کتاب آنگاه که یاری شدی

طبیعت تو همین بود که طبیعی نمانی و در سطح طبیعت محبوس نشوی.

شهادتی است بالاتر از شهادت خون و آن فداشدن عنوان‌ها و شهادتِ نام است. و این شهادت سنگین است؛ و این شهادت، ذبح جان نیست، که ذبح نام است؛ و نامی که ذبیح اللّه نشود، ننگ است.

آنجا که با کفر، پفیوزها می‌توانند به وسعت‌صدر برسند و با یکدیگر برای خوردن، پیمان ببندند، شرم‌آور است که ما نتوانیم با ایمانمان وسعتی بسازیم که دوستانمان را تحمل کنیم.

همراه تولد انسانی خویش، به غربت و تنهایی می‌رسی. تو که تا دیروز همه‌کس می‌فهمیدت و احساست می‌کرد و درکت می‌نمود، اکنون دیگر با آنها احساسی مشترک و ادراک مساوی نداری. تو از شکم عادت‌ها و تقلیدها و بازتاب‌ها بیرون آمده‌ای. تو از خودت متولد شده‌ای. طبیعت تو همین بود که طبیعی نمانی و در سطح طبیعت محبوس نشوی. اکنون تو با آنها که هنوز زندانی خویش‌اند و هنوز در فکر توپ و عروسک‌هاشان هستند، النهایه توپ‌هایی به‌بزرگی زمین و عروسک‌هایی، به‌اندازهٔ خودشان، چگونه می‌توانی زندگی کنی؟ چگونه می‌توانی تحملشان کنی؟ این است که در جمعشان تنهایی؛

از فریب و مکر دشمن ناامید مشو، که سیاهی و ظلمت، خود زمینهٔ نور است.

پس از این سه مرحلهٔ تحمل و طلب و اقدام، نوبت نصر می‌رسد و با این سه مرحله، تو آمادهٔ وصال نصر می‌شوی و در این لحظه نصر می‌آید: (اِذا جآءَ نَصر اللّهِ وَالفتح).

ما در دنیای رابطه‌ها هستیم. ما در میدان علیت‌ها و پیوستگی‌ها زندگی می‌کنیم. یک عمل هنگامی که در جای خود ننشست و در مسیر خود نیفتاد، فسادها به بار می‌آورد؛ حتی بر زمین و دریا اثر می‌گذارد، که: (ظَهَر الْفَسادُ فی الْبَرِّ وَ البحرِ بِما کسب اَیْدِی الناسِ)؛ و همین است که در آثار گناه‌ها می‌بینیم که با باران و طوفان و قحطی و بلا و گرفتاری‌ها رابطه هست که: «تُغَیر النِّعَمَ»،«تُنْزِلُ البَلاء»،«تَحبِسُ الدُعاء.» استغفار این رابطه‌ها را تنظیم می‌کند و این آثار را می‌شوید و این است که آسمان می‌بارد و زمین می‌روید و نسل بارور می‌شود و ثروت‌ها سرشار می‌شوند؛ و این‌همه از آثار استغفار است.

(اِذا جآءَ ...) همراه تولد انسانی خویش، به غربت و تنهایی می‌رسی. تو که تا دیروز همه‌کس می‌فهمیدت و احساست می‌کرد و درکت می‌نمود، اکنون دیگر با آنها احساسی مشترک و ادراک مساوی نداری. تو از شکم عادت‌ها و تقلیدها و بازتاب‌ها بیرون آمده‌ای. تو از خودت متولد شده‌ای. طبیعت تو همین بود که طبیعی نمانی و در سطح طبیعت محبوس نشوی. اکنون تو با آنها که هنوز زندانی خویش‌اند و هنوز در فکر توپ و عروسک‌هاشان هستند، النهایه توپ‌هایی به‌بزرگی زمین و عروسک‌هایی، به‌اندازهٔ خودشان، چگونه می‌توانی زندگی کنی؟ چگونه می‌توانی تحملشان کنی؟ این است که در جمعشان تنهایی؛ و این تنهایی و غربت نتیجهٔ این تولد مبارک توست؛ و این رنج بزرگ هدیهٔ این تولد تازهٔ توست.

یک دانه گندم هنگامی یاری می‌شود که پس از تحمل فشار و تاریکی و رنج خاک و پس از طلب رویش، از مقدار نیروی موجود در خودش هم بهره بردارد و تغذیه کند. هنگامی که او به این اقدام دست زد، آن‌وقت زمین، باران و خاک و باد و حتی کشاورز پیر، به یاریش می‌شتابند و نصر به او می‌رسد.

(فَتحا مُینًا)؛ «فتح روشنگر»، که نشان می‌دهد شکست آنها و جاافتادنِ محمد را. شروع فتح از لحظه‌ای است که دشمن دیروز که تحمل حضور و وجود تو را نداشت، مجبور بشود که تو را بپذیرد و با تو پیمان ببندد. اینها اگر خود را در موقعیت برتر می‌دیدند، به پیمان تن نمی‌دادند و برای جنگ بر می‌خاستند؛ همان‌طور که از پیش برخاستند.

فداشدن عنوان‌ها و شهادتِ نام است. و این شهادت سنگین است؛ و این شهادت، ذبح جان نیست، که ذبح نام است؛ و نامی که ذبیح اللّه نشود، ننگ است.

