بریده‌هایی از کتاب ملی سازی ایران

اواسط سده نوزدهم، در ایران هم مانند هند، در نتیجه رویارویی روایات اسطوره‌ای سنتی ایران و شیوه نوین تفکر اروپایی، تلقی جدیدی از ملت ایران سر برآورد

از جمله اولین «میانجیگرها» ی فرهنگی که به ساختاری مدرن از تاریخ ملی ایران نظام بخشید جلال‌الدین‌میرزای قاجار، پسر چهل و هشتم فتحعلی‌شاه قاجار، بود.

سیاست دولت پهلوی نیز مبتنی بر آن بود که برای ایجاد مملکتی نوین که در آن دولت و جامعه متحد باشند و فرهنگ ملی واحدی واسطه میان آن دو باشد، آنچه را بالقوه حس می‌شد عیان کند. کاری که باید انجام می‌شد تعریف ماهیت و ویژگی‌های این فرهنگ ملی بود.

به اعتقاد او، آموزش در ایران «فایق» بود و با ارزش‌های مربوط به «ترقی و تمدن» گره خورده بود. وجه ممیزه این ارزش‌ها به‌وضوح جدایی آموزش از قلمروِ دین بود. به دلیل این جدایی، آموزش در ایران باستان بسیار پیشرفته‌تر از آموزش در هند باستان تلقی می‌شد. کاظم‌زاده آشکارا از استاندارد مدرن آموزش سکولار به مثابه معیاری استفاده می‌کرد تا با آن درباره ایران کهن قضاوت کند. او با درآمیختن ایران باستان و ارزش‌های مدرنْ تمایز بین مدرنیته و اصالت ایرانی را کمرنگ کرد. کاظم‌زاده توانست با گره زدن ارزش‌های مدرن به گذشته ملی به این ارزش‌ها اصالت ببخشد.