کتاب شکوه وصال؛ مروری بر آیات نماز

نماز را در وقت معیّن آن به‌جای آر و به‌خاطر آسوده‌بودن از کار، پیش از رسیدن وقت آن را بر پای مدار و آن را واپس مینداز به‌خاطر پرداختن به کار و بدان که هرچیز از کار که به‌جای آری، پیرو نماز توست که برپا می‌داری.

دربارهٔ ریشهٔ لغوی کلمهٔ «صلاهٔ» دو احتمال وجود دارد؛ نخست اینکه این واژه از ریشهٔ «صَلَوَ» گرفته شده باشد که در این صورت دارای سه‌معنای دعا، درود و تحیّت و تلازم و پیوستگی است. دوم آنکه از ریشهٔ «صَلْیْ» باشد که معنای اندرون آتش رفتن و سوختن دارد. در ادامه به شرح این معانی می‌پردازیم.

هرکس که می‌خواهد بداند حضرت حق چه مقدار از نمازش را به دیدهٔ قبول نگریسته و نماز چه تأثیری در او گذارده باید به میزان دوری‌اش از فحشا و منکر بنگرد. هرچه فاصلهٔ انسان از اعمال ناپسند بیشتر باشد، اثرگذاری نماز در او فزون‌تر بوده و خداوند نماز او را نیکوتر می‌پذیرد.

در شعاع نور نماز، معرفت و شناخت به وجود برای من حاصل می‌شود و تمام هستی به‌خاطر ارتباط با حضرت دوست، برای من دل‌انگیز است. ازاین‌رو دل خوشی‌ام از حضور در این دنیا، گزاردن نماز و ایستادن و قامت دوتا کردن و سجده‌بردن در پیشگاه محبوب ازلی و ابدی است.

پیامبری که در اوج ایمان و معرفت و اطمینان قلب و جان قرار دارد، به هنگام هجوم سختی‌ها و مرارت‌ها، به نماز پناه می‌بَرد و از آن استعانت می‌جوید و راحت جان خود را در آن می‌یابد.

به کسی که روی پای خود ایستاده و خموده و شکسته‌قامت نیست «قائم» می‌گویند.

(هر چیزی را با ضدّ آن می‌توان شناخت)،

پرسش مهمی که مطرح می‌شود این است که چرا با وجود این اثر عمیق در برپایی نماز، برخی از نمازخوانان برخی ناپسندی‌ها را مرتکب می‌شوند؟

کسی که هنوز تکلیف خود را با خویش روشن نساخته و تصمیم جدّی برای اثرپذیری از نماز نگرفته چه انتظاری از نمازِ خود دارد؟

بزرگان هنگامی‌که می‌خواهند کاری انجام پذیرد سخن را به شیوهٔ امر نمی‌گویند؛ بلکه آن را به‌صورتی بیان می‌کنند که دیگران تمایل ایشان را به انجام آن کار بفهمند.

دل خوشی‌ام از حضور در این دنیا، گزاردن نماز و ایستادن و قامت دوتا کردن و سجده‌بردن در پیشگاه محبوب ازلی و ابدی است.

این امر حضرت ربّ‌العالمین، بیانگر این نکتهٔ عمیق است که درود و تحیّت بر نبی مکرم (ص) و تحقّق چنین پیوندی با رسول حق، مقدمه‌ای برای سپردن جان و دل به دست این معلم بزرگ هدایت است تا او به دست معجزه‌گر خویش، خمیرمایهٔ وجودی انسان را به تعلیم و تربیت، پیراسته و آراسته نماید.

