کتاب فاسبیندر

کتاب فاسبیندر (Fassbinder: The Life and Work of a Provocative Genius) نوشته‌ی کریستین براد تامسن، روایتی مفصل از زندگی، کار و جهان فکری راینر ورنر فاسبیندر، فیلم‌ساز جنجالی آلمانی است که در مدت کوتاه زندگی‌اش ده‌ها فیلم و سریال خلق کرد. نویسنده با استفاده از خاطرات شخصی، مصاحبه‌ها، پشت‌صحنه‌ها و گفت‌وگوهای طولانی با خود فاسبیندر، تصویری چندوجهی از او ترسیم کرده است؛ تصویری که همزمان ستایش‌گر نبوغ و افشاگر تناقض‌ها و ویران‌گری‌های اوست. مترجم این کتاب علی عامری مهابادی و ناشر آن نشر هنوز است. نسخه الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب فاسبیندر

کریستین براد تامسن کتاب فاسبیندر را بر پایه‌ی تجربه‌ی مستقیم دوستی و همکاری با راینر ورنر فاسبیندر شکل داده است. اما این کتاب نه ستایش‌نامه، بلکه تلاشی برای فهم انسانی است که همزمان مهربان و بی‌رحم، حساس و بی‌تفاوت، فداکار و خودخواه، دیکتاتور و مشتاق کار گروهی بود. ساختار کتاب بر محور چند خط اصلی پیش می‌رود: کودکی و خانواده‌ی ازهم‌گسیخته‌ی فاسبیندر در آلمانِ پس از جنگ، شکل‌گیری هویت دوگانه، ورود او به تئاتر، پیوند با جنبش‌های رادیکال و تروریسم شهری، اعتیاد به کار و ساخت ده‌ها فیلم در مدت کوتاه، و روابط عاطفی و حرفه‌ای پر از خشونت، وابستگی و فروپاشی. تامسن بعد از روایت زندگی به تحلیل جهان هنری فاسبیندر می‌رسد: علاقه‌ی او به فروید و مارکس، شیفتگی‌اش به سینمای هالیوود و کارگردان‌هایی مثل داگلاس سیرک و هیچکاک، و تلاشش برای ساختن نوعی هالیوود آلمانی که هم جذاب و تماشاگرپسند باشد و هم سازوکارهای سرکوب و سوءاستفاده از احساسات را عریان کند. در هر بخش از کتاب، زندگی خصوصی، خاطرات پشت‌صحنه، نقل‌قول‌های مستقیم از فاسبیندر و اطرافیانش و تحلیل مضمون‌ها و سبک بصری فیلم‌ها در هم تنیده شده است تا تصویری واحد از انسان و هنرش شکل بگیرد.

خلاصه کتاب فاسبیندر

ایده‌ی اصلی کتاب فاسبیندر بر ایده‌ی دوگانگی و تکثیر خود استوار است؛ مفهومی که خود فاسبیندر به زبان می‌آورد: برای کامل شدن باید خود را دوگانه کرد. تامسن این ایده را به سراسر زندگی و کار او تعمیم می‌دهد. فاسبیندر از کودکی در فضایی چندپاره بزرگ می‌شود. این وضعیت، هم او را بی‌راهنما می‌گذارد و هم به گفته‌ی خودش خلاق‌تر می‌کند. کتاب نشان می‌دهد که چگونه این کودکی آشفته به هویتی دوگانه و گاه چندپاره منجر می‌شود: فاسبیندر همزمان کودک و عاشق، قربانی و آزارگر، رهبر گروه و عامل فروپاشی آن است. او در تئاتر اکشن و بعد ضد تئاتر، گروهی می‌سازد که قرار است جمعی خلاق و دموکراتیک باشد، اما فضای آن سرشار از دعوا، حسادت، دسیسه و خشونت است. 

