بریده‌هایی از کتاب از تروما تا ترمیم

شاید دلیل خودکشی این باشد که برای آن فردْ دیگر جایی برای عیب‌جوییِ بیشتر از خود باقی نمانده است.

خاستگاه کمال‌گرایی وحشت از پیامدهای گندزدن است. فرد کمال‌گرا معمولاً در دوران کودکی اجازهٔ هیچ خطا و اشتباهی نداشته و عشقی که نثارش می‌کرده‌اند متناسب با دستاوردهای بیرونی‌اش بوده است.

یکی از علائمی که سردرآوردن از آن بسیار سخت است «گسستگی» است، یا به قول خودمان بی‌حسی یا قطع ارتباط با احساساتمان

ولی کمی که دقیق‌تر بنگریم، فاجعه‌اندیشی اصلاً بامزه و خنده‌دار نیست. ذهنی که گرفتار این علامت است بدترین اتفاقاتِ ممکن را از رگ گردن به خود نزدیک‌تر می‌بیند.

یکی از بدترین علائم تروما احساس خفت است.

بهبودی در گرو این است که یاد بگیریم میان اتفاقات گذشته و اتفاقات اکنون تمایز قائل شویم.

فصل ۲: علائم تروما تناقض (و دردسر) اصلی تروما این است که معمولاً خودمان هم نمی‌دانیم تجربه‌اش کرده‌ایم. علائم را بروز می‌دهیم، اما از علل واقعی‌شان آگاه نیستیم.

در وهلهٔ اول، باید درک کافی داشته باشیم. این مهم‌ترین مؤلفه است. زمانی از پریشانی خلاص می‌شویم که درست بدانیم چه اتفاقی برایمان افتاده و دلیلش چه بوده است.

برای رسیدن به آرامش، در وهلهٔ اول باید به یاد داشته باشیم که از آنچه خیال می‌کنیم به‌مراتب قوی‌تر و تاب‌آورتریم.

تروما مشکلی است که از سه مؤلفهٔ مرتبط تشکیل می‌شود: دردی است که به‌درستی از ماهیت واقعی‌اش آگاه نیستیم؛ فقط غیرمستقیم بروز می‌یابد،

پرهیز از تعارض یکی از نشانه‌های نفرت از خود است. به این دلیل از نبرد می‌گریزیم که به‌شدت از خود بیزاریم و حاضر نیستیم به دفاع از خود بایستیم. قبلاً به ما احساس خیلی بدی نسبت به خودمان داده‌اند و حالا نمی‌توانیم از این فردی که از او بیزاریم دفاع کنیم.

احتمالاً لفظ «فاجعه‌اندیشی» در ذهنمان حالتی خنده‌دار داشته باشد. فردی مهربان و خنگ را تصور می‌کنیم که مدام آیهٔ یأس می‌خواند، انگار هر لحظه ممکن است آسمان به زمین بیاید،

وقتی فرد فاجعه‌اندیش، پس از چند دقیقه تأخیر پرواز، گم‌کردن دسته‌کلید یا کمی سرفهٔ خشک، مثل همیشه می‌نالد که «بدبخت شدم»، شاید بگوییم «باز این شروع کرد».

هروقت فرد مهربانی یافتیم که بتوانیم با خیال راحت دربارهٔ وضعیتمان با او حرف بزنیم و او در پاسخمان لبخندی ملیح بزند، وحشت کاهش می‌یابد و دنیا کمی تحمل‌پذیرتر می‌شود.

زمانی در مسیر گذر از آزاردیدگی‌هایمان هستیم که عاقبت بتوانیم بگوییم: من زشت نیستم. احساس مقبول‌نبودن را دیگران به من داده‌اند. من هیچ کار بدی نکرده‌ام. دیگران کار بدی در حقم کرده‌اند. و به‌طور کلی: من افتضاح نیستم. اتفاق افتضاحی برایم افتاده است.

برای رسیدن به آرامش، در وهلهٔ اول باید به یاد داشته باشیم که از آنچه خیال می‌کنیم به‌مراتب قوی‌تر و تاب‌آورتریم.