خداوند، جلّ ثناؤه، نور دیدهٔ مرا در نماز قرار داد و نماز را محبوب من گردانید، همچنان‌که غذا را محبوب گرسنه و آب را محبوب تشنه قرار داد، به‌درستی که شخص گرسنه هرگاه غذا بخورد سیر می‌شود و تشنه هرگاه آب بنوشد سیراب می‌شود؛ اما من از نماز سیر نمی‌شوم

پس در حال خوف و رجاء قیام کن. هنگامی‌که تکبیر نماز گفتی همه را در مقابل عظمت و مقام کبریای او کوچک ببین و مخلوقات میان آسمان و زمین را ذلیل و ناچیز بدان؛ زیرا چون بندهٔ نمازگزار تکبیر گوید درحالی‌که قلب او خلاف زبانش در اقرار به بزرگی خداوند بوده و از حقیقت تکبیر بی‌خبر باشد، از جانب پروردگار متعال خطاب می‌رسد که ای بندهٔ دروغ‌گو، آیا بر من خدعه می‌زنی؟ سوگند به عزت و جلال خودم، از حلاوت ذکر خود تو را محروم می‌کنم و از مقام قرب و سرور مناجات، تو را محجوب می‌گردانم

نکتهٔ شایان توجه در این آیهٔ شریفه، آن است که صرفِ خواندن نماز نشانهٔ ایمان حقیقی شمرده نمی‌شود؛ چراکه این عمل بر تمامی مسلمانان واجب و مسلّم است. آنچه مهم است کیفیت برگزاری و شیوهٔ برپایی این عمل فاخر است

برای این نزدیکی باید ابتدا موانع سرِ راه، یعنی ناپسندی‌ها و زشتی‌ها را برطرف کرد و با وجودی پاک و پارسا به محضر حضرت احدّیت قدم گذارد؛ زیرا آنجا درگاهی مقدّس و باشکوه است که پای ناپاکان به آن نمی‌رسد و صحبت نامردمان در آن طنین‌افکن نمی‌شود.

کمترین حرکت و ابتدایی‌ترین اقدام برای اثرپذیری از این تحفهٔ نیکوی الهی، تصمیم به ترک گناه و وجود را در اختیار نماز گذاشتن است.

کمترین حرکت و ابتدایی‌ترین اقدام برای اثرپذیری از این تحفهٔ نیکوی الهی، تصمیم به ترک گناه و وجود را در اختیار نماز گذاشتن است. اینجاست که نماز با قدرت و صلابت، چونان کیمیا، اِکسیر وجود آدمی را از خاک متعفّن به طلای ناب بدل می‌کند. با نماز انسان در زمین و آسمان محبوب خلایق می‌شود و رستگاری فرجام کار او می‌گردد.

خلقت وجودی آدمیان همراه رنج و سختی است. خداوند می‌فرماید: (لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ فِی کبَدٍ). ما انسان را در رنج آفریدیم (و زندگی او پر از رنج‌ها است). بزرگ‌ترین مشکل و ناکامی انسان‌ها، دوربودن از موطن و مأوای اصلی‌شان یعنی ملکوت هستی است. روح آدمی که در کالبد خاکی او زندانی شده و کثرات دنیا او را پریشان و آشفته کرده، آن‌چنان احساس ناآرامی می‌کند و روزگار را به‌سختی می‌گذارند که هر لحظه خواهان پرواز به عالم قُدس و ملکوت است

خداوند سبحان هنگام خواب و خور و خشم و شهوت پاسخ کسی را نمی‌دهد؛ بلکه انسان هوشیار و بیدار و سرزنده و پرنشاط که در حالِ ارتباط مستمر با خداوند است مستوجب رحمت و اجابت دعا قرار می‌گیرد

نزدیک‌ترین حالات بنده به خدای عزوجل، زمانی است که در سجده است.

عواملی که باعث غفلت و محرومیت ما از حضرت دوست می‌شوند همه از سنخ امور دنیوی‌اند. خور و خواب و خشم و شهوت و نیز تجارت و گاه حتی علم و دانش مانع از آگاهی ما به یار دلنواز می‌شوند و چشم دلِ ما را از درک نورِ حضورِ او محروم می‌سازند