کتاب از تروما تا التیام

شاید با یادآوری برخی خاطرات هنوز به خود بلرزیم و شاید سایه‌ای از حسرت همواره با ما بماند، اما روزی از بدترین بخش ماجرا عبور خواهیم کرد. درد از ما عبور خواهد کرد؛ ما همچنان زخمی خواهیم بود، اما بر اندوه خود فائق آمده‌ایم.

اگر اعتیاد را نشانهٔ عشقی حقیقی و بسیار عمیق به چیزی تصور می‌کنیم، در فهم اعتیاد دچار سوءتفاهم شده‌ایم. اعتیاد هرگز از اشتیاق برنمی‌خیزد، بلکه نشانه‌ای از گریز است. ما گرفتار اعتیاد می‌شویم، چون چیزی یا چیزهای بسیاری درونمان تحمل‌ناپذیر است

باید به بدن کمک کنیم تا حس کند صدایش شنیده می‌شود، به آن فرصت گریستن و سوگواری دهیم تا غم‌هایش را آزاد کند و آنچه را دیرزمانی از آن بی‌بهره بوده به او ببخشیم: فرصتی برای آزاد شدن، آرام گرفتن، در آغوش بودن و حرمت یافتن.

چرا ما به‌طور منظم، و حتی برای لحظاتی کوتاه، در برابر وسعت عظیم اندوهِ زیستن، تسلیم هق‌هق‌های رهایی‌بخش نشویم؟ این گریستن موهبت است و به این احساس وابسته است که کسی در کنارمان آن‌قدر برایمان ارزش قائل است که اشک‌هایمان را با مهربانی پذیرا باشد.

یکی از علائم کلاسیکِ تروما، خشکی و انجماد است. ما چنان در ترس فرومی‌رویم که توان حرکت را از دست می‌دهیم. آن‌قدر خود را بی‌ارزش می‌پنداریم که هر میلی به رهایی و بی‌قیدی را در نطفه خفه می‌کنیم. به همین سبب، فرد آسیب‌دیده نیاز دارد به پایکوبی تشویق شود تا به یاد آورد که هست، که حقِ بودن دارد و می‌تواند بازیگوش و رها، و فارغ از شرم و نگاه دیگران باشد.

افرادی که دست به خودکشی می‌زنند، مدت‌ها پیش از رویارویی با آن عامل نهایی، در مرز نفرت عمیق از خود به سر می‌برده‌اند. ناکامی‌های بزرگ‌سالی یقیناً بی‌تأثیر نبوده ولی ریشهٔ مشکل به گذشتهٔ بسیار دور برمی‌گردد. شاید به‌این‌دلیل به زندگی خود پایان می‌دهند چون دیگر فضایی برای کشف «اشتباهات تازه‌تر» در خودشان باقی نمانده است.

بهبودی از تروماهایی که براثر منجمد شدن رویدادهای دشوار در درونمان شکل گرفته‌اند فقط با غوطه‌ور شدن کامل در ترس، غم، خشم و فقدان‌های گذشته ممکن می‌شود. برای رهایی از گذشته، باید برای آن سوگواری کنیم و لازمهٔ این سوگواری برقراری ارتباط با حس واقعی آن رویدادهاست.

بایست گاهی، زمانی که هیچ‌کس در اطراف نیست، فریاد بکشیم تا به‌درستی احساس کنیم چیزی سر جایش نیست و به رنجمان شکلی ملموس ببخشیم.

چیزی به‌مراتب کمتر از آنچه تصور می‌کنید. تنها کافی است با وجودِ آسیب‌پذیرشان با خشونت رفتار شود، تلاش‌هایشان تحقیر شود، برای لغزش‌هایشان توبیخ شوند، از آغوش محروم شوند و آشکارا کودکی دیگر را به آن‌ها ترجیح دهند. افراد شرم‌زده تمایلی به پذیرش این واقعیت ندارند که دیگری به آن‌ها آسیب رسانده است، بلکه با شدتی ویران‌کننده متقاعد شده‌اند که ذاتاً موجوداتی هولناک و شرم‌آورند.

تروما ما را به چرخه‌ای تکرارشونده از عذابی گنگ و رازآلود گرفتار می‌کند که گذر زمان آن را التیام نمی‌بخشد؛ و این یکی از بی‌رحمانه‌ترین گونه‌های آسیب است.

احساسات سرکوب‌شده هرگز به‌طور کامل از میان نمی‌روند.

میزان پذیرش ما از ظاهرمان هیچ ربطی به ساختار عینی صورت یا بدنمان ندارد؛ مسئله هرگز «چگونه دیده می‌شویم» نیست، بلکه «چگونه احساس می‌کنیم» است. باید برای هر کسی ممکن باشد که با «پوستهٔ جسمانی» خود در صلح باشد. آنچه این کنار آمدن را دشوار می‌کند میزان شرمی است که درون خود احساس می‌کنیم (و دیگران آن را بر دوشمان گذاشته‌اند).

