بریده‌هایی از کتاب مسئله‌ی تقصیر

تحت هر شرایطی مسئولیت سیاسی متوجه همه‌‌ی افراد است، چرا که همه تحت لوای همین حکومت زندگی می‌کنند. در جوامع مدرن چنین پا پس ‌کشیدن‌هایی بی‌معناست. ممکن است فردِ غیرسیاسی بخواهد به مشارکت سیاسی‌اش پایان ببخشد، او می‌تواند چنین کند، اما‌ با‌این‌حال مسئولیت سیاسی از او به ‌عنوان شهروندی که تحت سلطه‌ی آن حکومت زندگی می‌کند، سلب نمی‌شود.

عبارت «دستور دستور است» [مأمورم و معذور] نمی‌تواند واجد ارزش باشد. جنایت کماکان جنایت است، ولو این‌که به من فرمان داده شده باشد (هر چند بسته به ‌میزان خطر، ارعاب و ترس، می‌توان کیفیات مخففه را مطرح ساخت)؛ هر عملی باید در معرض یک قضاوت اخلاقی قرار گیرد. مرجع صالح، وجدان شخصی من و نیز تعاملِ من با دوستان و نزدیکانی است که صمیمانه نگران روح من هستند.

برای نیل به حقیقت، دیدگاهِ مخالف مهم‌تر از دیدگاهِ موافق است.

ا از همان سال 1933 خواهان مداخله و تجاوز نیروهای غربی شدند. زیرا به‌ عقیده‌ی آن‌ها با محدودیت‌هایی که بر کشور آلمان تحمیل شده و آن را به زندان مبدل کرده بود، آزادی تنها از بیرون امکان‌پذیر بود. آینده‌ی روح آلمانی به این آزادی بستگی داشت. اگر قرار باشد که ماهیت آلمانی به‌ طور کامل نابود نشود، در این صورت باید دیگر کشورهای غربی که علایق مشترکی داشتند، به سریع‌ترین وجه ممکن برای این رهایی دست‌به‌کار می‌شدند. این رهایی رخ نداد. تا این‌که در سال 1945 به تخریب دهشتناک تمامی واقعیات مادی و اخلاقی ما منتهی شد.

نکته‌‌ی تمهیدی مهم دیگر را نیز ذکر می‌کند که به‌نظرش برای آلمانی‌های روزگار او ضروری می‌رسید: 1) آموختن سخن گفتن با یکدیگر، 2) به ‌رسمیت شناختن انسان‌های دیگر در تفاوت‌های‌شان. آلمان زمانی می‌تواند دوباره به خود بیاید که آلمانی‌ها راه تعامل و گفت‌وگو با یکدیگر را بیاموزند. البته او تأکید می‌کند که تعامل‌ و ‌اتحاد از راهِ زور و جبر بی‌فایده است. چرا که در مصایب و شرایط سخت، این تعامل و وحدت دود می‌شود و به هوا می‌رود. اما وحدت‌نظر از راه سخن‌ گفتن و فهم یکدیگر و از طریق تسامح و کوتاه آمدن از جانب طرفین به ثبات اجتماعی می‌انجامد که دوام خواهد یافت.

یک ملت نمی‌تواند در یک فرد خلاصه شود. یک ملت نمی‌تواند قهرمانانه از صحنه حذف شود، یک ملت نمی‌تواند مجرم باشد و نمی‌تواند اخلاقی یا غیراخلاقی عمل کند، صرفاً افراد یک ملت می‌توانند چنین کنند. ملت به‌ مثابه‌ی کل، چه از حیث جزایی، چه از حیث سیاسی و چه از حیث اخلاقی نه مقصر است و نه معصوم

بیشترِ افراد صرفاً از رنجِ مختص به خودشان درکی واقع‌گرایانه داشتند.

وحدت‌بخشی از راهِ زور ‌و ‌جبر بی‌فایده است. در مصایب و شرایطِ سخت، وحدت همچون نور ضعیفی محو می‌شود. اما وحدتی که از راه سخن‌ گفتن، مفاهمه، تسامح و کوتاه آمدن طرفین شکل گیرد، به اجتماعی می‌انجامد که دوام خواهد یافت.

در این دوره، بحران سیاسی تنها یک جنبه از بحران مهم‌تر فرهنگی و راه‌حل آن تغییر فرهنگی است و نه تغییرِ نظام سیاسی.

زمانی ‌که انسان‌ها با‌هم توافق‌نظر نداشته باشند، خشونت برای آن‌ها تصمیم می‌گیرد.

تعهد در قبال سرزمین پدری، ژرفایی به‌ مراتب بیشتر از اطاعت کورکورانه در قبال حاکمیت زمانه دارد. سرزمین پدری دیگر سرزمین پدری نیست، هنگامی که روحش ویران شده باشد.

جمله‌ی‌ «این یک دستور است» برای بسیاری از افراد طنینی توأم با شور ‌و ‌احساس داشت و هنوز هم دارد، چنان ‌که گویی این کلام به ‌منزله‌ی برترین تعهدات است. اما این کلام در‌عین‌حال نوعی عذر‌ و ‌بهانه است، آن‌ هم زمانی‌ که با برخوردی از سر بی‌تفاوتی، شَر و حماقت را به ‌عنوان اموری اجتناب‌ناپذیر مجاز می‌داند. آن‌چه در نهایت، این رفتار را به یک تقصیر اخلاقی تمام‌عیار مبدل می‌کند، اشتیاق به مطیع‌ بودن است رفتاری برخاسته از غریزه که خودش را به ‌منزله‌ی امری برخاسته از وجدان احساس می‌کند، اما در واقع عاری از هر وجدانی است.

ما تنها زمانی می‌توانیم به ‌نحوی با‌معنا با یکدیگر سخن بگوییم که تفاوت‌های برجسته‌ی میان خودمان را نه به ‌عنوان امور قطعی و نهایی، بلکه به‌ عنوان نقاطِ عزیمت در نظر بگیریم. ما باید بیاموزیم که سختی‌ها را در شرایط و ره‌یافت‌هایی ببینیم و احساس کنیم که کاملاً متفاوت با شرایط و ره‌یافت‌های کنونی ما هستند.

آن‌چه چنین وضعیتی را فجیع‌تر می‌سازد این است که بسیاری از افراد اصلاً علاقه‌ای به اندیشیدن ندارند. آن‌ها تنها خواهانِ شعار و فرمان‌برداری هستند. آن‌ها جز تکرار عبارات از‌بَر‌شده، نه چیزی می‌پرسند و نه پاسخی می‌دهند. آن‌ها صرفاً تأیید و اطاعت می‌کنند و نه تحقیق؛ از فهم و درکِ درستی نیز برخوردار نیستند، از این‌رو، نمی‌توان مجاب‌شان کرد.