کتاب چه کسی لباس مرا پوشید؛ خاطرات آزاده محسن فلاح

بچه‌ها را هم در همان وضع و حال خودم دیدم. سرهای بعضی‌شان روی زانو بود؛ بعضی دمر روی زمین افتاده بودند؛ بعضی به پهلو دراز کشیده و رو به دیوار و دور از چشم بقیه اشکشان را فرومی‌خوردند. از چشم‌های قرمز و پُف‌کرده و برق مژگان خیس بعضی‌شان هم می‌شد فهمید که حسابی گریه کرده‌اند. آن شب حال غریبی داشتیم. واقعاً دلمان می‌خواست وقتی سر بر زمین می‌گذاریم دیگر بیدار نشویم. چهره بچه‌ها را که نگاه می‌کردی، گرد مرگ را می‌دیدی که بر سر و صورتشان نشسته

هریک از بچه‌ها که نگاه می‌کردی، به‌خصوص به برخی اسرای شخصی که شاید آرمان بلندی روحیه آن‌ها را تقویت نمی‌کرد، خیلی سخت می‌گذشت. عراق این اسرا را، که به مرور در اردوگاه‌های بعدی تعدادشان بیشتر می‌شد، از روستاهای نزدیک مرز یا هنگام خروج از آن به طرز ناجوانمردانه‌ای دستگیر کرده بود. برخی از آن‌ها دولتمردان ایران و رزمنده‌ها را باعث و بانی بدبختی‌شان می‌دانستند و به همین دلیل گاه سر ناسازگاری می‌گذاشتند و دل بچه‌ها را بیشتر ریش می‌کردند. عراق هم برای اختلاف‌افکنی، این اسرا را بین آسایشگاه‌ها تقسیم می‌کرد.

رفتم سراغش و ازش پرسیدم: "تو چرا مثل بقیه با ما رفتار نمی‌کنی؟" اولش جواب نداد. بعد، چند لحظه‌ای نگاهش را دوخت به آسمان و در همان حالت گفت: "همه زندگی من مادرمه. خیلی دوستش دارم. بهم گفته اگه دست روی اسیرهای ایرانی بلند کنی، شیرم رو حلالت نمی‌کنم."

ساعت هفت، سخنرانی آیت‌الله خامنه‌ای از تلویزیون آنجا پخش شد. همین که چشم بچه‌ها به قاب تصویر او افتاد، یک‌دفعه سالن از صدای هق‌هق به هوا رفت. دیگر این یکی را نمی‌توانستیم تحمل کنیم. خیلی سوختیم. به نظرمان خیلی پیر شده بود؛ از ما هم پیرتر! چهره او را زمانی که رفته بودیم خوب به یاد داشتیم. اما این چهره، گذشت زمانی بیشتر از یک دهه را نشان می‌داد. دلمان ریخت؛ به هم می‌گفتیم: "نکنه سختی‌هایی که او در وطن کشیده بیشتر از زجرهایی بوده که ما توی غربت تحمل کردیم؟!"

یکی از بچه‌ها، که جایمان کنار هم بود و به قول معروف همسایه آسایشگاهی بودیم، گفت: "ما هم نمی‌خوایم بگیم شماها دروغ می‌گید. اگه این‌جور نبود که کتک‌نخورده ولتون نمی‌کردن." بعد هم رو کرد به من و گفت: " محسن! حتماً کار همونی بوده که توی خوابت بهت گفته بوده پاشو نوحه رو بخون، بقیه‌اش با من! حالا هم خودش این بساط رو راه انداخته و نجاتتون داده!"

این بود که از همان ابتدای ورود حساب کار دستمان آمد و فهمیدیم که اینجا برنامه‌های مفصلی برایمان تدارک دیده‌اند. احتمالاً چون نتوانسته بودند در اردوگاه‌های قبلی در ما نفوذ کنند و بچه‌ها را از حالتِ به قول خودشان "خالص خمینی"، به سمت خواسته‌های کثیفشان متمایل کنند، تصمیم گرفته بودند با انتقال به اردوگاه جدید فشارهای قبلی را بیشتر کنند تا به ما بفهمانند که باید با این شرایط کنار بیاییم و دست از مقاومت برداریم

یادم نمی‌رود که چطور بچه‌ها در مواقعی که باران می‌بارید، از شدت تشنگی، ظرف‌های کج و کوله خود را به‌زحمت به صورت اُریب از لای میله پنجره‌ها بیرون می‌گرفتند تا به دور از چشم نامردان قطراتی از رحمت خدا شامل حالشان شود. خیلی‌ها هم که وسیله‌ای نداشتند، دست‌هایشان را دراز می‌کردند و آن‌قدر پیاله طلبشان را رو به آسمان دراز می‌کردند تا کمی پُر شود.