ما می‌مانیم و انبوه خرده‌های سرگشتگی، رنج، خشم و اندوه که هرگز به هیئتی منسجم یا قابل‌بیان درنمی‌آیند. و دقیقاً در چنین شرایطی است که تروما همهٔ خوی بدخواهانه‌اش را به نمایش می‌گذارد.

درد ما گاه خود را در قالب واکنشی طبیعی به شرایط جهان می‌نمایاند و گاه به‌شکل یک ناتوانیِ گریزناپذیر و ریشه‌دار؛

کمتر کسی از ما می‌تواند امیدوار باشد که زندگی را بی‌گزند سپری کند. تهدیدهای پیشِ‌روی ما آن‌چنان پرتعداد و پایدارند که موقعیت‌های ایجادکنندهٔ رنج، وحشت، عذاب و ناامیدی همواره پیشِ‌روی ما هستند.

احتمال اینکه بتوانیم از این مسیر پُرمانع سالم و بی‌آسیب عبور کنیم تقریباً ناچیز است.

شاید با یادآوری برخی خاطرات هنوز به خود بلرزیم و شاید سایه‌ای از حسرت همواره با ما بماند، اما روزی از بدترین بخش ماجرا عبور خواهیم کرد. درد از ما عبور خواهد کرد؛ ما همچنان زخمی خواهیم بود، اما بر اندوه خود فائق آمده‌ایم.

تروما دشواری‌ای است که از سه جزء درهم‌تنیده تشکیل شده است: رنجی که از هویت و ماهیت واقعی آن آگاهی درستی نداریم؛ رنجی که خود را تنها به‌طور غیرمستقیم و از طریق علائمی ظاهراً بی‌ارتباط و تصادفی نشان می‌دهد؛ رنجی که اگر آگاهانه و با دقت برای پیشگیری از آن اقدام نکنیم در بلندمدت همچنان ما را آشفته و آزرده خواهد کرد.

میان آنچه تجربه می‌کنیم و آنچه بروز می‌دهیم هیچ تعارضی وجود نخواهد داشت

باید به ما زمان داده شود تا یک موقعیت دشوار به‌طور کامل در حافظه‌مان بازتاب یابد.

هرجا توجهی هست، هرجا کسی گوش می‌سپارد، هرجا کسی دغدغه‌های خودمحورانه را کنار می‌گذارد تا با موقعیت رنج‌آور و بغرنج ما همدلی کند، عشق حضور دارد. عشق آنجاست که کسی در مواجهه با غم‌های ما صبور است، خطاهایمان را می‌بخشد، اشتیاق‌هایمان را پذیراست و با نومیدی‌مان همدلی می‌کند.

دعوت به گفت‌وگو با خود بود که لازمهٔ شروع درمان است.

مجموعهٔ مدرسهٔ زندگی ادعا می‌کند که درمان، نه در فراموشی، بلکه در یادآوری است؛ یادآوری بدن، اشک، فریاد، لمس و تخیل و تمرین‌ها به مثابهٔ ابزارهایی‌اند برای «پردازش»، نه به‌معنای عقلانی کردن رنج، بلکه به‌معنای دوباره حس کردن آن تا بتواند از جسم و ذهن ما عبور کند.

تروما ضربه‌ای است که نه به‌طور کامل فهمیده شده و نه حتی به‌طور کامل احساس شده است، و به همین دلیل، پیامدهای بلند و پایداری به جای می‌گذارد. نمی‌توان آن را فراموش کرد، زیرا هرگز به‌درستی شناخته نشده است. نمی‌توان بر آن سوگواری کرد، چون هرگز در روشنای روز زیست نکرده است. ما تنها حس می‌کنیم که اوضاع چندان بر وفق مراد نیست، ما نه می‌دانیم چه رخ داده و چرا، و نه اینکه چگونه باید بهترین واکنش را نشان دهیم و اندوه خود را فروبنشانیم.

بپذیریم حال روانی ما، بیش از آنکه ریشه در زمان حال داشته باشد، از گذشته سرچشمه می‌گیرد

زمانی در گذشته، بسیار پیش‌تر از آنکه توان رویارویی با مشکلات را بیابیم، چنان وحشت عمیقی را تجربه کردیم که اعتماد بنیادین خود را به ثبات جهان برای همیشه از دست دادیم.

اکنون، می‌توانیم فقط زمانی نگران شویم که «دلیلی» برای نگرانی وجود دارد، نه صرفاً به‌این‌دلیل که «وجود» داریم