کتاب چگونه احمق نباشیم و درست فکر کنیم

جهان قرار نیست منتظر شما باشد تا یک تغییر انقلابی ایجاد کنید. آن کاری که شما می‌توانید برای جهان انجام دهید این است که هر کاری انجام می‌دهید، آن را به بهترین شکل انجام دهید.

وقتی شما نتوانید مسئولیت اشتباه‌های خود را بپذیرید، طبیعتا آن را آسیب‌شناسی هم نمی‌کنید و برای رفع آنها تلاش نمی‌کنید. در نتیجه بارها آنها را تکرار می‌کنید و باز هم متوجه آن نمی‌شوید! بلکه فکر می‌کنید چه قدر بدشانس هستید یا دیگران چه قدر با شما دشمنی دارند که سنگ پیش پایتان می‌اندازند.

شماره ۵: باورگرایی یا آنچه را می‌گویم که با باورها و اعتقادات من هماهنگ است

هر چه قدر استقلال فکری و اعتماد به نفس افراد ضعیف‌تر باشد، گرایش به اینکه مانند اکثریت جامعه رفتار شود، بیشتر است. به همین سبب، احزاب و نظام‌های پوپولیستی، بیشترین بهره‌برداری و موج‌سواری را از اقشار کمتر آگاه جامعه می‌برند.

به نظر شما حمله مسلحانه تهدید بزرگتری برای زندگی شما است یا اضافه وزن؟ در حقیقت درصد بسیار بالایی از افراد می‌گویند، حمله مسلحانه. ولی آمار می‌گوید اضافه وزن و بیماری‌های ناشی از آن، بسیار بیشتر از حمله مسلحانه، انسان‌ها را می‌کشد. اما چرا ما این را نمی‌دانیم. چون هیچ روزنامه‌ای تیتر نمی‌زند: «امروز ۲۱ نفر در اثر دیابت، سکته قلبی و فشار خون ناشی از اضافه وزن درگذشتند.» اما هر روز این نوع تیترها را در روزنامه‌ها می‌بینیم: «یک کشته و زخمی در حمله مسلحانه به یک طلافروشی». به همین دلیل ذهن ما ترجیح می‌دهد آنچه بیشتر دیده است را روند غالب در جامعه بداند.

اگر همه کسانی که متفاوت فکر می‌کنند این شجاعت را داشته باشند که نظرشان را بیان کنند، آنگاه متوجه می‌شوند خیلی هم در اقلیت نیستند.

مغز ما فرایندهای تکراری و ساده را دوست دارد و دوست دارد باقی کارها را هم تبدیل به فرایندهای تکراری کند. به چالش کشیدن تفکرات و اندیشه‌های قبلی با اطلاعات جدید، کار انرژی‌بری است. پس مغز از آن گریزان است. مگر اینکه ما خودمان به طور آگاهانه تمرین کنیم و این ورزیدگی ذهنی را پدید بیاوریم.

حقیقت این است که افراد تمایل دارند تصویر بهتری از خودشان ارائه دهند حتی به خودشان. یعنی ما نه تنها دوست داریم از دید جامعه و دیگران خوب و پسندیده به نظر برسیم، بلکه می‌خواهیم از دید خودمان هم فردی فرهیخته باشیم.

ما فکر می‌کنیم جهان را همانگونه که هست می‌بینیم و ارزیابی می‌کنیم.

مغز ما عادت دارد آن چیزی را ببیند که شما بر رویش تمرکز کرده‌اید و به آن احساس نیاز می‌کنید. یعنی اگر تمرکز شما به عنوان یک تحلیل‌گر ورزشی در تماشای یک مسابقه فوتبال، تعداد پاس‌ها باشد و بخواهید آنها را بشمارید، ممکن است تبلیغات بازرگانی کنار زمین را نبینید. ولی دوست شما که کنارتان نشسته و فوتبال را تماشا می‌کند، چون یک کارشناس تبلیغات و بازاریابی است، همه تمرکزش روی برندهایی است که کنار زمین تبلیغ می‌شوند و حتی ممکن است اطلاعات واضحی مانند تعداد کارت‌های زرد را به یاد نیاورد. چون ذهن هر کدام از شما دو نفر، به دنبال گروه خاصی از اطلاعات بوده است، اطلاعات دیگر را پس زده و اصلا به آن توجهی نکرده است.

