کتاب اسلام ‌شناسی

اتصال به باطن قرآن از دریچه ظاهر آن نیاز به این دارد که روح و جان انسان کمی صیقل خورده و آمادگی ورود به عالم نور را داشته باشد، و گرنه از اتصال به ظاهر قرآن بهره‌ای نصیب انسان نمی‌شود.

دین اسلام نه فقط با ریاضتهای شاق مخالف است، بلکه همواره انسان را سفارش می کند به بدن خود رسیدگی کنند به مقداری که سلامت جسمانیشان همواره محفوظ بماند و آرامش روحیشان برقرار باشد و بتوانند با آرامش و تعادل زندگی خود را با یاد خدا رقم بزنند. بدن ما مرکب روح است اگر انسان به مرکب خود رسیدگی نکند از سفر باز می ماند و در نتیجه دست خالی خواهد ماند.

همه دستورات دین از نماز و روزه و صدقه و جهاد و حج و ... برای این است که در دل آدمی عشق و محبت بوجود آید و آن گاه انسان بر «براق» محبت سوار شده و با آن به ملکوت سفر نماید و به همین جهت در کلام امامان معصوم آمده است که حقیقت دین همان محبّت است «هَلِ الدِّینُ إِلَّا الْحُب»

«تکلیف» یعنی دیگران را به «کُلفَت» و «مشقّت» وادار کردن و خداوند نیز انسان‌ها را به کارهای سخت فراخوانده است تا با انجام کارهای دشوار رشد کرده و به سعادت برسند که: «نا برده رنج گنج میسّر نمی‌شود».

فقها معتقدند که حفظ سلامتی بر مسأله حجاب مقدم است و اگر واقعاً به پزشک هم جنس متخصص دسترسی نباشد می‌شود به پزشکی از جنس مخالف مراجعه کرد.

قرآن سند اصلی اسلام و مستقل است قرآن سند اصلی دین اسلام است و به همین جهت بر همه منابع دین اسلام مقدم می‌باشد.

اساس دین اسلام بر فطرت است، دین مجموعه‌ای از دستورات است که کاملاً با هدفی که از خلقت انسان بوده هماهنگ می باشد و برای رسیدن به این هدف نیز از راه‌هائی استفاده می‌کند که با نظام خلقت انسان سازگار می‌باشد. به این جهت دین اسلام را دین فطری می‌نامند.

دنیا و آخرت دو روی یک سکه بوده و ارتباطی تنگاتنگ دارند. از همین رو ممکن نیست که دین به دنبال اصلاح آخرت انسان‌ها باشد ولی به مدیریت دنیای آنها کاری نداشته باشد.

حکومت دینی یعنی «حکومتی که به دنبال اجراء نمودن تمام راهبردهای کلان و راهکارهای خردی است که دین در عرصه زندگی اجتماعی بدان دستور داده و آن را برای سعادت بشر لازم شمرده است.»

عقل بشری که محصول تجربه و آزمون و خطاست فقط از دنیای انسان‌ها (که به چنگ تجربه در می‌آید) آگاه است و هیچ راهی برای کشف روابط دنیا با آخرت ندارد

اسلام این دو نوع برده‌داری را از روز اول لغو نموده بود و هر گونه تجاوز به مال یا ناموس دیگران را به زور ممنوع اعلام کرد و به پدر نیز اجازه چنین ظلمی را در حق فرزند و همسر نداد بلکه فقط در محدوده تربیت فرزند و امور خانه به او حق ولایت و سرپرستی داد. ب) برده داری در اثر جنگهائی که میان دو حکومت به شکل مشروع به وجود می‌آید. وقتی کشوری با کشور دیگر سر جنگ دارد و در جنگ پیروز می‌شود به طور طبیعی افرادی از دشمن اسیر می‌شوند. در برخورد با این دشمنان چهار راه وجود دارد:

حدیث شریف است که می‌فرماید: الإسلام یعلو و لا یعلی علیه. زیرا که هر چه عقول بشر ترقی کند و ادراکات آنها زیاد گردد، وقتی به حجج و براهین اسلام نظر کنند، پیش نور هدایت آن خاضعتر شوند و حجتی در عالم غلبه بر آن نکند.

