بریده‌هایی از کتاب ایدئولوژی های سیاسی

همهٔ آدم‌ها اندیشمندان سیاسی‌اند. آنها هر زمان که نظرشان را بیان می‌کنند، چه خودشان بدانند و چه ندانند، از ایده‌ها و مفاهیم سیاسی استفاده می‌کنند.

مضمون اصلی ایدئولوژی لیبرال التزام به فرد و اشتیاق به ساختن جامعه‌ای است که در آن آدم‌ها بتوانند خواسته‌هایشان را برآورده سازند و به خرسندی دست یابند.

بااین‌حال، تفاوت‌های مهمی بین لیبرالیسم کلاسیک و لیبرالیسم مدرن وجود دارد. مشخصهٔ لیبرالیسم کلاسیک باور به یک دولت «حداقلی» است، دولتی که نقش آن محدود به حفظ نظم داخلی و امنیت شخصی است. در مقابل، لیبرالیسم مدرن می‌پذیرد که دولت باید به مردم برای یاری رساندن به خودشان یاری رساند.

بدین صورت که تفکر دست‌چپی (چپ‌گرا)، معمولا بر مبنای باور به پیشرفت، از تغییر استقبال می‌کند، درحالی‌که تفکر دست‌راستی (راست‌گرا) دربرابر تغییر مقاومت می‌کند و می‌کوشد از وضع موجود دفاع کند

لیبرال‌ها با این ایده به‌شدت مخالف‌اند که برخی افراد بر مبنای عواملی «غیرعقلانی» مانند جنسیت، نژاد، رنگ پوست، عقیده، دین یا پس‌زمینهٔ اجتماعی، از هر نوع امتیازات یا مزایای اجتماعی‌ای برخوردار باشند که از دیگران دریغ شده‌اند.

لیبرال‌ها برای آزادی به‌عنوان ارزش فردگرایانهٔ اعلا اولویت قائل‌اند. لیبرال‌های کلاسیک مدافع آزادی منفی به معنای غیاب موانع و محدودیت‌هاـ‌ـ‌ـ‌یا آزادی انتخاب‌ـ‌ـ‌ـ‌هستند، درحالی‌که لیبرال‌های مدرن از آزادی مثبت، به معنای رشد شخصی و شکوفایی انسانی، طرف‌داری می‌کنند. محافظه‌کاران به‌طور سنتی پشتیبان نگرش ضعیفی از آزادی‌اند، به این معنا که آزادی را به‌مثابهٔ پذیرش مشتاقانهٔ وظایف و مسئولیت‌ها در نظر می‌گیرند و آزادی منفی را عاملی دانسته‌اند که کیان جامعه را تهدید می‌کند. این در حالی است که راست جدید بر آزادی منفی در حوزهٔ اقتصادی، در قالب آزادی

سوسیالیست‌ها عموماً آزادی را به سیاق مثبت در اشاره به قِسمی خودتحقق‌بخشی درک کرده‌اند که از طریق کار خلاق آزاد یا تعامل اجتماعی همکاری‌جویانه به دست آمده باشد.

سوسیال‌دموکرات‌ها آنجا که با آزادی به‌مثابهٔ تحقق استعداد فردی برخورد کرده‌اند به لیبرالیسم مدرن نزدیک شده‌اند. آنارشیست‌ها آزادی را ارزشی مطلق انگاشته‌اند و بر این باورند که آزادی با هیچ شکلی از اقتدار سیاسی سازگار نیست. در اینجا آزادی به معنای نیل به خودآیینی شخصی درک می‌شود، نه «وانهاده شدن» صرف، بلکه خودمدار و خودمحور بودن به شیوه‌ای عقلانی. فاشیست‌ها هر شکل از آزادی فردی را یاوه می‌دانند و ردش می‌کنند. در مقابل، آزادی «حقیقی» به معنای تسلیم شدن بی‌چون‌وچرا به ارادهٔ رهبر است و هضم و جذب فرد در دل اجتماع ملی.

انسان‌ها تاآنجا که موجوداتی عقلانی و فکورند می‌توانند خیر و صلاح خود را تعریف و تعقیب کنند. لیبرال‌ها به‌هیچ‌وجه بر این باور نبودند که افراد از این حیث خطاناپذیرند، منتها باور به عقل لیبرالیسم را در تقابلی جدی و همیشگی با پدرمآبی قرار می‌دهد.

