کتاب ابر شهر (جلد دوم)

جهنّم یعنی آن کسی که از خودت ساخته‌ای، در آخرین روز زندگی‌ات روی زمین، آن کسی را که می‌توانستی باشی، ملاقات کند!

مردمان این زمانه به پُفی مشتعل‌اند و به تُفی خاموش‌اند.

کاش می‌شد وقتی عمرم تمام شد، خدا می‌گفت: «خُب دیدی چه‌جوریه؟ این دست‌گرمی بود، حالا برو یه دور دیگه از اوّل!»

به بعضی‌ها باید یک فرصت دوباره داد تا بیایند و خودشان را درسته از چشمت بیندازند که تا ابد بهشان فکر هم نکنی

زندگی آن‌قدری طولانی نیست که برای شادبودن، منتظرِ تمام‌شدنِ سختی‌ها باشیم.

مردم به‌خاطر کارهاشون یا اعتقادهاشون بهشتی یا جهنّمی نمی‌شن، بلکه به جایی می‌رن که با اونجا سازگارترن. تو هم اگه نمی‌تونستی همه رو ببخشی، جات همون‌جا بود.

مغول‌ها همیشهٔ تاریخ بوده و هستند، امّا همیشهٔ زمانی و تاریخی. آنجا که زمان و مکانی وجود ندارد، تاریخ خاص خودش را دارد. مغول اگر صدها بار نیشابور را نابود کند، در برابر اَبَرشهر و کسانی که با آستانه‌های اَبَرشهر در ارتباط‌اند، یک پشهٔ لاغر است. به قول حافظ، «از کران تا به کران لشکر ظلم است، ولی/ از ازل تا به ابد فرصت درویشان است».

قبل از این تجربه همیشه نگران بودم، یک آدم الکی‌نگران. درک درستی از زندگی نداشتم. همیشه غُر می‌زدم که چرا چنین است و چرا چنان. چرا من چیزی ندارم. چه زندگی مزخرفی! حالا ولی خیلی آرامم. دنیا اصالت و قوّت خود را پیش من از دست داده. قبلاً خیلی پُررنگ بود، حالا خیلی کم‌رنگ شده. به‌خاطر همین وقتی برای اوّلین بار تجربه‌ام را به یاد آوردم، گفتم: چه مرگ زنده‌ای!

گاهی تاج‌الدّین همین‌که راه می‌افتاد به‌سمت منبر، مردم به گریه می‌افتادند. گاهی روی پلّهٔ منبر می‌نشست و می‌گفت: «السَّلَامُ عَلَیک یا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ.» همین، چیز دیگری نمی‌گفت و می‌رفت. تا یک ربع ساعت بعدش همه می‌نشستند گریه می‌کردند. قیافه و طورِ گفتنش برای همیشه در ذهن مردم ماندگار می‌شد. به‌خاطر همین، در صفحات زندگیِ پامنبری‌هایش، از جمله خودِ سیّد محمّد، بارها دیده‌ام که بی‌مقدّمه شروع کرده‌اند به گریه و دلیلش را همه فقط یک چیز گفته‌اند: «به یاد سیّد تاج‌الدّین افتادم که می‌گفت السَّلَامُ عَلَیک یا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ.» یا «به یاد سیّد تاج‌الدّین افتادم، وقتی این‌طور می‌رفت سمت منبر.»

انسان تا وقتی در بند زمان و مکان است، باید تمام دغدغه‌اش همین باشد که در زمان و مکانی درست به سر ببرد. کمتر کسی این دغدغه را دارد. زمان و مکان مثل خط صاف و مستقیم و یک‌دست نیستند، فرازونشیب دارند، پاره‌هایی از آن‌ها بهتر و شریف‌تر از پاره‌های دیگرند. کسی که بر زمان و مکان غلبه کند، در هر زمان و مکانی که باشد، آن وقت و آنجا را ارزشمند می‌کند. برتریِ هر مکان به صاحبِ آن مکان است و برتریِ هر زمان به صاحبِ آن زمان.