کتاب با جزئیات نشان می‌دهد که چگونه روابط عاطفی و کاری او با کارگر مهاجر مراکشی، آرمین مایر، گونتر کافمان و دیگران، بارها به خودکشی، اقدام به قتل، و جدایی‌های خشن ختم می‌شود و در عین حال مایه‌ی اصلی فیلم‌هایی مثل ترس روح را می‌خورد، را می‌سازد. تامسن در این کتاب، پیوند میان زندگی شخصی فاسبیندر و مضمون‌های تکرارشونده‌ی آثارش را دنبال می‌کند: مثل این ایده که انقلاب واقعی باید در زندگی روزمره و روابط انسانی رخ دهد نه روی پرده یا در مبارزه‌ی مسلحانه. فصل‌های دیگر کتاب نشان می‌دهند که چگونه تجربه‌ی نزدیک او با حلقه‌های رادیکال و تروریستی، نگاهش را به مرز باریک میان افراط‌گرایی چپ و راست شکل داد. در تمام این مسیر، اعتیاد فاسبیندر به کار، تولید حیرت‌انگیز ده‌ها فیلم و نمایش‌نامه در ۱۳ سال و در نهایت فرسودگی و مرگ زودهنگامش، همچون خطی تراژیک بر متن کتاب کشیده شده است.

چرا باید کتاب فاسبیندر را بخوانیم؟

این کتاب مطالعه‌ای است بر شکل‌گیری هویت، نقش کودکی در روابط بزرگسالی، سازوکار وابستگی و سوءاستفاده از احساسات، و این‌که چگونه یک فرد می‌تواند هم قربانی ساختارها باشد و هم بازتولیدکننده‌ی آن‌ها. تحلیل‌های نویسنده از تأثیر فروید، مارکس، برشت، دوبلین و فیلم‌سازان هالیوودی بر کار فاسبیندر، در کنار روایت‌های زنده از جشنواره‌ها، کنفرانس‌های مطبوعاتی پرتنش، دعواهای گروهی، تهدیدهای مرگ و سانسور، تصویری عینی از نسبت هنر و قدرت در آلمان پس از جنگ ارائه می‌دهد. برای کسانی که به سینما، روان‌کاوی، تاریخ فرهنگی و رابطه‌ی میان زندگی و اثر هنری علاقه دارند، این کتاب می‌تواند هم منبع شناخت و هم میدان تأمل باشد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب فاسبیندر به طرفداران این کارگردان، و کسانی که به سینما و تاریخ سینمای آلمان علاقه‌مندند، پیشنهاد می‌شود. همچنین به دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های سینما و مطالعات فرهنگی می‌توان این اثر را توصیه کرد.

بخشی از کتاب فاسبیندر

«روی صحنهٔ تئاتر بود که فاسبیندر دریافت چگونه باید فیلم بسازد. در ۱۹۶۶ درخواستش برای حضور در دورهٔ آموزشی آکادمی فیلم برلین پذیرفته نشد، با آن‌که پیش‌تر در رقابتی تئاتری در مونیخ برای نمایش فقط به خاطر تکه‌ای نان برندهٔ جایزه شده بود. عنوان فرعی این نمایش "گفت‌وگو دربارهٔ یک فیلم در آشویتس" بود و به ماجرای فیلم‌برداری یک فیلم می‌پرداخت. کارگردان قرار است در اردوگاه کار اجباری صحنه‌ای را فیلم‌برداری کند، جایی که کشیشی کاتولیک رفتار نادرستی دارد. کارگردان با تهیه‌کنندهٔ فیلم درگیر می‌شود، چون می‌خواهد شرایط روز در فیلم نمایش داده شود، و زمانی که از والدین دوست‌دخترش می‌پرسد طی سال‌های جنگ [جهانی دوم] چه می‌کردند، با آن‌ها درگیر می‌شود. در پایان فیلم‌ساز تسلیم می‌شود و به آنچه تهیه‌کننده می‌خواهد گردن می‌نهد و در نهایت برای ساخت این فیلم جایزه می‌گیرد.

فاسبیندر با هدف حضور در آکادمی فیلم برلین متن این نمایش را به فیلم‌نامه تبدیل کرد، گرچه نتیجه‌ای نداشت. هرچند این ناکامی مانع نشد که او دو فیلم کوتاه را با سرمایه‌گذاری کریستف روزر، دوست نزدیکش، نسازد و بار دیگر در ۱۹۶۷ برای حضور در آکادمی تلاش کرد. این بار نیز درخواست فاسبیندر رد شد. به نظر می‌رسید او آینده‌ای در عرصهٔ فیلم‌سازی نداشت.»