میل نمی‌پذیرفت که هیچ‌گونه محدودیتی بر فرد به قصد بازداشتن او از آسیب‌زدن فیزیکی یا اخلاقی به خودش اعمال شود. چنین دیدگاهی تلویحاً قائل به آن است که، برای مثال، قوانینی که رانندگان خودرو را به بستن کمربند ایمنی یا موتورسواران را به استفاده از کلاه ایمنی مجبور می‌کنند همان اندازه غیرقابل قبول هستند که هر شکل از سانسور به‌منظور اعمال محدودیت بر آنچه فرد می‌تواند بخواند یا به آن گوش کند. لیبرتارین‌های رادیکال می‌توانند بر همین اساس از حق افراد برای استعمال مواد اعتیادآوری مانند هروئین و کوکائین نیز دفاع کنند.

این نقد آنارشیستی بر قانون و حکومت را در یکی از هجمه‌های معروف پی‌یرـ‌ژوزف پرودون (۱۹۲۳ [۱۸۵۱]) می‌توان دید: حکومت‌شدن یعنی نظارت‌شدن، بازجویی‌شدن، جاسوسی‌شدن، هدایت‌شدن، قانون‌گذاری شدن، سخت‌گیری‌شدن، محبوس‌شدن، تلقین شدن، موعظه شدن، کنترل شدن، قضاوت‌شدن، ارزیابی‌شدن، سانسورشدن، امرونهی‌شدن؛ همهٔ اینها به‌وسیلهٔ موجوداتی که نه حق این کار را دارند، نه دانشش را و نه شایستگی‌اش را.

تأکید بر اهمیت فرد دو معنای ضمنی متباین دارد. اول، این تأکیدْ بی‌مانندی یا منحصربه‌فرد بودن هر انسان را برجسته می‌سازد: افراد عمدتاً با صفات و ویژگی‌های درونی‌ای که مخصوص خودشان است تعریف می‌شوند. دوم، تک‌تک آنها از آن جهت که همه‌شان بیش و پیش از هرچیز فرد و بدین عنوان برابر هستند به هر روی شأن مشابهی با همدیگر دارند.

موضع لیبرالی به بیان ساده چنین است: خودپسندی به‌اضافهٔ قدرت مساوی است با فساد. این نکته در هشدار معروف لرد اَکتون نمود یافته: «قدرت میل به اِفساد دارد، و قدرت مطلق به‌طور مطلق فاسد می‌کند»؛ و نیز در نتیجه‌گیری‌اش: «مردان بزرگ تقریباً همیشه مردان بد هستند» (۱۹۵۶).

نظریه‌پردازان «پایان تاریخ» مانند فوکویاما اعلام کردند که لیبرال‌دموکراسی خودش را به‌منزلهٔ شکل نهایی حکومت بشری تثبیت کرده است. چنین دیدگاهی درواقع به معنای تلقی ویژه‌ای است که برطبق آن لیبرال‌دموکراسی «وضعیت پیش‌فرض» برای جوامع انسانی است.

در دورهٔ فئودالی، تصور چندانی دربارهٔ افرادی که خواسته‌های خودشان را داشته باشند یا از هویت‌های شخصی و منحصربه‌فرد برخوردار باشند وجود نداشت. در آن دوره به آدم‌ها همچون اعضای گروه‌های اجتماعی‌ای که بدان‌ها تعلق داشتند نگاه می‌شد: خانواده، روستا، اجتماع محلی یا طبقهٔ اجتماعی‌شان. زندگی و هویت آدم‌ها تا حد زیادی به‌وسیلهٔ ماهیت این گروه‌ها تعیین می‌شد، آن‌هم در فرایندی که از نسلی به نسل دیگر تغییر چندانی نمی‌کرد.

«من از آنچه می‌گویی بیزارم، اما تا پای جان از حق تو برای گفتن آن دفاع می‌کنم.»

ازآنجاکه نقش شایستهٔ حکومت حفاظت از زندگی، آزادی و دارایی است، هیچ‌گونه حقی برای دخالت در امر «مراقبت از ارواح آدمیان» ندارد.