کتاب از آتش تا نور؛ سهروردی، ریشه در حکمت باستان

کتاب از آتش تا نور؛ سهروردی، ریشه در حکمت باستان به قلم علی اصغر طائی و به کوشش نشر گیوا منتشر شده است. این کتاب به بررسی پیوندهای عمیق میان اندیشه‌های شهاب‌الدین سهروردی، بنیان‌گذار حکمت اشراق، و ریشه‌های کهن حکمت خسروانی و ایرانی پیش از اسلام می‌پردازد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب از آتش تا نور؛ سهروردی، ریشه در حکمت باستان

کتاب از آتش تا نور؛ سهروردی، ریشه در حکمت باستان تلاشی علمی برای بازخوانی فلسفه‌ی شیخ اشراق با نگاهی به میراث فکری ایران باستان است. علی‌اصغر طائی در اثر حاضر، به این موضوع می‌پردازد که چگونه سهروردی با بهره‌گیری از مفاهیمی نظیر نور و آتش که در فرهنگ زرتشتی و حکمت فهلوی جایگاه ویژه‌ای داشتند، دستگاه فلسفی جدیدی بنا نهاد. کتاب توضیح می‌دهد که سهروردی صرفاً فیلسوفی مسلمان نبود که از یونانیان تأثیر گرفته باشد، بلکه او با خودآگاهی، به احیای حکمت جاویدان ایرانی پرداخت که در آن هستی بر مدار نور تعریف می‌شود.

علی‌اصغر طائی در این مسیر، مفاهیم کلیدی اشراقی را با نمادهای باستانی تطبیق داده و نقش سهروردی را در حفظ هویت فکری ایران در دوران اسلامی تبیین می‌کند.

خلاصه کتاب از آتش تا نور؛ سهروردی، ریشه در حکمت باستان

کتاب حاضر با بررسی جایگاه آتش و نور در ادیان باستانی ایران، به‌ویژه میترائیسم و آیین زرتشت آغاز می‌شود. در این بخش توضیح داده می‌شود که آتش در نگاه پیشینیان نوعی معبود نبوده است؛ در حقیقت نمادی از حقیقت علوی و پرتویی از نور ایزدی بوده است. در ادامه، نویسنده وارد نظام فلسفی سهروردی شده و نشان می‌دهد که چگونه او نورالانوار را منشأ کل کائنات می‌داند. در فصول مختلف، مفاهیمی مانند خورّه کیانی و نور اسپهبد بررسی شده و ارتباط آن‌ها با متون کهن اوستایی و پهلوی واکاوی می‌شود.

کتاب به تقابل میان حکمت اشراق و فلسفه مشاء نیز پرداخته و استدلال می‌کند که سهروردی چگونه با استفاده از ذوق و کشف، راهی متفاوت از ارسطوگرایی پیموده است. در نهایت، اثر حاضر به تأثیر این نگاه بر عرفان اسلامی و فیلسوفان بعدی همچون ملاصدرا اشاره می‌کند.

چرا باید کتاب از آتش تا نور؛ سهروردی، ریشه در حکمت باستان را بخوانیم؟

مطالعه‌ی این کتاب برای درک ریشه‌های ملی و فرهنگی فلسفه‌ی اسلامی در ایران مفید است. این اثر به خواننده کمک می‌کند تا دریابد که چگونه اندیشه‌های فلسفی می‌توانند فراتر از مرزهای زمانی، هویت یک ملت را در قالب‌های جدیدی بازتولید کنند؛ همچنین برای کسانی که به‌دنبال فهم دقیق‌تری از نمادشناسی آتش و نور در فرهنگ ایرانی هستند، این اثر پیوند میان اسطوره، مذهب و فلسفه را به‌خوبی روشن می‌کند.

خواندن کتاب از آتش تا نور؛ سهروردی، ریشه در حکمت باستان را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این اثر را به پژوهشگران و دانشجویان رشته‌های فلسفه، عرفان اسلامی و تاریخ فرهنگ و زبان‌های باستانی پیشنهاد می‌دهیم؛ همچنین علاقه‌مندان تاریخ اندیشه در ایران و کسانی که مایلند بدانند سهروردی چگونه توانست میان آموزه‌های قرآنی و حکمت خسروانی آشتی برقرار کند، از مطالب این اثر بهره‌مند خواهند شد.

بخشی از کتاب از آتش تا نور؛ سهروردی، ریشه در حکمت باستان

«ناصر خسرو در خوان اخوان از ابوالحسن عامری (متوفا ی ۳۸۱ ه. ق)که از نخستین فیلسوفان اسلامی است، نقل می‌کند که در کتاب مقالات خود می‌نویسد: " نزد بزرگان ثنوی، چنان است که ظلمت را دو قوت است هر دو نکوهیده، یکی شهوت و دیگر جهل. و برزخ، ظلمت است که روح اندرو بدین دو قوت نکوهیده نیاویزد، که هر دو قوت دیوان است ودیوان آن کسان‌اند که این دو قوت نگاه دارند و هر نفسی که ابدین دو قوت اندر مانده باشد، اندر برزخ باشد همیشه، هرگز روح او به عالم نورانی نرسد و آن قوت که نور از ظلمت جدا شود و نور بر ظلمت قاهر شود، نفس این کسان اندر ظلمت بماند جاودان. و چنین گو یند که نور را دو قوت است هر دو ستوده، یکی پارسا یی و دیگر علم، و این هر دو قوت‌های پسندیده‌اند و نورانی. و چنین گو یند که هر روحی که پارسا شود و قوت شهوانی را بشکندآن وقت نور کلی بر ظلمت قادر شود. او بدان علم نورانی رسد و بدان علم بماند جاودان، با قدری تمام و نعمتی دائم."

شیخ اشراق، تعبیر نور و ظلمت ثنوی را تفسیر و تأویل می‌کند:" من رموزهم ما یحکی عن بعض المشرق یین ان الظلمه حاضرت النور و حبسه مده ثم امددته الملائکه فاستظهر علی اهرمن الذی هو الظلمه. فقهر الظلمه الا انه امهل‌ها الی اجل مضروب و ان الظلمه حصلت عن النور لفکره ردیئه."

سهروردی در تفسیر این رمز می‌نویسد، که مقصود از نور، نفس انسانی است که به اعتقاد فهلوییون جوهری نورانی است.. از نگاه شیخ، ظلمت، رمز تن است. به این ترتیب زندانی شدن نور یعنی تسلط تن بر روح و هبوط روح به عالم جسمانی. یاری فرشتگان نیز رمزی از توفیق الهی و تقدیر ازلی است که شامل حال روح می‌شود و بدین سان روح از اشراقیات قدس بهره‌مند می‌گردد و از قوه به فعلیت می‌رسد و مراد از مهلت نیز اجل خداوندی است که با آن بدن آدمی تا هنگام مرگ فرصت دارد واندیشه ناپاک نیز میل نفس، به امور مادی است. همین تعبیر سهروردی را، ملاصدرا عیناً در اسفار اربعه نقل می‌کند.»