چون به بداهت عقل می‌دانیم که از عقل یک نفر بشر، که تاریخ حیات او را همه مورخین ملل نوشته‌اند و شخصی بوده که تحصیل نکرده و در محیط عاری از کمالات و معارف تربیت شده، این ترتیب کامل و نظام تام و تمام صادر نتواند شد، بالضرورة می‌فهمیم که از طریق غیب و ماوراء الطبیعه این شریعت تشریع شده و به طریق وحی و الهام به آن بزرگوار رسیده

آن حضرت درس نخوانده بود و نوشتن یاد نگرفته بود ولی پس از بلوغ و رشد با عقل و ادب و امانت معروف شد و در نتیجه عقل و امانت، یکی از بانوان قریش که به ثروت معروف بود او را سرپرست اموال خود قرار داد و اداره امر تجارت خود را به او واگذار کرد. آن حضرت سفری دیگر نیز با مال التجاره به شام نمود و در اثر نبوغی که از خود نشان داد، سود فراوانی عاید گردید و دیری نگذشت که آن بانو پیشنهاد ازدواج به آن حضرت نمود و او نیز پذیرفت و پس از ازدواج که در بیست و پنج سالگی آن حضرت واقع شد تا سن چهل سالگی در همان حال بود و شهرت به سزایی در عقل و امانت پیدا کرد جز این‌که بت نپرستید

پس از آن پیغمبر اکرم طبق مأموریت خدایی به دعوت علنی پرداخت. شروع دعوت علنی توأم بود با شروع سخت‌ترین عکس العمل و دردناک‌ترین آزارها و شکنجه‌ها از ناحیه اهل مکه نسبت به پیغمبر اکرم (ص) و مردمانی که تازه مسلمان شده بودند تا سخت‌گیری قریش به جایی رسید که گروهی از مسلمانان خانه و زندگی خود را ترک نموده به حبشه مهاجرت کردند و پیغمبر اکرم (ص) با عموی خود ابوطالب و خویشاوندان خود از بنی هاشم سه سال در شعب ابوطالب (حصاری بود در یکی از دره‌های مکه) در نهایت سختی و تنگی متحصن شدند و کسی با آنان معامله و معاشرت نمی‌کرد و قدرت بیرون آمدن نداشتند.

میدانیم در قرآن کریم، داستانهای بسیاری آمده است؛ داستان آدم و حوّا و شیطان، و خروج از بهشت و توبه آدم و موعظه خداوند به آدم، و سجده فرشتگان و تمرّد شیطان؛ و داستان نوح و اندرز او با مردم و مخالفت آنان و نصیحت به فرزند و تمرّد وی و طوفان و گرفتار غرقاب شدن همگی غیر از نوح و متابعان؛ و داستان لوط و معصیت قومش، و داستان شُعیب و صالح و داستان حضرت موسی و عیسی و إبراهیم و همچنین داستانهای مختلف دیگر از قصّه أبابیل و أبرهه و ذو القرنین و سلیمان و بلقیس و داود و محاکمه نزد وی و داستان یوسف و زلیخا و یعقوب و سلطنت مصر و سجده برادران و داستان اسمعیل و توطّن در مکه پس از هجرت از ارض اقدس؛ و نیز بسیاری دیگر که ذکر یکایک آنها به طول می‌انجامد.