هنگامی که تو فقری را می‌بینی و خدا را تسبیح می‌کنی؛ یعنی که تو عامل این فقر و این ظلم و این جهل نیستی. تو پاکی و این به‌عهدهٔ ماست که گامی برداریم و باز برعهدهٔ ماست که این گام را با نشان تو همراه کنیم و برای تو برداریم و محرکی جز تو نداشته باشیم؛ محرک ما و حرکت ما با اسم تو همراه باشد و حمد ما و اقدام ما از نشان تو بهره‌مند.

شرط نصر خدا و کمک او فقط یک چیز است و آن نصر ماست. اگر ما به خدا کمک کنیم خدا ما را کمک خواهد کرد. یاری ما برای خدا یعنی چه؟ نصر ما برای خدا چه جلوه‌هایی دارد؟ تحمل، طلب و اقدام؛ اینها جلوه‌هایی از نصر ما هستند و این هر سه زمینهٔ فرا رسیدن نصر خدا هستند. یک دانه گندم هنگامی یاری می‌شود که پس از تحمل فشار و تاریکی و رنج خاک و پس از طلب رویش، از مقدار نیروی موجود در خودش هم بهره بردارد و تغذیه کند. هنگامی که او به این اقدام دست زد، آن‌وقت زمین، باران و خاک و باد و حتی کشاورز پیر، به یاریش می‌شتابند و نصر به او می‌رسد. تحمل خاک و طلب رویش کافی نیست، که باید از امکانات خودش بهره بگیرد و از آنچه که در اختیار دارد، استفاده کند و اقداماتی نماید.

می‌بینی، یک نقص و عیب می‌بینی و اینها را از خدا می‌بینی، زمینه‌ای برای تسبیح نداری

تسبیح من آنجا مطرح می‌شود که با تمامی این سفرها، از آسمان و جنگل و دریا و از جنگ و خون و درد، وجودم با شک و اعتراض و حیرتی گرد نگیرد و باور داشته باشم که او تمامی کارش را انجام داده و قبول داشته باشم که تمامی این دردها در آدم‌ها، و ستم‌ها در جامعه، و کمبودها در جهان از ماست و بر عهدهٔ ماست.

تسبیح من آنجا مطرح می‌شود که با تمامی این سفرها، از آسمان و جنگل و دریا و از جنگ و خون و درد، وجودم با شک و اعتراض و حیرتی گرد نگیرد و باور داشته باشم که او تمامی کارش را انجام داده و قبول داشته باشم که تمامی این دردها در آدم‌ها، و ستم‌ها در جامعه، و کمبودها در جهان از ماست و بر عهدهٔ ماست. تسبیح در این سرزمین سبز می‌شود و بر شاخهٔ چنین باوری و شعوری شکوفه می‌دهد؛ و این تسبیح بارها می‌آورد و کارها برعهدهٔ تو می‌گذارد که خیال نکنی با کلمه‌ها به تسبیح می‌رسی و با کلمه‌ها کارهایت تمام می‌شود.

تسبیح من آنجا مطرح می‌شود که با تمامی این سفرها، از آسمان و جنگل و دریا و از جنگ و خون و درد، وجودم با شک و اعتراض و حیرتی گرد نگیرد و باور داشته باشم که او تمامی کارش را انجام داده و قبول داشته باشم که تمامی این دردها در آدم‌ها، و ستم‌ها در جامعه، و کمبودها در جهان از ماست و بر عهدهٔ ماست.

در این آیه هست که: (اِنْ تَنْصُرُوا اللّهَ یَنصرکمْ). شرط نصر خدا و کمک او فقط یک چیز است و آن نصر ماست. اگر ما به خدا کمک کنیم خدا ما را کمک خواهد کرد. یاری ما برای خدا یعنی چه؟ نصر ما برای خدا چه جلوه‌هایی دارد؟ تحمل، طلب و اقدام؛

نصر خدا حتی با تکذیب و لجاجت دشمن به تو می‌رسد، که عدو شود سبب خیر...

تسبیح من آنجا مطرح می‌شود که با تمامی این سفرها، از آسمان و جنگل و دریا و از جنگ و خون و درد، وجودم با شک و اعتراض و حیرتی گرد نگیرد و باور داشته باشم که او تمامی کارش را انجام داده و قبول داشته باشم که تمامی این دردها در آدم‌ها، و ستم‌ها در جامعه، و کمبودها در جهان از ماست و بر عهدهٔ ماست.

هر چه بار تو سنگین‌تر و دعوت تو سخت‌تر و رسالت تو گسترده‌تر و عمیق‌تر و پربارتر باشد، روش تربیت تو باید دقیق‌تر و حساب شده‌تر باشد. باید روش تربیتی تو از تربیت‌های دیگر فاصله بگیرد و تنها به بینش تاریخی و اجتماعی و سیاسی محدود نشود.

این اشتباه شیخ است که دنبال آدم می‌گردد. آدم را باید ساخت. اینجا نمایشگاه نیست که آدم نشانمان بدهند؛ بل کلاسی است که آدم می‌سازند. باید آدم شد و آدم ساخت،

شرط بهره‌وری از قرآن حرکت است و جریان؛ جریانی در عمل ما و فکر و بالاتر، حقیقت وجودمان؛ و مایی که حقیقتاً کاری نداشته و جریان و حرکتی نداریم، طبیعی است که قرآن به کارمان نمی آید. همچون چوبی خشک شده‌ایم و لذاست که این کلمات نیز برای ما خشک شده‌اند و جریانی ندارند. پس قرآن را از وضع خود خارج کرده و به وردی تبدیل کرده‌ایم تا بخوانیم و به خود فوت کنیم تا شاید اثر کند!