فردِ دچار گسستگی احتمالاً در مراحل نخستین زندگی‌اش یک روز دچار چنان احساسات افسارگسیخته و دشواری شده که ثبت عواطف را تا ابد برای او پیچیده و سخت کرده است. یعنی بعد از آن برایش راحت‌تر بوده که تا آخر عمر نسبت به اتفاقات واکنش چندانی نشان ندهد تا مبادا دوباره با حساسیتِ خود رویارو شود.

طبیعتاً باید به فرزندانمان یاد بدهیم که اهل مماشات و مهربانی باشند، ولی روی دیگر نیز به همان اندازه اهمیت دارد: باید به آن‌ها بیاموزیم که خودشان را دوست داشته باشند و در برابر کارهای زننده به‌درستی از خود دفاع کنند.

درد معنی‌اش این نیست که تو اشتباهی کرده‌ای.

ما بیمار بوده‌ایم، حتی خیلی بیمار، و احتمالاً دوباره هم بیمار شویم. برای بهبود و درمان نباید عجله کنیم. کار یک روز و دو روز نیست؛ چه‌بسا سال‌ها طول بکشد.

ما به این دلیل بیمار می‌شویم که تروماهایی را که باید هرچه زودتر درباره‌شان حرف بزنیم از یاد می‌بریم.

بد نیست یک واقعیت مهم را دربارهٔ تروما به یاد داشته باشیم: قربانیانش اساساً نمی‌توانند بفهمند ماجرا از چه قرار است (هرچند این ناتوانی در وهلهٔ اول برای حفاظت از خودشان بوده است). چرخ‌های عظیم عقل ابتدا در گل‌ولایِ سردرگمی می‌چرخند، اما احتمالاً به‌مرور زمان خاطراتی به ذهن برسد، به‌خصوص اگر فرصت تأمل در آرامش را به خود بدهیم، مثلاً در حمام، یا سوار قطار، یا حین پیاده‌روی، یا در رختخواب زیر چادر امن شب.

در خانواده‌های معقول، همه باید تابلوهایی داشته باشند (کم‌وبیش مثل تابلوهای هتل) که به در اتاق بیاویزند و با آن‌ها اعلام کنند که در این اتاق مشغول کاری‌اند که برای انسانیت ضرورت دارد و برای زندگی به شیوهٔ بزرگسالانی عاقل نیز لازم است: گریستن مثل کودکی که رهایش کرده‌اند.

سلامت صرفاً به معنای عشق به صلح و آرامش نیست؛ مستلزم علاقه به نبردهای عادلانه هم هست.

فرد بدبین هرگز بدبینِ واقعی و تمام‌وکمال نیست، فقط در حال بهبودی از امیدهایی است که پرپر شده‌اند ولی آن‌قدر در دلش پررنگ بوده‌اند که نمی‌تواند به وجود و برآورده‌نشدنشان اقرار کند.

ما انسان‌های ترومازده از جهاتی در همان سنی مانده‌ایم که تروما رخ داد؛ این ناتوانی باعث شده به دنیای بزرگسالان پا بگذاریم، ولی با عادت‌های ناپختهٔ ذهن یک کودک هراسیده یا متوهم.

وقتی بدانیم رویدادهای بیرونی چگونه عمل می‌کنند، وقتی بدانیم ذهن سربه‌هوایمان وسوسه می‌شود مشکلات را جوری تفسیر کند که انگشت اتهام یا تمرکزش بر خودمان باشد، آن‌وقت است که رنگ آرامش را می‌بینیم.

ولی (تا وقتی تروماهایمان را حلاجی نکنیم) هیچ چیز به اندازهٔ راهروهای منزل درد برای ما حس خانه را ندارد.

بهبودی در گرو این است که یاد بگیریم میان اتفاقات گذشته و اتفاقات اکنون تمایز قائل شویم.

فرد کمال‌گرا، ناخودآگاه، فقط دلش می‌خواهد به او اجازهٔ اشتباه‌کردن بدهند. تلاش‌های مذبوحانهٔ چنین فردی نتیجهٔ یک راهبردِ آکنده از ترس در جهت بقاست. جان را برداشته و با خستگی می‌دود. شاید به چیزهای زیادی هم برسد، ولی موفقیت راستین به این است که حقِ داشتنِ عیب‌ونقص را قلباً برای خود قائل باشیم.