افراد تمایل دارند تصویر بهتری از خودشان ارائه دهند حتی به خودشان. یعنی ما نه تنها دوست داریم از دید جامعه و دیگران خوب و پسندیده به نظر برسیم، بلکه می‌خواهیم از دید خودمان هم فردی فرهیخته باشیم. به عبارتی حتی خودمان را هم فریب می‌دهیم. به همین سبب، ما به طور پیوسته، دیگران را بدفکر و متعصب و خودمان را بی‌طرف و حق‌گو می‌دانیم.

خرد تیره و مرد روشن روان نباشد همی شادمان یک زمان کسی کو خرد را ندارد ز پیش دلش گردد از کرده خویش ریش خرد چشم جانست چون بنگری تو بی‌چشم شادان جهان نسپری

ذهن ما ادامه روند قبلی را آسانتر و بهتر از رویایی با مسیرهای جدید می‌بیند.

کنید. وقتی منابع فکری‌تان را تنوع ببخشید، فرایندهای ذهنی‌تان هم تغییر می‌کند.

به نظر شما حمله مسلحانه تهدید بزرگتری برای زندگی شما است یا اضافه وزن؟ در حقیقت درصد بسیار بالایی از افراد می‌گویند، حمله مسلحانه. ولی آمار می‌گوید اضافه وزن و بیماری‌های ناشی از آن، بسیار بیشتر از حمله مسلحانه، انسان‌ها را می‌کشد.

هر چه قدر استقلال فکری و اعتماد به نفس افراد ضعیف‌تر باشد، گرایش به اینکه مانند اکثریت جامعه رفتار شود، بیشتر است.

حافظه ما یک هارد دیسک بدون تغییر نیست و مغز ما در موقعیت‌های مختلف، خاطرات را به شکل متفاوتی به یاد می‌آورد. حال این خاطره می‌تواند یک خاطره فردی باشد یا خاطره جمعی ما از یک دوره سیاسی در گذشته. پس با مطالعه و بررسی آمار و اطلاعات فراگیر و همه جانبه، به ذهن و رسانه‌ها اجازه ندهیم تصویری مهندسی‌شده از تاریخ را به ما القا کنند.

روش کنترل سوگیری اطلاعات دم دستی در این سوگیری هم، ذهن ترجیح می‌دهد آنچه روزنامه‌ها و رسانه‌ها برایش به نمایش می‌گذارند توجه و تمرکز کند تا اینکه در منابع آماری، به دنبال واقعیت‌های کلان باشد. پس راه کنترل این سوگیری، نهادینه کردن این عادت است که به دنبال داده‌هایی فراتر از آنچه در دنیای پیرامون از شبکه‌های اجتماعی، راننده‌های تاکسی و حرف‌های کوچه و خیابان دریافت می‌کنیم باشیم. جستجوگری به دنبال اطلاعات و حقایق زمانبر است و کمی مهارت می‌خواهد. ولی ارزشش را دارد!

برای آنکه دچار رفتار دومینویی و توده‌وار نشوید باید قبل از هر رفتار یا اظهار نظر هیجانی، به ذهنیت و اندیشه خود برگردید و ببینید نظر شخصی شما چیست. هر چه استقلال فکری بیشتری داشته باشید، کمتر در امواج حرکت توده‌ها همراه می‌شوید. این بار که به یک فروشگاه وارد شدید، قبل از اینکه شما هم به سمت قفسه خاصی حرکت کنید، به این فکر کنید که آیا شما هم به آن کالا نیاز دارید؟ اگر دیدید لباس خاصی مد شده است، قبل از خرید آن فکر کنید آیا واقعا شما از این طرح و رنگ خوشتان می‌آید یا فقط می‌خواهید هماهنگ با مد در جامعه رفتار کنید.

