کتاب علم، جامعه و تکنولوژی در ایران

کتاب علم، جامعه و تکنولوژی در ایران نوشته سیدمحمود نجاتی حسینی است. این کتاب را انتشارات موسسه آینده پژوهی جهان اسلام منتشر کرده است. این کتاب مطالعه تاریخی، اجتماعی و فرهنگی عصر قاجار (۱۸۰۰ تا ۱۹۲۵ میلادی) است.

درباره کتاب علم، جامعه و تکنولوژی در ایران

این کتاب درآمدی بر جامعه‌شناسی تاریخی علم و تکنولوژی در ایران است. کاویدن تاریخ فرهنگی علم و تکنولوژی در ایران، به‌ویژه در یک سده اخیر، حساسیت و اهمیت بسیاری دارد. فکر اصلی و ضرورت انجام مطالعۀ حاضر نیز ناشی از چنین نیازی بوده و به‌صورت خاص، این مطالعه به کاوش در مقولۀ علم و تکنولوژی ایران اختصاص یافته است. شالودۀ این مطالعه، حسب اقتضائات پژوهشی و ملاحظات مرتبت بر مضمون در یک مقدمه، چهار فصل، یک پی‌نوشت و یک نتیجه‌گیری مرتب شده است. در مقدمه، ضمن بسط بحثی مستوفا در باب مسئلۀ علم وتکنولوژی، برخی ملاحظات پژوهشی ناظر به این نوع مطالعه عرضه شده است تا خواننده به‌نحوی شفاف در جریان نحوۀ مواجهۀ روشی نظری با یک مسئلۀ تاریخی اجتماعی مؤثر و مهم همانند انتقال علم و تکنولوژی بر زمینه یک اجتماع – فرهنگ سنتی آن هم از نوع ایرانی – قاجاری قرار گیرد.

ساختار کتاب حاضر در سه بخش سامان داده شده است: بخش یک، کاوشی نظری تاریخی است؛ بخش دو، کاوشی تاریخی اجتماعی است؛ بخش سه، کاوشی اجتماعی فرهنگی است. این بخش‌ها به‌ترتیب و طی شش فصل مرتب شده‌اند.

در فصل یکم، «نظریۀ علم،تکنولوژی و جامعه»، برخی مباحث مبنایی مرتبط با جامعه‌شناسی علم و تکنولوژی آمده است که برای فهم اهمیت مسئلۀ انتقال علم و تکنولوژی از این منظر معرفتی سودمند است. در فصل دوم، «واقعیت تاریخی علم و تکنولوژی در ایران (سده‌های ۸ تا ۱۷ میلادی)»، با استفاده از خط‌مشی تاریخ فرهنگی و اجتماعی، چرخۀ نقل‌ و انتقال معرفت علمی از تمدن شرق اسلامی به غرب مسیحی و برعکس، در بازۀ زمانی تقریبا هزارساله، تشریح شده است. در ذیل این مقوله نیز بحث از «دوره‌های فراز معرفت علمی؛ انتقال از جهان اسلام به غرب» و «فرود معرفت علمی؛ انتقال از غرب به جهان اسلام» آمده است.

در فصل سوم با عنوان «واقعیت اجتماعی علم و تکنولوژی در ایران (سده‌های ۱۸ و ۱۹ میلادی) فرایند و روند و مکانیزم اجتماعی انتقال علم و تکنولوژی در عصر قاجار به ایران تشریح شده است. در ذیل این فصل، به ترتیب، نواندیشی علمی (اندیشه‌گران ایرانی)، نوخواهی علمی (سیاست‌ورزان ایرانی)، نوگرایی تکنولوژیکی (کارآفریده‌های ایرانی) و نوسازی علمی تکنولوژیکی (کارآفرینان ایرانی) در عصر قاجار توضیح داده شده‌اند. 

در فصل چهارم نیز مسائل اجتماعی علم و تکنولوژی در ایران (سده‌های ۱۸ و ۱۹ میلادی) و در قسمت نتیجه‌گیری، دستاوردهای انتقال علم وتکنولوژی (سده‌های ۱۸ و ۱۹ میلادی) و فضای اجتماعی علم و تکنولوژی در ایران دوره گذار (سده ۱۹ و ۲۰) تشریح شده است. در فصل پنجم، فضای اجتماعی علم در ایران درحال گذار (سده و ۱۹ و ۲۰) و در فصل ششم نیز مسائل فرهنگی فضای اجتماعی علم در ایران در آستانۀ عصر مدرن (سده ۲۰ میلادی) جمع‌بندی شده است.

بخشی از کتاب علم، جامعه و تکنولوژی در ایران را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به تمام علاقه‌مندان به تاریخ علم و جامعه‌شناسی و تکنولوژی پیشنهاد می‌کنیم.