کتاب میخائیل و مارگریتا

باید قبول کنی که ما با بقیۀ‌ی مخلوقات فرق داریم. می‌تونی یه مخلوق رو اسم ببری که مثله ما جلوی هم وایستن؟ مایل باشن که بکُشن-یا کُشته بشن-برای چیزی که نه غذاست، نه مِلک و نه حتی سلطۀ‌ی موقت؟ برای ایده‌های بی‌ثباتی مثله اصول یا عدالت یا عشق؟ این چیزیه که ما رو به طرز رقّت‌باری انسان می‌کنه؟ جرئت داریم این رو روح انسانی بدونیم؟ و اصلاً چرا می‌خوایم که روح انسانی داشته باشیم؟ چرا همه می‌خوان که ما این‌طور باشیم؟ یوری، فکر کن! فکر کن که اگه روح انسانی داشتیم، چقدر آدمای نرم و انعطاف‌پذیری می‌شدیم.

ـ به‌محض اینکه عاشقت بشم، تو دیگه شیفتهٔ من نخواهی بود.

رهبران جهان قدیم ممکن بود نویسندگان‌شان را جلوی جوخۀ‌ی آتش قرار دهند اما آنها-قهرمانان عصر جدید، برعکس اجازۀ‌ی دگراندیشی داده و حتی از بحث استقبال می‌کنند، زیرا آنها برای قبولاندن خود به مردم نیازی به زور و گلوله نداشتند. به‌درستی اگر راه آنها بهترین راه بود چنین چیزهایی اصلاً ضروری نبود.

«تو قوی هستی، قوی‌ترین مردی که می‌شناسم.»

ـ چه کسی از سنگ‌تراش هم قوی‌تر می‌سازد؛ کشتی‌ساز یا نجار؟ دیگری پاسخ داد: «آنکه چوبۀ‌ی دار می‌سازد. زیرا چوبۀ‌ی دار، بیش از هزار تَن که به آن آویخته شده‌اند، عمر می‌کند.»

مردها تمایل دارن به جلو نگاه کنن، زن‌ها به پشت‌سرشون نگاه می‌کنن، اونها تجدیدنظر می‌کنن.

خِرَد آرام همیشه جاذبۀ‌ی بیشتری دارد.

«تکان‌دهنده‌ست، اینکه کسی چقدر سریع و تو مدت کوتاهی می‌تونه تغییر کنه، گاهی تا جایی که نتونی بشناسی‌ش.»

با خود فکر کرد، چرا نویسنده‌ها. چرا فکر می‌کند فقط آن‌ها انسان‌های واقعی هستند؟

یکی از چیزهایی که طی تحقیقم فهمیدم، این بود که شاعران دهۀ‌ی ۱۹۲۰، ۳۰ و ۴۰ غالباً دور هم جمع می‌شدند و شعرهایشان را برای هم می‌خواندند و پس از خواندن، آنها را در ظرفی نقره‌ای می‌سوزاندند و حالا هیچ‌کدام از آنها وجود ندارد.

مرشد و مارگریتا یکی از معروف‌ترین داستان‌ها در روسیه-حتی امروز- است. این داستان طی دهۀ‌ی ۱۹۳۰ توسط نویسنده و پزشک، میخائیل بولگاکف نوشته شد، هرچند پلیس حکومت استالین سال‌ها از انتشار آن جلوگیری کرد.

باوجوداین، هر فرهنگ انسانی که تا حالا دوام آورده، حتی اولین و ابتدایی‌ترین قبیلۀ‌ی ما، به کسی یا چیزی بالاتر از خودشون توسل می‌جستن. چرا ما دنبال یه خالق می‌گردیم؟ روح ماست که دنبال یه خودِ بزرگ‌تر می‌گرده.

