کتاب نمایش در حریم هشتم

«نمایش در حریم هشتم» از مجموعه پژوهش‌های تئاتر دینی است و دربردارنده نوشتارهایی به قلم رضا عباسی، احسان مقدسی، پیام فروتن، علی امیر ریاحی، سعید خواجه افضلی و لیلا حسین زاده است. در بخشی از کتاب می‌خوانیم: دین و چگونگی برخورد با آن، قرن‌ها ذهن آدمیان را به خود مشغول کرده است. اگر چه این رکن اساسی در جوامع مختلف با نوسان‌ها و تغییرات زیاد به حیات خود ادامه داده است ولی هیچ گاه از جنبه‌های زندگی بشری حذف نشده است. دین، بنا به فراخور زمان حیاتش و نوع جامعه‌ای که در آن شکل گرفته با مسایلی چون سیاست، اقتصاد، اجتماع، فرهنگ و هنر روبرو شده است. در زیر مجموعۀ هنر، رابطه‌ای عمیق میان دین و نمایش وجود دارد. تا جایی که بسیاری از محققان، تئاتر را زاییدۀ مراسم و آیین‌های مذهبی می‌دانند و حتی معتقدند تئاتر در غرب بعد از ممنوعیت‌های قرون وسطی دوباره از درون کلیسا سر برآورد. در ایران پیش از آنکه نمایش به شیوۀ غربی رواج یابد هنرمندان گمنام نمایش توانستند در قالب نمایش‌های مذهبی به روایت دراماتیک سرگذشت اولیای دین دست یابند. این موضوع نشان از سابقۀ کهن آیین‌های نمایشی در این دیار دارد. چرا که برخی از نمایش‌ها چون تعزیه از لحاظ اجرایی وام‌دار آیین‌های پیش از اسلام بودند. نمایش‌های مذهبی در ایران بر پایۀ داستان زندگی خاندان پیامبر اسلام شکل گرفتند. در بین این گونه‌های نمایشی، نقالی و تعزیه از جایگاه ویژه‌ای برخوردارند که دربارۀ چگونگی شکل‌گیری و فرم‌های اجرایی آنها بررسی و تحقیقات وسیعی صورت گرفته است. ولی در بین این نوشته‌ها دو موضوع از جلوۀ کمتری برخوردارند: ۱: بررسی ساختمایه‌های نمایش‌های دینی. ۲: سیمای پیشوایان دینی به طور مشخص در این نمایش‌ها.