کتاب افسانه های بیشتر!

اگرچه انسان‌ها همگی کم یا زیاد ’تعقّل‘ می‌کنند لیکن ’تعقّل‘ آن‌ها نه الزاماً روشمند و ضابطه‌مند و جهان‌شمول است و نه فرافرهنگی و فراتاریخی.

اجزای این کتاب را همچون اجزای خواهر سالمندترش رساله نامیده‌ام نه مقاله، زیرا هیچ‌کدام از آن‌ها در چهارچوب مقالات مرسوم مجلات علمی_پژوهشی نوشته نشده‌اند. مفهوم رساله که سابقه‌ای دیرینه در فرهنگ فکری_پژوهشی ما دارد از چنان انعطاف‌پذیری و انقیادگریزی‌ای برخوردار است که مطلوب تاملات مشهورات‌شکن مندرج در این کتاب است.

این تحلیل بدین معنی نیست که منطق هیچ نقشی در هیچ جایی ندارد، ابدا! فقط می‌خواهم این نتیجه را بگیرم که تصور موروثی، مرسوم، و بسیار فراگیری که از قدرت و توان منطق برای حلّ و فصل مناقشات و منازعات نظری و عملی در جامعهٔ فکری_فرهنگی ما وجود دارد رؤیای شیرین و آرام‌بخشی بیش نیست.

امیدوارم روشن باشد که درنهایت ایشان ناگزیرند عمارتِ ’معرفتِ استدلالی‘ خود را یا بر مبنایی که برای ایشان معلوم و مسلم و مقبول است بنا کنند و یا بر دوری که دست‌کم برای ایشان مقبول و مطلوب است.

به نظر می‌رسد در جهان مدرن ما، جهان پسا_ویتگنشتاینی، این درس به‌قوت گرفته شده است که معرفت بشری تنها در چهارچوب شیوه‌های زندگیِ به لحاظ اجتماعی و زبانی تعین‌یافته‌ای که ما خود را ساکن آن‌ها می‌یابیم، می‌تواند کار کند. فیلسوفانْ دیگر نمی‌توانند امیدوار باشند که از مرزهای تاریخ و فرهنگ فراتر رفته، یک فرازبان جهان‌شمولی بسازند که ”ساختار نهایی واقعیت را ترسیم کند“

‫_ این عقل نیست که به ما می‌گوید چگونه تعقّل کنیم، مبدأ تعقّل ما کجا باشد، و مقصدش چگونه و کجا باشد! ما به معنای وسیعی به گونه‌ای یا گونه‌هایی هستیم و پس از ’تعقّل‘ __ هرچه هست و یا به هرگونه‌ای که هریک از ما آن را تخیل و تقویم می‌کنیم __ دربارهٔ موضوعات مورد تعلّقمان، و در مواردی ازجمله دربارهٔ عقل و انواع آن، و حدود و ثغور آن، و توش‌وتوان آن، اخذ موضع می‌کنیم!