کتاب تمدن و فرهنگ شیعیان افغانستان (از صفویه تا دوره معاصر)

«تمدن و فرهنگ شیعیان افغانستان» (از صفویه تا دوره معاصر) نوشته عبدالقیوم آیتی(-۱۳۵۸) است. این پژوهش با موضوع تمدن و فرهنگ شیعیان افغانستان، از صفویه تا دوره معاصر، در شش بخش تدوین شده است که عبارت‌اند از: بخش اول ـ کلیات و مفاهیم: ارایهْ مفاهیم و تعاریف کلید واژه‌‌های مهمی مانند: تمدن، فرهنگ، افغانستان، تشیع و موقعیت جغرافیای انسانی شیعیان را در بر می‌گیرد. بخش دوم ـ شیعیان و سیاست: مطالب این بخش شامل چهار محور اساسی می‌شود: در آغاز، به عملکرد حکومت‌های مرکزی و چگونگی تعامل و برخورد آن‌ها در برابر شیعیان افغانستان، همچنین به مشارکت شیعیان در حکومت‌های این سرزمین می‌پردازد؛ سپس جنبش‌های رهایی‌بخش شیعیان، و سرانجام، سازمان‌ها و تشکیلات سیاسی آنها را به‌طور فشرده بررسی می‌کند. بخش سوم ـ وضعیت فرهنگی و علمی شیعیان: در این بخش به وضعیت فرهنگی و تعلیم وتربیت آنها پرداخته شده است. در پایان نیز، وضعیت علمی و نقش آنها را در شکوفایی و توسعه دانش بررسی می‌کند. بخش چهارم ـ آداب و رسوم شیعیان: به نمادهایی از آداب و رسوم شیعیان اشاره شده است. بخش پنجم ـ نهادهای مدنی اجتماعی شیعیان: این بخش، نهادهایی مانند: سازمان روحانیت و کارکرد عالمان دینی را در جامعه مطرح می‌کند؛ سپس درباره نظام قضایی شیعیان بحث می‌شود. در آخر نیز، معیشت و درآمد آنان را بررسی می‌کند. بخش ششم ـ هنر و معماری شیعیان: در آغاز این نوشتار، به آفرینش‌های هنری افغان‌ها، در زمینه‌های موسیقی، خط، بافندگی و ریسندگی، همچنین صنعت فلزکاری و نجاری، توجه می‌کند؛ پس از آن، به سبک معماری و شیوه ایجاد بناهای تاریخی و مذهبی؛ مثل: مدارس، مساجد، حسینیه، تکایا و راه‌سازی و پل‌سازی بررسی می‌شود.