اثر چشم و هم‌چشمی یا bandwagon effect یک سوگیری رفتاری و شناختی است که در آن فرد تمایل دارد از نظر جمع پیروی کند، حتی اگر خودش پیش از دانستن نظر اکثریت به تنهایی با یک تفکر یا تصمیم خاص مخالف بوده باشد. این خطای شناختی در اصل، بر پیروی محض از جمع و همرنگ جماعت شدن تمرکز دارد.

جهان به شهروندان موثر و عادی نیاز دارد نه قهرمان!

همیشه وقتی ما خودمان را جای دیگران می‌گذاریم (که این گام نخست در همدلی است) بهتر می‌توانیم به خودمان یادآوری کنیم که آنچه در ذهن ماست تا به درستی به طرف مقابل منتقلش نکنیم، در ذهن او نخواهد بود و او نخواهد فهمید ما چه می‌دانیم و به چه فکر می‌کنیم

گاهی هم شما صرفا تحت تاثیر تبلیغات رسانه‌ای یک خرید هیجانی انجام داده‌اید. اما ذهن شما شروع می‌کند به «عقلانی‌سازی» انتخاب شما. نمونه دیگر زمانی است که ما درخواست کسی را در اثر تعارف و ناتوانی در گفتن «نه» می‌پذیریم، بعد برای خودمان استدلال‌های مختلف می‌تراشیم که پذیرش آن کار، برایمان سودمند بوده است.

بازی مجموع صفر، بردباخت‌انگاری یا Zero-sum bias گونه‌ای دیگر از سوگیری‌های شناختی است که در آن فرد همه چیز را به صورت یک بازی مبتنی بر برد-باخت می‌پندارد و اعتقادی به موقعیت برد-برد ندارد.

شک‌گرایی مهمترین درمان و روش کنترل برای سوگیری شناختی باورگرایی است. باید این مهارت را در خودمان ایجاد کنیم که باورهایمان را زیر سوال ببریم و به چالش بکشیم و از تغییر یا تصحیح آنها ترسی نداشته باشیم.

از متمایز بودن و متفاوت فکر کردن نترسید. اگر همه کسانی که متفاوت فکر می‌کنند این شجاعت را داشته باشند که نظرشان را بیان کنند، آنگاه متوجه می‌شوند خیلی هم در اقلیت نیستند.

قانون مورفی را حتما شنیده‌اید. این یک قانون (البته اشتباه) درباره رویدادهای منفی است و تاکید دارد که در شرایط خاص رویداد بد بیشتر احتمال دارد که اتفاق بیفتد. برای مثال اگر شما یک نان تست دارید که روی آن را کره مالیده‌اید، اگر از دست شما بیفتد با احتمال بیشتری با سمت کره‌ای روی زمین می‌افتد. و مواردی از این دست. نتیجه‌گیری ذهنی روی داده در این به اصطلاح قانون، به سبب همین ویژگی مغز و ذهن ماست. بارها و بارها اتفاق افتاده که نان کره‌ای از دست شما بیفتد و با سمت بدون کره به زمین برسد.

ما در اندیشه و تفکرات و تصمیم‌هایمان اشتباه می‌کنیم و این اشتباه‌ها روی زندگی، تصمیم‌ها و روابطمان تاثیر می‌گذارند

خرد تیره و مرد روشن روان نباشد همی شادمان یک زمان کسی کو خرد را ندارد ز پیش دلش گردد از کرده خویش ریش خرد چشم جانست چون بنگری تو بی‌چشم شادان جهان نسپری فردوسی

مهمترین درمان اعتماد به سقف، فروتنی است! فروتن باشیم، دستاوردهایمان را دست بالا نگیریم و به جای رویاپردازی، کار و تلاش واقعی بکنیم.