در آسایشگاه ما، پنج نفر اسمشان محسن بود که بچه‌ها برای هرکدام یک لقب تعیین کرده بودند تا با هم اشتباه نشویم: یکی چون زیاد نماز می‌خواند، بهش می‌گفتند محسن عابد؛ دیگری که چون به بقیه قرآن درس می‌داد، بهش می‌گفتند محسن قرائتی؛ یکی که چون چای پخش می‌کرد و اسم فامیلش معصوم‌شاهی بود، بهش می‌گفتند محسن مسئول چایی

راهکار مهم دیگر حاجی، که بارها و بارها بر آن تأکید می‌کرد، این بود که بچه‌ها همه باید درس بخوانند. این حرف دهن‌به‌دهن و آسایشگاه‌به‌آسایشگاه چرخید که حاجی گفته: "هرکس هرچی بلده باید به بقیه یاد بده." این بود که جوّ اردوگاه از آن به بعد خیلی تغییر کرد. شده بود یک مجتمع آموزشی با زمینه‌های متنوع!

فرمانده این اردوگاه، سرهنگ‌تمام بود که به نام سرهنگ حمید می‌شناختیمش. هیکل درشت و شکمِ گُنده‌ای داشت. شکمش کمی جلوتر از خودش حرکت می‌کرد. قبل از ریاست‌جمهوری صدام، رفیق شفیق او بود. ظاهراً با صدام هم‌قسم شده بودند که اگر هریک از آن‌ها در حزب به جایگاه و سِمَتی دست پیدا کرد، حتماً دست آن دیگری را هم بگیرد. اما حالا صدام نه‌تنها به او اعتنایی نکرده بود، بلکه یکی از درجاتش را هم گرفته بود!

پنهانی در گوشش گفتم: "حالا که داری می‌ری، سعی کن اونجا از صفر شروع کنی!" جوابی نداد. وسایلش را جمع کرد و رفت. اما چند دقیقه‌ای نگذشته بود که از پشت پنجره صدای فریاد محمد را موقع خروج از اردوگاه شنیدم. بچه‌ها فکر کردند با خودش حرف می‌زند. اما من خوب که گوش دادم شنیدم که بلندبلند می‌گفت: "از صفر شروع می‌کنم. قول می‌دم!"

اینجا مسئول قاطعمان سید امین بود. با کمک او، بازهم مسئول کتاب یا همان وزیر فرهنگ آسایشگاه شدم. کتاب‌های جالب و رمان‌هایی مثل دیوید کاپرفیلد، سرگذشت گاندی، و سفر به مرکز زمین را به همان زبان اصلی از نیروهای صلیب‌سرخ می‌گرفتم و برای بچه‌ها می‌آوردم. هرچند جای اصلی کتاب‌ها در کتابخانه بود، بین همه بچه‌ها دست‌به‌دست می‌چرخید و کمتر پیش می‌آمد کتاب‌ها سر قفسه‌ها باشد. طوری شده بود که هرکس هم که کمی انگلیسی‌اش ضعیف بود، با خواندن این داستان‌ها کم‌کم روان شد.

اینجا مسئول قاطعمان سید امین بود. با کمک او، بازهم مسئول کتاب یا همان وزیر فرهنگ آسایشگاه شدم. کتاب‌های جالب و رمان‌هایی مثل دیوید کاپرفیلد، سرگذشت گاندی، و سفر به مرکز زمین را به همان زبان اصلی از نیروهای صلیب‌سرخ می‌گرفتم و برای بچه‌ها می‌آوردم. هرچند جای اصلی کتاب‌ها در کتابخانه بود، بین همه بچه‌ها دست‌به‌دست می‌چرخید و کمتر پیش می‌آمد کتاب‌ها سر قفسه‌ها باشد. طوری شده بود که هرکس هم که کمی انگلیسی‌اش ضعیف بود، با خواندن این داستان‌ها کم‌کم روان شد.