باید قبول کنی که ما با بقیۀ‌ی مخلوقات فرق داریم. می‌تونی یه مخلوق رو اسم ببری که مثله ما جلوی هم وایستن؟ مایل باشن که بکُشن-یا کُشته بشن-برای چیزی که نه غذاست، نه مِلک و نه حتی سلطۀ‌ی موقت؟ برای ایده‌های بی‌ثباتی مثله اصول یا عدالت یا عشق؟ این چیزیه که ما رو به طرز رقّت‌باری انسان می‌کنه؟ جرئت داریم این رو روح انسانی بدونیم؟ و اصلاً چرا می‌خوایم که روح انسانی داشته باشیم؟ چرا همه می‌خوان که ما این‌طور باشیم؟ یوری، فکر کن! فکر کن که اگه روح انسانی داشتیم، چقدر آدمای نرم و انعطاف‌پذیری می‌شدیم.

ناچیز شمردن خود کار اشتباهی بود، اما هیچ تمایلی به پارتی‌بازی و تفقد نداشت. ترجیح می‌داد به‌طریقی نامریی باشد، البته نه کارش، بلکه خودش، این‌طور خوب بود شاید اصلاً بهترین کار بود.

قدرت این را نداشت که جهان را وادارد به میل او بچرخد؛

ـ شوخی سلاح منه.

بهتر است آدم مقصر باشد تا ناتوان و درمانده.

گفت: «به‌نظر می‌رسه همیشه شاعرها دچار دردسر می‌شن. غیر از اینکه چقدر از دست دنیا دلخور و ناراحتن، درمورد چه چیز دیگه‌ای می‌تونن بنویسن؟»

او در ابراز نفرت به رهبر دوست‌داشتنی آنها شاعرانه رفتار می‌کرد؛ حالا آن‌ها هم در نشان دادن خشم و غضب خود شاعرانه رفتار می‌کردند.

از کی دست از دوست داشتن من برداشت؟

اگه ترکم کنی، نابود می‌شم.

به گذشته فکر می‌کنیم تا کیفیت ملموس آرامشِ کودکی را بازسازی کنیم؛ حتی اگر دیگر وجود نداشته باشد، امید به آرامش در آینده را زنده می‌کند.

رویش را برگرداند و گفت: «منتظر من نمون.» اما بولگاکف می‌خواست منتظر بماند و گفت: «تو تنها چیزی هستی که برام اهمیت داره، تا ابد که نیست.»

«لبخند بزن و تمام اتاق روشن می‌شه.»

صورت او را میان دست‌هایش گرفت و او را بوسید، گویی مدتی طولانی منتظر مانده بود. درحقیقت، همۀ‌ی عمرش، خود را در برابر همۀ‌ی تخطی‌ها و هر گونه هوس‌رانی حفظ کرده بود تا این لحظه را تجربه کند.

چگونه زن عاشق کسی نشود که مایل است به‌خاطر او از همه‌چیز بگذرد؟

کسی توی شرایط تو، باید امیدوار باشه که یه معجزۀ‌ی کوچیک از روحی سخاوتمند دریافت کنه، البته اگه بتونه چنین روحی پیدا کنه.

هر فرهنگ انسانی که تا حالا دوام آورده، حتی اولین و ابتدایی‌ترین قبیلۀ‌ی ما، به کسی یا چیزی بالاتر از خودشون توسل می‌جستن. چرا ما دنبال یه خالق می‌گردیم؟ روح ماست که دنبال یه خودِ بزرگ‌تر می‌گرده.

ما با بقیۀ‌ی مخلوقات فرق داریم. می‌تونی یه مخلوق رو اسم ببری که مثله ما جلوی هم وایستن؟ مایل باشن که بکُشن-یا کُشته بشن-برای چیزی که نه غذاست، نه مِلک و نه حتی سلطۀ‌ی موقت؟ برای ایده‌های بی‌ثباتی مثله اصول یا عدالت یا عشق؟ این چیزیه که ما رو به طرز رقّت‌باری انسان می‌کنه؟ جرئت داریم این رو روح انسانی بدونیم؟ و اصلاً چرا می‌خوایم که روح انسانی داشته باشیم؟ چرا همه می‌خوان که ما این‌طور باشیم؟ یوری، فکر کن! فکر کن که اگه روح انسانی داشتیم، چقدر آدمای نرم و انعطاف‌پذیری می‌شدیم.