کتاب سوسن تسلیمی

صحنه‌هایی بود که من رهبری جنبش را به دست می‌گرفتم که آنها را هم درآوردند و گفتند که معنی ندارد یک زن، رهبریک جنبش باشد! درصورتی‌که همین آقایان در خانه تحت فرماندهی مادرشان و حتی زنشان هستند... . شنیده بودم که در مجلس گفته بودند این شخصیت باعث گمراهی زنان ایرانی می‌شود!

هیچ فیلمی در هیچ کجای دنیا عمومی و دربارهٔ همه نیست... . برگمان فیلم‌هایی ساخته دربارهٔ زنا با محارم. آیا باید بگوییم که سوئدی‌ها همه زنای با محارم می‌کنند؟ یا یک سوئدی پیدا می‌شود که اعتراض کند به برگمان که چرا ما را این‌طور نشان دادی و آبروی ما را بردی؟

ما حتی نفهمیدیم عکس‌ها و بروشورها و دکورها و پوسترهای تئاتر چهارسو چه شد. همه ناپدید شد؛ همهٔ نمایشنامه‌ها و همه‌چیز. چه کسی برداشت نه من می‌دانم و نه آربی... . خیلی حیف شد. اینها اسنادی مربوط به دوره‌ای از تاریخ تئاتر ایران بود. باید آرشیو و نگهداری می‌شد. الان اگر یک دانشجو بخواهد دربارهٔ دوره‌های تاریخ تئاتر ایران تحقیق کند، هیچ‌چیز وجود ندارد. نسل‌های بعد چیزی نمی‌دانند از آن دوران. الان شما فقط می‌توانید به خاطرات من اکتفا کنید، درحالی‌که این تنها خاطرات من است و بخشی است که من در کار بودم و می‌دانم. تازه همه‌چیز که یاد آدم نمی‌ماند... . متأسفانه همهٔ اسناد نابود شد.

«ویری زید بی شیم خنه تن هیه» یعنی «بلند شید بریم، خانه تنهاست.» برای او خانه روح داشت، زنده بود و نباید تنها می‌ماند.

آربی تأکید داشت که نباید عادت‌های شخصی خودمان را به نقش تحمیل کنیم. رفتارهای نقش را باید کشف می‌کردیم. نقشْ یک موجود ناشناخته بود که باید به آن نزدیک می‌شدیم. بیشتربه آن شخصیت تبدیل می‌شدیم. وقتی تبدیل به نقش می‌شوی، دیگر این تو نیستی که نقش را هدایت می‌کنی، بلکه نقش تو را هدایت می‌کند. خودت را به دست نقش می‌سپاری. کار بعدی‌ات در نقش بعدی، دیگر متفاوت است و این نقش را تکرار نمی‌کنی. حتی خیلی از بازیگرهای مطرح دنیا، هر نقشی که کار می‌کنند تکرار نقش‌های قبلی است. آنها خیلی از عادت‌های شخصی‌شان را با خودشان می‌آورند.

بازیگرهای برجسته‌ای چون آل پاچینو و رابرت دنیرو به‌تدریج تبدیل به کلیشه‌هایی از بازی خودشان شده‌اند. مثلاً در تحلیلش کن‌، رابرت دنیرو خودش را تکرار می‌کند. آربی با این قضیه مخالف بود.

براندو بازی‌های خوب دارد، اما همیشه تو می‌دانی که الان دستش را چطور حرکت می‌دهد. می‌گفت: «به من مهارت‌های بازیگریت رو نشون نده. می‌دونم که تو تبحر داری و می‌تونی الان تماشاگر رو جذب بکنی. اما من این چیزها رو نمی‌خوام. اگر می‌خوای این نقش رو بازی کنی، به دنیای درون خودت رجوع کن، به صفحهٔ سفید درونت.» در طول سال‌ها کار به این نتیجه رسیدم که این تو نیستی که نقش را بازی می‌کنی، این نقش است که تو را تسخیر می‌کند، بدن و صدای تو را در اختیار خود می‌گیرد.