و ما مأموریم به خواندن و قرائت و تلاوت این آیات و این قصص و حکایات. در نمازها میخوانیم؛ و نماز ما بدون خواندن قدری از قرآن که از جمله همین قصص است، مقبول نیست. و علاوه می‌بینیم که خداوند نیز دائماً با ذکر إذْ قَالَ، إذْ قَالَ یاد بیاور زمانی را که عیسی چنین گفت؛ و زمانی را که موسی چنان گفت. و یا با عبارت اذْکرْ به خاطر داشته باش! پیوسته ما را متنبّه می‌کند؛... این آیات ... برای چه نازل شده؛ و [چرا] ما به عنوان تعبّد و بلکه بهترین عبادات که تلاوت کلام پروردگار است آنها را قرائت میکنیم؟ آیا مقصود فقط فهمیدن و دانستن جریان کار پیشینیان است که در این فرض با افسانه سرائی چه تفاوتی دارد؟ افسانه‌گویان حکایتی را میگویند و مردم فقط می‌شنوند، بدون ترتّب اثر و نتیجه‌ای به دنبال آن.

آیا مقصود فقط فهمیدن و دانستن جریان کار پیشینیان است که در این فرض با افسانه سرائی چه تفاوتی دارد؟ افسانه‌گویان حکایتی را میگویند و مردم فقط می‌شنوند، بدون ترتّب اثر و نتیجه‌ای به دنبال آن. نه، چنین نیست؛ منظور و مقصود، مجرّد بیان احوال و ترجمه امم سالفه همچون علم تاریخ و رجال و ترجمه احوال نیست، بلکه منظور و مقصودی بسیار بالاتر و عالی‌تر است که ما به عنوان تقرّب به سوی خدا که مخّ و اساس عبادت است آنها را قرائت مینمائیم و در هر صبح و شام در منزل هایمان علاوه بر اوقات نماز، این داستان‌ها را نه یکروز و دو روز، بلکه تا روزگار باقی است میخوانیم و مأمور به تلاوت و تدبّر در معانی و مغزی و نتیجه آن می‌باشیم.

تحت تأثیر شرائط گاهی سخنی می‌گویند که در شرائط دیگر آن را تکذیب می‌نمایند. و هر چه تحولات زندگی یک دانشمند بیشتر و عمیق‌تر باشد، این نوسانات و تغییرات بیشتر می‌شود. قرآن کریم در طول ۲۳ سال قسمت قسمت نازل شده‌است. برخی در سفر و برخی در اقامت، برخی در جنگ و برخی در صلح و حال شادی آن حضرت و برخی در حال حزن یا غضب و برخی در حالت سختی و فشار و برخی در گشایش و آسانی نازل شده است؛ با این حال همه محتوای قرآن در عقائد و اخلاقیات و قوانین و ... با هم هماهنگ است و در آن تناقضی نمی توان یافت. هیچ گاه نشد که قرآن کریم ادعائی کند و بعداً از آن دست بکشد یا خبری بدهد و سپس آن را تکذیب نماید یا در جائی سخنی بگوید و در جای دیگری بوئی از تردید در آن به مشام برسد.

در تاریخ افراد زیادی ادعای پیشگوئی داشته اند؛ ولی معمولاً پیش‌گوها هم با قاطعیت سخن نمی‌گفتند و هم اگر با قاطعیت سخن می‌گفتند، معمولاً با الفاظی مبهم و چندپهلو صحبت می‌کردند. پیشگوئی با قاطعیت و با الفاظ صریح آبرو و حیثیت پیشگو را به شدت در معرض خطر قرار می‌دهد. اما قرآن کریم هم پیشگوئیهایش صریح و شفاف است و هم با قاطعیت تمام آن را ابراز نموده است و به هیچ وجه تزلزل و شک را به کلام خود راه نداده است

اکنون می خواهیم به بررسی وجوه اعجاز علمی قرآن کریم بپردازیم تا با تأمل در عظمت علمی قرآن، اتصال آن را به عالم غیب بهتر بفهمیم. پیش از ورود در این بحث توجه به نکته‌ای ضروری است: نیاز کشف اعجاز علمی به تخصص

