کتاب ه‍ ه‍ ح‍ ه‍

به قول شکسپیر: «جنایت، اگرچه عاری از گفتار است، به شیوایی تمام حرف خود را می‌زند...»

«شما باید میان جنگ و بی‌شرفی یکی را برمی‌گزیدید. انتخاب شما بی‌شرفی بود. پس جنگ نصیبتان می‌شود.»

آه که چه قهرمانان ازیادرفته‌ای در گورستان بی‌انتهای تاریخ خفته‌اند... میلیون‌ها و میلیون‌ها

با کسانی بجنگید که به شما توصیه می‌کنند: "سخت کار کنید و بد زندگی کنید!

مردگان مرده‌اند و فرقی به حالشان ندارد که دیگران یادشان را بزرگ می‌دارند یا نه. اما این کار برای ما زندگان معنایی دارد. بزرگداشت خاطرهٔ آدم‌ها برای خودشان هیچ سودی ندارد، بلکه به کار کسانی می‌آید که از آن‌ها یاد می‌کنند. ما با بزرگداشت آنان خود را می‌سازیم و خود را تسکین می‌دهیم.

«شما باید میان جنگ و بی‌شرفی یکی را برمی‌گزیدید. انتخاب شما بی‌شرفی بود. پس جنگ نصیبتان می‌شود.»

تاریخ یگانه تقدیر محتوم است: می‌توان آن را به میل خود بازخوانی کرد، اما نمی‌توان آن را بازنوشت.

ناگهان چشمم می‌افتد به این جمله از ژرژ ساند: «زحمتکشان فقیر یا مردمان بیمار! با کسانی بجنگید که به شما توصیه می‌کنند: "سخت کار کنید و بد زندگی کنید!"»

«گذشته از همه‌چیز، هرگز نکوشید جامع و کامل باشید.»

آه که چه قهرمانان ازیادرفته‌ای در گورستان بی‌انتهای تاریخ خفته‌اند...

«بار دیگر، نویسنده با اندیشهٔ خویش بر تنهٔ درخت تاریخ خراش می‌اندازد، اما کار ما یافتن شگردی نیست که حیوان را به قفس برمی‌گرداند.» اوسیپ ماندلشتام، پایان رمان

یک بار هم که استثنائآ به رهبران نازی دستور می‌دهند کمی میانه‌روی به خرج دهند، آن‌ها بی‌هیچ هراسی از اجرای دستور پیشوای خود سر باز می‌زنند. شگفت آن‌که پس از جنگ، تنها استدلالی که نازی‌ها برای توجیه جنایات خویش به زبان می‌آوردند اطاعت از فرمان مافوق به نام شرافت نظامی و التزام به سوگند بود.

طی سال‌های متعددی که این کتاب را در ذهن داشتم، هرگز نمی‌خواستم عنوانی جز «عملیات آنتروپوید» بر آن بگذارم (و اگر امروز عنوان دیگری را روی جلد کتاب می‌بینید، باید بگویم تسلیم خواستهٔ ناشرم شدم که آن عنوان را دوست نداشت، چون گمان می‌کرد بیش از حد شبیه عناوین قصه‌های علمی‌تخیلی و آثار رابرت لودلوم است).

«در یک حکومت تمامیت‌خواه مدرن، اصل امنیت دولت هیچ حدومرزی نمی‌شناسد. بنابراین مقام امنیتی مسئول باید تمام همت خود را به کار گیرد و قدرتی کم وبیش بی‌حدوحصر به دست بیاورد.»

برای درک روح هر عصری، باید خود را در آن غرق کنی.

به محض آن‌که سخت دلبستهٔ موضوعی می‌شوی، انگار همه‌چیز تو را به یاد آن می‌اندازد.

