کتاب بررسی ابعاد حقوقی فاجعه منا

«بررسی ابعاد حقوقی فاجعه منا» مجموعه نوشتارهایی از حقوقدانان ایرانی به سرپرستی و گردآوری دکتر علی بهادری جهرمی است. رویداد منا که به شایستگی، وصف فاجعه به خود گرفت، آنقدر وسیع بود که هم‌دردی با قربانیان و تقبیح عاملین و مسببین بروز این فاجعه کم‌تر کاری است که هر انسان منصف می‌تواند انجام دهد؛ این فاجعه که بی‌تردید مشمول مرور زمان نمی‌شود و خاطره تلخ آن فراموش ناشدنی است؛ نگارندگان این مجموعه را بر آن داشت به سهم خود ضمن ابراز هم‌دردی با قربانیان سعی نمایند با توان و دانش حقوقی خود به گونه‌ای متفاوت به ماجرا بنگرند و ابعاد حقوقی فاجعه را در کنار ابعاد انسانی و بشردوستانه آن نمایان سازند. در فاجعۀ منا مسئولیت بین‌المللی دولت آل سعود به طور ویژه از طریق ترک فعل آن دولت تحقق یافته است؛ با این توضیح که دولت آل‌سعود متعهد به تضمین حق حیات و امنیت جانی زائران بوده و در این خصوص باید مخاطرات را پیش‌بینی می‌نموده و تدابیر لازم را جهت تضمین این حق اتخاذ می‌نمود؛ اما دولت آل‌سعود با ترک فعل خود یعنی عدم اتخاذ اقدامات مقتضی در تضمین حق حیات و امنیت جانی زائران مرتکب تخلف بین‌المللی شده است. در کنار آن دولت‌ها در صورت بروز شرایط بحرانی اعم از ارادی یا غیرارادی ملزم به اجرای تعهد عام امدادرسانی به آسیب‌دیدگان و قربانیان فجایع می‌باشند. حال آن که با وجود چنین تعهدی دولت آل‌سعود از امدادرسانی امتناع و خودداری نموده یا آن را به نحو مقتضی انجام نداده است؛ لذا این نقض تعهد نیز در قالب ترک فعل یعنی امتناع از امدادرسانی قابل تأمل است. به این ترتیب با توجه به مقررات عام مسئولیت بین‌المللی دولت‌ها، بررسی امکان‌های حقوقی و غیرحقوقی طرح مسئولیت بین‌المللی دولت آل‌سعود و بسترهای حمایتی قربانیان فاجعۀ منا نیز از جمله موضوعاتی است که در فصل سوم این مجموعه مورد توجه قرار گرفته است.