پس باید نتیجه بگیریم که اعجاز علمی کتابهای آسمانی هیچ گاه در یک سلسله مطالب ساده و عامیانه نیست و هر گاه سخن از اعجاز علمی گفته می‌شود ما با مجموعه مطالبی تخصصی و پیچیده مواجه خواهیم بود که ظرافت و دقت آن برای شخص عادی قابل فهم نمی‌باشد. اعجاز فلسفی قرآن برای یک فیلسوف قابل فهم است و اعجاز حقوقی آن برای یک حقوق‌دان و اعجاز آن در علوم طبیعی برای یک زیست شناس یا کیهان شناس و اعجاز تربیتی قرآن برای یک روانشناس و ... انسان تا در یک رشته علمی تخصص کافی نداشته باشد، نمی‌تواند به درستی بفهمد که یک مطلب علمی در آن زمینه صحیح است یا نه و اگر صحیح است آیا مطلبی اعجازآمیز و فوق توان بشری است یا نه؟

مجموعه کیهانی شامل چند صد هزار میلیون کهکشان است که هر کدام محتوی چند صد هزار میلیون ستاره هستند و تقریباً همه آنها در حال دور شدن از ما هستند. این مطلب بوسیله تجزیه نور ستارگان که به ما میرسد بر دانشمندان معلوم شد یعنی طیفهای سرخ گرا از طیف آبی گرا بیشتر است. و این سرخ گرا بودن هم بر اساس نظم خاصی است یعنی متناسب با فاصله هر کهکشان از ماست. به عبارت دیگر هر چه یک کهکشان از ما دورتر باشد تندتر از ما دوری می گزیند. نظریه گسترش جهان امروزه مورد قبول دانشمندان است؛ اعم از کسانی که نظریه مهبانگ (انفجار بزرگ اولیه) را می پذیرند و یا دانشمندانی که نظریه کهبانگ (جهان پلاسما و جهان انفجارهای کوچک) را قبول دارند و یا دانشمندانی که نظریه حالت پایدار جهان را ترجیح میدهند

و ما وقتی از زمین نگاه می‌کنیم چون قسمت‌های شیشه‌ای را نمی بینیم می پنداریم سیاره‌ای را که روی فلک چسبیده در حال چرخش است. به این نظریه، نظریه «هیئت بطلمیوسی» می‌گویند. با وجود اینکه در گذشته تفکر حاکم همان هیئت بطلمیوسی بود، ولی در قرآن کریم نه فقط اثری از تأیید آن به چشم نمی خورد بلکه قرآن از آغاز آن را باطل شمرده و بر این نکته تأکید فرمود که خورشید و ماه در فضا شناورند. قرآن کریم برای بیان این نکته از تعبیر «وَ الشَّمسُ تَجرِی لِمُستقرٍّ لَهَا» و «کلٌّ فی فَلَک یَسْبَحُون» استفاده فرمود و نشان داد که هر یک از اینها در حال «جریان» بوده در یک مدار گرد «یَسْبَحُون» شناور می‌باشند.

أمّا خداوند در قرآن می‌فرماید: ربا و گرفتن سود پول، اقتصاد یک جامعه را به شکل تدریجی از بین می برد و در عوض صدقه دادن و به دیگران کمک کردن آهسته آهسته سرمایه‌ها را افزایش داده و موجب رشد می گردد.

غیرت و از خود گذشتگی انسان مؤمن وی را حرکت می‌دهد تا جام آب را به دست گرفته و به سوی این تشنه‌کامان به ارمغان برد؛ گرچه می‌داند آنان در ابتداء ادعای او را نخواهند پذیرفت و او را متهم می کنند که آنچه آورده‌ای آب نیست و چه بسا از سر خشونت در برابر این مهربانی دست به شمشیر برده او را زخمی کرده یا بکشند. ولی مؤمن خداجو ایثار نموده و باز هم دست از تلاش نمی‌کشد و سعی خود را می‌کند تا به هر قیمتی شده قطراتی از این آب را به کام تشنه ایشان بنشاند تا چون طعم گوارای آب را چشیدند دست از دشمنی بردارند و خود بر سر سفره حقیقت حاضر شوند.

