالی که عملاً، و نه رسماً, در اشغال نیروی بیگانه بود ارتش و نیروی پلیس نداشت. چشم‌انداز آینده ایران برای ادامه حیات به عنوان کشوری مستقل و یکپارچه تیره‌وتار بود.

ایران برای سامان دادن به امور خود بدون کمک مالی خارجی باید وضعیت مالی باثباتی پیدا می‌کرد. این به معنی ایجاد سازوکاری برای کنترل درآمد و هزینه بود, اما تجربه اصلاحات مالی در ایران از زمان امیرکبیر تا اتابک تجربه‌ای تلخ بود. مجلس جز دعوت از یک متخصص مالی خارجی برای ایجاد چنین سازوکاری چاره دیگری نداشت. به گفته آرتور میلسپو, که بعدها در همان سِمتِ شوستر به ایران آمد: «به تعبیری اشاره‌ای است به ناتوانی لاعلاج ذاتی برای خودگردانی یا حتی مدیریت تخصصی.» به گفته میلسپو: «... مسئله بیشتر روانی است ... مثل این است که یکی از شهرهای کوچک آمریکا از شهردار، رئیس حسابداری یا رئیس پلیس یک شهر دیگر در آن سوی آمریکا بخواهد بیاید و این مسئولیت‌ها را در آن شهر بر عهده بگیرد.»

دعوت از فردی بیگانه یک چیز بود, تصمیم‌گیری درباره ملیت آن خارجی یا خارجی‌ها چیز دیگر. حرف بلژیکی‌ها را نمی‌شد زد. مقامات بلژیکی گمرک از صدر تا ذیل نه‌تنها به سبب نخوتی که داشتند بلکه به دلیل آن‌که تحمیل شده بودند مورد نفرت همگان بودند. در واقع همکاری بلژیکی‌ها با روس‌ها و شاه عامل اصلی شروع انقلاب مشروطه بود.

استخدام مشاوران بریتانیایی یا روس هم اگر نه بیشتر، به همان اندازه غیرممکن می‌نمود. امور مالی ایران هرگز مورد توجه روس‌ها نبود، استخدام مشاور بریتانیایی در تهرانی که در حوزه روسیه قرار داشت هم عملی نبود. شاید مشاوران دیگر کشورهای اروپایی برای ایرانی‌ها قابل قبول بودند, اما سِر ادوارد گری به‌حق نگران بود این افراد به دلیل استفاده از نفوذ خود به نفع منافع کشور متبوعشان سوءظن روسیه و احتمالاً بریتانیا را برانگیزند.»