کسی که به تغییر جبههٔ خود و پیوستن به جبههٔ دشمن تن می‌داد (حتی اگر تا آن لحظه در برابر بدترین شکنجه‌ها مقاومت کرده باشد)، از همان لحظه‌ای که فرومی‌پاشید، درست از همان لحظه‌ای که تصمیمش را می‌گرفت، «چنان در خیانت فرومی‌رفت که انگار به قعر لجن فرورفته باشد»

هایدریش کوچولو، کودکی تودل‌برو، موطلایی، شاگردزرنگ، سختکوش، محبوب پدر و مادر، ویولن‌نواز، پیانونواز و یک شیمی‌دان کوچک، صدایی نازک داشت. این ویژگی لقبی را برایش به ارمغان آورد، نخستین لقب از فهرست طولانی القاب هایدرش: در مدرسه او را «بُز» می‌نامیدند. در آن روزها، هنوز می‌توانستی او را دست بیندازی، بی‌آن‌که با خطر مرگ مواجه شوی. اما در همین دوران شیرین کودکی است که آدمی کدورت و کین‌توزی را هم می‌آموزد.

«چطور توانستید به دوستانتان خیانت کنید؟» «عالی‌جناب، به گمانم اگر پای یک میلیون مارک وسط بود، جنابعالی هم چنین کاری می‌کردید!»

و کیست که این افسانه را نشنیده باشد: هنگامی که لانسلو سرزمین لوگر را ترک گوید، آغازِ پایان فراخواهد رسید.

«جنایت، اگرچه عاری از گفتار است، به شیوایی تمام حرف خود را می‌زند...»

این کتاب اثرگذار در خودآگاه ما باقی می‌ماند و با خارخار پرسش‌های دل‌آشوبش راحتمان نمی‌گذارد: انسانی چنین پلید و پلشت همچون راینهارد هایدریش چگونه به ظهور رسید؟ چگونه نظامی بنیان گذاشته شد که افرادی چون او بتوانند در آن رشد کنند، به بالاترین مقام‌ها برسند و به ارباب مطلق میلیون‌ها انسان بدل شوند؟ چه کنیم که چنین فضاحتی از نو تکرار نشود؟

برای درک روح هر عصری، باید خود را در آن غرق کنی. ضمن آن‌که وقتی یک بار ریسمان دانش‌اندوزی را بکشی، دیگر متوقف نمی‌شود و خودبه خود پیش می‌رود.

زوج جوان از کشیش درخواست کردند برای ازدواجشان تاریخی دقیق اما نامعلوم را در دفتر خود ثبت کند: «پانزده روز پس از پایان جنگ.»

هایدریش تخیل چالاکی داشت و این در شغل او قابلیت برجسته‌ای به شمار می‌رفت.

«در یک حکومت تمامیت‌خواه مدرن، اصل امنیت دولت هیچ حدومرزی نمی‌شناسد. بنابراین مقام امنیتی مسئول باید تمام همت خود را به کار گیرد و قدرتی کم وبیش بی‌حدوحصر به دست بیاورد.»

«سرباز باید نشان دهد که ضرورت کیفر سخت یهودیان را درک می‌کند، یهودیانی که تکیه‌گاه معنوی بلشویک‌های مخوف هستند. چنین مجازاتی برای درنطفه خفه‌کردن همهٔ شورش‌هایی که اغلب یهودیان سازماندهی‌شان می‌کنند ضرورت دارد»

هایدریش کوچولو، کودکی تودل‌برو، موطلایی، شاگردزرنگ، سختکوش، محبوب پدر و مادر، ویولن‌نواز، پیانونواز و یک شیمی‌دان کوچک، صدایی نازک داشت. این ویژگی لقبی را برایش به ارمغان آورد، نخستین لقب از فهرست طولانی القاب هایدرش: در مدرسه او را «بُز» می‌نامیدند. در آن روزها، هنوز می‌توانستی او را دست بیندازی، بی‌آن‌که با خطر مرگ مواجه شوی. اما در همین دوران شیرین کودکی است که آدمی کدورت و کین‌توزی را هم می‌آموزد.

«هیچ‌وقت چماق را بدون هویج به کار نبر!»

جناب بِنِش در پراگ است، آسوده‌خاطر از این‌که هیچ‌کس کاری به کارش ندارد، چون فرانسه و انگلیس پشت سرش هستند (قهقههٔ ممتد جمعیت).