لیکن باید دید آیا صرف بر انداختن اسم برده و برده‌گیری از زبانها و یافت نشدن اشخاص به این اسم، یک دانشمندی را که آزادانه فکر می‌کند قانع میسازد؟ و آیا مردم فهمیده نمی‌پرسند که مگر در این مساله بحث و نزاع بر سر اسم بود که با منع از بردن اسم برده و اطلاق اسم حرّ بر بندگان مطلب تمام و نزاع خاتمه یابد اگر چه آش همان آش و کاسه همان کاسه باشد؟ باز هم منافع کار عده‌ای را از آنان سلب و اراده‌شان را تابع اراده خود بکنند؟ آیا این همه گفتگوها و مبارزه‌های اساسی بر سر واقعیت و حقیقت معنای آزادی و آثار آن بود و راستی اینها با رسوم بردگی مخالفند؟! اگر مخالفند پس آن رفتار وحشیانه در جنگ جهانی دوم‌شان چه بود که دول ضعیف را تسلیم بلاقید و شرط خود نموده چون مور و ملخ به شهرها و دیارشان تاخته

«فلسفه حق» معیار در تعیین عدالت «تعیین حق» است و حق هر شخص را باید بر اساس واقعیت‌ها تعیین کرد، نه بر اساس زور و قدرت یا بر اساس سلیقه و هوا و هوس. حق هر کس آن چیز و آن مقداری است که بیشترین حد را از سعادت آن فرد و جامعه انسانی در بعد مادی و معنوی (دنیا و آخرت) تأمین می‌کند. اگر در عالم واقع سلامت و سعادت یک کودک به خوردن شیر مادر است، نه خوردن چلوکباب، حق او نیز همان شیر مادر می‌باشد و اگر برای سلامتش نیاز به بیش از آن دارد، حقش نیز بیشتر می‌شود مگر آنکه مراعات این حق موجب ضربه خوردن به سعادت دیگران شود که در این صورت به همان تناسب از حق او کاسته می‌شود؛

در هر جامعه‌ای انسان‌ها با توجّه به توانائیها و داشته‌هایشان حقوقی متفاوت دارند و بر همین اساس هم از مزایای متفاوتی برخوردارند. هیچ گاه حق شخصی که هشت ساعت در روز کار می‌کند با آنکه فقط چهار ساعت کار می‌کند مساوی نیست؛ چنانکه حق یک کارگر ساده با یک دانشمند متخصص مساوی نمی‌باشد و به همین جهت در برخورداری از درآمد و دیگر مزایا نیز بدون اینکه ظلمی باشد، متفاوت خواهند بود.

حتی سیستم مغزی مردان و زنان یکسان نیست و امروزه ثابت شده که مغز مردان برای فعالیتهای مدیریتی و تفکر مستقل بهتر عمل می کند و مغز زنان برای ابراز عواطف و ارتباط مؤثر با دیگران فعال‌تر است. تفاوتهای روحی این دو گروه نیز از مسائل بسیار آشکاری است که در روانشناسی مورد بررسی قرار گرفته است. روانشناسان معترفند که جنبه‌های عاطفی در زنان بارها قوی‌تر از مردان است و زنان به واسطه مهر و عطوفتی که دارند برای تربیت فرزندان و رسیدگی به آنها مناسب‌ترند. زنان جزئی‌نگر و دارای عاطفه قوی و شور و هیجان و نیازمند به فعالیت گروهی و ارتباط با دیگران و پشتیبانی آنها و تنوع طلب می‌باشند. در نقطه مقابل مردان کمتر از عواطف بهره‌مندند و کمتر تحت تأثیر هیجانات روحی قرار می‌گیرند.