کتاب تنهایی پرهیاهو

انگار که داشتیم از هم خداحافظی می‌کردیم، آن هم از داخل دو قطار که در جهت مخالف یکدیگر در حرکت‌اند.

از تمام کتاب‌هایی که به اسمشان قسم می‌خوردم یک جمله هم نبود که در این لحظهٔ نیاز به کمکم بیاید

همان‌طور که فاضلاب‌های پراگ صحنهٔ جنگی بی‌معنی میان دو لشکر موش‌هاست، زیرزمین‌ها مقر فرماندهی فرشتگان مطرود پراگ است، مردان دانشگاه‌دیده‌ای که در نبردی که هرگز درش نقشی نداشته‌اند شکست خورده‌اند و با این حال، به سوی تصویر روشن‌تری از جهان پیش می‌روند.

سطرهایی از سندبرگ به خاطرم می‌آید که می‌گفت تمام آنچه از انسان باقی می‌ماند گوگردی است که جعبهٔ کبریتی را کفایت می‌کند یا آهنی که ساختن میخی در خور حلقهٔ دار را.

تا مدت‌های مدید بعد از آن، هر وقت که دستگاه پِرِس هیدرولیکم وارد آخرین مرحلهٔ کارش می‌شد و کتاب‌های زیبا را با فشار بیست اتمسفر لِه می‌کرد، صدای قرچ‌قرچ خردشدنِ اسکلت انسان را می‌شنیدم و احساس می‌کردم دارم جمجمه و استخوان کتاب‌های کلاسیک پِرِس‌شده را خرد می‌کنم، عین آن تکه‌ای از تلمود که می‌گوید: «ما همچون دانه‌های زیتونیم: تازه زمانی جوهر خود را بروز می‌دهیم که لِه شویم.»

همیشه از این کلام هگل حیرت می‌کردم که می‌گفت یگانه چیزی که در جهان درخور هراس است وضع صلب و متحجر است، وضع فسرده و محتضر، و یگانه چیزی که درخور شادمانی است وضعی است که در آن نه‌فقط فرد بلکه کل جامعه در حال مبارزه‌ای مدام برای توجیه خویش باشد.

حال‌وروز راهبانی را داشتم که وقتی فهمیدند کوپرنیک مجموعهٔ جدیدی از قوانین کیهانی را کشف کرده که بر اساس آن‌ها زمین دیگر مرکز کائنات نیست، اجماعاً دست به خودکشی زدند، آخر توان تصور کائناتی را نداشتند که با آنچه تا آن زمان در آن زیسته بودند متفاوت باشد.

کلهٔ تو هم چیزی جز یه پِرِس هیدرولیک نیست که کلی فکر فشرده و درهم‌برهم توش موج می‌زنه.»

منی که تمام عمرم یک‌بند در پی نشانه‌ای کتاب خوانده بودم، هرگز از آسمان‌ها کلامی نشنیدم، در حالی که او که از کتاب‌ها بدش می‌آمد، به آنچه مقدرش بود تبدیل شده بود، کسی که دیگران درباره‌اش می‌نوشتند و قلم می‌فرسودند، و مهم‌تر از آن، به اوج پرواز خویش رسیده بود

پیکار روح‌ها مثل هر جنگ مسلحانه‌ای وحشتناک است

زاده‌شدنْ خروج است و مردنْ ورود؟

آخر اندیشه‌های واقعی از بیرون حاصل می‌شوند و مثل ظرف سوپی که با خود می‌بریم سرِ کار همراه‌مان سفر می‌کنند؛ به عبارت دیگر، مفتشانِ عقایدْ کتاب‌ها را بیهوده می‌سوزانند. اگر کتابی حرفی برای گفتن داشته باشد، با خنده‌ای آرام می‌سوزد، آخر هر کتاب پُرباری به چیزی بالا و بیرون از خودش اشاره دارد.

چقدر حق با رمبو بود وقتی که می‌نوشت پیکار روح‌ها مثل هر جنگ مسلحانه‌ای وحشتناک است؛

همان‌طور که فاضلاب‌های پراگ صحنهٔ جنگی بی‌معنی میان دو لشکر موش‌هاست، زیرزمین‌ها مقر فرماندهی فرشتگان مطرود پراگ است، مردان دانشگاه‌دیده‌ای که در نبردی که هرگز درش نقشی نداشته‌اند شکست خورده‌اند

آخر آدم در جوانی عاشق تروتمیزبودن است، عاشق تصویر و تصوری است که از خودش دارد، چیزی که برای بهترکردنش حالاحالاها وقت دارد.

ــ از او خواستم مرا ببخشد، آخر من همیشه بابت همه‌چیز خودم را مقصر می‌دانم ــ

انگار که بازی با بچه قدرت او را تجدید می‌کند، نه قدرت بازوانش که قوت جانش را.

می‌دیدم که چشم‌هایش پُر از اشک می‌شود، انگار که به آغوش نگاهش راه یافته باشم،

یک‌باره پیر شدم یک‌باره پیر شدم توی آینه نگاه کردم آینه هم پیر شده بود آن‌گاه کودکی خود را به خاطر آوردم. در آن زمان سالخورده و فرتوت بودم. آینه از شعف خندید.

چه زیباتر بود روزگاری که اندیشه فقط‌وفقط بر مغز انسان‌ها اثر می‌گذاشت و هر که هم قصد قلع‌وقمع افکار را داشت چاره‌ای نداشت جز آن‌که سرِ انسان‌ها را بگذارد زیر پِرِس، اما حتی این کار هم افاقه نمی‌کرد، آخر اندیشه‌های واقعی از بیرون حاصل می‌شوند و مثل ظرف سوپی که با خود می‌بریم سرِ کار همراه‌مان سفر می‌کنند؛ به عبارت دیگر، مفتشانِ عقایدْ کتاب‌ها را بیهوده می‌سوزانند. اگر کتابی حرفی برای گفتن داشته باشد، با خنده‌ای آرام می‌سوزد، آخر هر کتاب پُرباری به چیزی بالا و بیرون از خودش اشاره دارد.

آخر رئیسم چه خصومتی با من دارد، چه کار کرده‌ام که این‌طور با من درافتاده و ازم زهر چشم می‌گیرد، که همیشهٔ خدا به من القا می‌کند موجودی حال‌به‌هم‌زن‌ام، کارگر بی‌عرضه و به‌دردنخوری که بی‌شرمانه‌ترین کارها را در حق رئیس شریفش انجام داده.

من همینم، هیچ‌وقت احساس تنهایی نمی‌کنم، چون خودمم و خودم، هیچ کس‌وکاری ندارم و در قعر انبوههٔ انزوایم زندگی می‌کنم، پروایی ندارم، نه از ازل و نه از ابد و انگار که ازل و ابد خیلی هم از آدم‌هایی مثل من بدشان نمی‌آید.