همه از بی‌کسی و تنهایی به حضرت زهرا (س) پناه برده بودیم و التماس می‌کردیم به دادمان برسد. ناگهان یکی از بچه‌ها با صدایی بغض‌آلود گفت: "چرا می‌گید بی‌کسیم؟ چرا می‌گید تنهاییم؟ خانوم که نذاشته ما اینجا تنها بمونیم. من چند لحظه از حال رفتم؛ دیدم مثل الان داریم گریه می‌کنیم و می‌گیم اینجا غریبیم. خانمی که فهمیدم حضرت زهراست اومد و گفت: ‘نگید تنهایید

همه از بی‌کسی و تنهایی به حضرت زهرا (س) پناه برده بودیم و التماس می‌کردیم به دادمان برسد. ناگهان یکی از بچه‌ها با صدایی بغض‌آلود گفت: "چرا می‌گید بی‌کسیم؟ چرا می‌گید تنهاییم؟ خانوم که نذاشته ما اینجا تنها بمونیم. من چند لحظه از حال رفتم؛ دیدم مثل الان داریم گریه می‌کنیم و می‌گیم اینجا غریبیم. خانمی که فهمیدم حضرت زهراست اومد و گفت: ‘نگید تنهایید. شما همه یاری‌کننده حسین و مهدی منید.

رو کرد به من و گفت: "محسن! امروز جنازه تو رو نیاوردیم داخل؟" گفتم: "آره. ولی این روزها روزهای شادی انقلابمونه. به خاطر همینم خیلی خوشحالیم. شما هم هر کاری می‌خواید بکنید؛ دیگه دل‌هامون که اسیر نیست." حسن این بار با قیافه‌ای جدی پرسید: "ما باید چی‌کار کنیم که شما ناراحت باشید و گریه کنید؟" گفتم: "ما از دو چیز ناراحت می‌شیم: یکی اینکه خدایی نکرده اماممون ناراحت باشه و دوم اینکه خدایی نکرده به امام یا یکی از مسئولانمون صدمه‌ای وارد شه. همین!"

با خنده گفتم: "حتماً اون بمب هم ماییم دیگه؟" گفت: "مثل اینکه تو هنوز نفهمیدی چه شخصیتی از دنیا رفته‌ها! چهار شهر مذهبی عراق کلاً این چند روزه تعطیله. حتی در بغداد هم کرکره‌ها تا نصفه کشیده‌ست؛ که مردم هم بتونن جواب بعثی‌ها رو بدن و هم کاسبی نکرده باشن. ما خودمون تا حالا نمی‌دونستیم که امام خمینی توی این مدتی که در عراق بوده با دل‌هامون چی‌کار کرده!" گفتم: "اگه این‌طوره، پس چرا باهاش جنگیدید؟" گفت: "از ترس بعثی‌ها!"

ارتحال امام جریانی را در رگ و ریشه مقاومت ما به حرکت درآورد که همه اسارت یک طرف و ایجاد این جریان یک طرف! فهمیدیم اسلام و انقلاب مساوی یک نفر نیست.

تو رو خدا همه اون تصاویری رو که توی اسارت از ایرانِ بدون بی‌دینی و فساد ساختید پاک کنید تا کمتر اذیت شید. اگه الان ساختمان‌های تنگ و تاریک و باتوم و کابل شکنجه‌تون می‌ده، وقتی برگشتید می‌فهمید که هر بی‌حرمتی و خیانت به خون شهدا، بی‌عفتی‌ها، بی‌تفاوتی‌های مسئولان، و حتی در و دیوار شهر و خیابون‌ها، که گاهی غفلت ازشون می‌باره، به همون اندازه و بلکه بیشتر عذابتون می‌ده."

بهشان گفتم: "دشمن‌های ما از جوون‌های غیور و دانای این مملکت می‌ترسن. جوون‌هایِ چند سال پیش با پرپر شدن در جبهه‌ها و تحمل تلخی‌های اسارت و جراحت پاسخ این ترس رو دادن. اما آیا شما و صدها جوون دیگه‌ای که سرتون به چیزهای دیگه گرم شده هم می‌تونید باعث وحشت دشمن بشید، یا اینکه دارید کاری می‌کنید که دل اون‌ها رو شاد کنید؟! دلمون به این خوش بود که اگه همه سختی‌ها رو تحمل می‌کنیم، جوون‌های مؤمن و مقاومی توی این آب و خاک هستن که علاوه بر خودشون، حواسشون به همه امورات کشور و حتی همه دنیا هست و با فریادهاشون اجازه نمی‌دن کسی دست از پا خطا کنه."