کتاب عیبی ندارد اگر حالت خوش نیست

«ما اینجا نیستیم تا دردهایمان را درمان کنیم، بلکه آمده‌ایم تا آنها را مدیریت کنیم».

در کمدی الهی دانته، ویرجیل راهنمای دانته از دوزخ به سوی برزخ است. آن دو کنار هم پیش می‌روند، تا اینکه دانته با دیواری از آتش مواجه می‌شود. او ترسان، از عبور امتناع می‌کند، اما ویرجیل به او می‌گوید: «تو انتخاب دیگری نداری. این آتش تو را خواهد سوزاند، اما نابود نخواهد کرد». دانته هنوز ترسان است. ویرجیل ترس او را احساس می‌کند، دستش را بر شانهٔ او می‌گذارد و تکرار می‌کند: «هیچ انتخاب دیگری نداری». دانته تمام شهامتش را به کار می‌گیرد و داخل آتش می‌شود.

در جایگاه یک درمانگر، غالباً در حرفه‌ام شرمسار می‌شوم. من به طور متناوب و نگران‌کننده بارها داستان‌های وحشتناکی از مردم غصه‌داری می‌شنوم که برای حمایت دیدن، فقط به خاطر اینکه از خشم و آشفتگی درونشان بکاهند نزد درمانگران رفته‌اند. آنجا، طبق معمول، اندوهشان نادیده گرفته می‌شود، قضاوت می‌شوند، تحت درمان‌های دارویی قرار می‌گیرند و مسئلهٔ اصلی آنها ناچیز پنداشته می‌شود، آن هم نزد کسانی که حرفه‌شان کمک‌رسانی به دیگران است. با وجود معلومات نظری برای درمان یا تمایلشان به کمک‌رسانی، درمانگران غالباً کسانی هستند که کمترین مهارت و کارآزمودگی را در آن اتاق دارند و بسیاری از مردم اندوهگین درمی‌یابند که خودشان در حال آگاهی دادن به درمانگران دربارهٔ حقایق اندوه هستند.

این ویرانه تاریک و سیاه است همچون قیر و در عین حال روشن همچون نور. اینجا جوی آب روان است و زمین‌های خشک و بایر دارد. اینجا انگار همه چیز در لجن فرورفته و آن سوتر پر از نعمات آسمانی است. کار اساسی درون اندوهی چنین ژرف، ساختن خانه‌ای در همین ویرانی است.

تقدیم به زینب جان که سوگوار مادری شد سبز و سراپا عشق. و تقدیم به علی مهربان که ستاره بود، یک دم در این ظلام درخشید و جَست و رفت.

چرا تصور می‌کنیم اگر یکی از اطرافیانمان ناراحت و غمگین باشد، حالش خوش نیست و باید او را از این حال‌وهوا بیرون آوریم؟ یقیناً شاد بودن خوب است، اما گاهی لازم است با اندوه خود خلوت کنیم و درد را با تمام وجود احساس کنیم تا خودی از وجودمان متولد گردد که قدر لحظه‌لحظهٔ شادی را از صمیم دل بشناسد.

مفهوم کلی و زرین این کتاب نیز همین است: اندوهت را پنهان نکن؛ برای اندوه خودت ارزش قائل باش. به اینکه درد داری اقرار کن؛ همهٔ احساست را بیان کن. تو حق داری هر اندازه که می‌خواهی غمگین باشی. برای دیگران نیز همین‌گونه طالب باش. آنها را سرزنش نکن که غمگین‌اند؛ آنها حالشان خوب است و با اندوهشان مشکلی ندارند. به آنها زمان بده، بگذار با خود خلوت کنند. اما یادت باشد همیشه کنارشان بمانی و به جای توصیه‌ها و پیشنهادهای کلیشه‌ای، گوش شنوای آنان شوی.

گاه زخمی که به پا داشته‌ام زیروبم‌های زمین را به من آموخته است گاه در بستر بیماری من حجم گل چند برابر شده است. روزگارتان مهربان و قلبتان پر از عشق.

برای فقدانی این‌چنین بزرگ، منظور از «تازه اتفاق افتاده است» می‌تواند هشت روز باشد یا حتی به‌راحتی هشت سال. پس از این ماجرا، هنگامی که با دیگران در دو سال اول فقدانشان حرف می‌زنم، همیشه به آنها می‌گویم: «این تازه اتفاق افتاده است، درست یک دقیقهٔ پیش. البته که هنوز هم تو را آزرده می‌سازد». آن وقت تسکین درد و تحمل اندوه برایشان آسان‌تر و مشهود است.

انکار، خشم، چانه زدن، افسردگی و عاقبت، رسیدن به مرحلهٔ پذیرش. آن وقت، درمان اندوهشان تکمیل می‌شود. این تفسیر همه‌گیر از مراحل این مدل بیان می‌کند که برای اندوهگین بودن دو راه درست و غلط وجود دارد و نیز نمونه‌ای از پیش تعیین‌شده و سازمان‌یافته که هر کسی باید آن را طی کند. شما باید این مرحله را تمام‌وکمال طی کنید، وگرنه التیام نخواهید یافت. بیرون آمدن از اندوه هدف اصلی است. شما باید آن را به‌درستی و خیلی سریع انجام دهید. اگر مراحل را به‌درستی طی نکنید، در درمان اندوه شکست می‌خورید. سال‌ها پس از انتشار این مطالب کوبلر ـ راس، او بابت نوشته‌هایش و اینکه مردم را به اشتباه انداخته بود اظهار تأسف کرد و گفت که این مراحل خطی و ترسیم‌شده نیستند و نیز عمومیت ندارند.

من قصد خودکشی ندارم، اما می‌توانم این‌طور بگویم که اگر پیانویی در حال سقوط از بام ساختمانی باشد که من در حال عبور کردن از کنار آن هستم، هیچ شتاب نخواهم کرد که از سر راه کنار بروم! دَن، پس از مرگ شوهرش مایکل

این زندگی شماست، زندگی‌ای که باید آن را در ویرانه‌ای که حالا دنیای شماست بنا کنید. جایی که در آن هرچه به آن مشغول بوده‌اید و ارکان زندگی‌تان شده است حالا همزمان هم نابود گشته و هم همه جا حضور دارد.

اول، هیچ کس نمی‌تواند به جای شما زندگی کند یا اینکه با آنچه شما درگیرش شده‌اید مواجه شود و یا حتی آن چیزی که احساسش می‌کنید را همان‌گونه احساس کند؛ و در عین حال به‌تنهایی هم قادر به درک این احساسات نیستید. دوم، ما به دنیا آمده‌ایم تا عاشق شویم و از دست بدهیم. هیچ کس نمی‌داند چرا. قانونش این است. اگر بخواهیم عاشق شویم، به‌ناچار باید بدانیم که فقدان و غم نیز خواهند آمد و اگر سعی کنیم از آنها دوری کنیم، هرگز عشق واقعی را تجربه نخواهیم کرد. با وجود این، همین درک عشق و آسیب‌های آن است که مقتدرانه و اعجاب‌انگیز، زندگی‌ای پرشور و پرمعنا را برایمان به ارمغان می‌آورد.