بریده‌هایی از کتاب عیبی ندارد اگر حالت خوش نیست

«ما اینجا نیستیم تا دردهایمان را درمان کنیم، بلکه آمده‌ایم تا آنها را مدیریت کنیم».

در جایگاه یک درمانگر، غالباً در حرفه‌ام شرمسار می‌شوم. من به طور متناوب و نگران‌کننده بارها داستان‌های وحشتناکی از مردم غصه‌داری می‌شنوم که برای حمایت دیدن، فقط به خاطر اینکه از خشم و آشفتگی درونشان بکاهند نزد درمانگران رفته‌اند. آنجا، طبق معمول، اندوهشان نادیده گرفته می‌شود، قضاوت می‌شوند، تحت درمان‌های دارویی قرار می‌گیرند و مسئلهٔ اصلی آنها ناچیز پنداشته می‌شود، آن هم نزد کسانی که حرفه‌شان کمک‌رسانی به دیگران است. با وجود معلومات نظری برای درمان یا تمایلشان به کمک‌رسانی، درمانگران غالباً کسانی هستند که کمترین مهارت و کارآزمودگی را در آن اتاق دارند و بسیاری از مردم اندوهگین درمی‌یابند که خودشان در حال آگاهی دادن به درمانگران دربارهٔ حقایق اندوه هستند.

تقدیم به زینب جان که سوگوار مادری شد سبز و سراپا عشق. و تقدیم به علی مهربان که ستاره بود، یک دم در این ظلام درخشید و جَست و رفت.

چرا تصور می‌کنیم اگر یکی از اطرافیانمان ناراحت و غمگین باشد، حالش خوش نیست و باید او را از این حال‌وهوا بیرون آوریم؟ یقیناً شاد بودن خوب است، اما گاهی لازم است با اندوه خود خلوت کنیم و درد را با تمام وجود احساس کنیم تا خودی از وجودمان متولد گردد که قدر لحظه‌لحظهٔ شادی را از صمیم دل بشناسد.

مفهوم کلی و زرین این کتاب نیز همین است: اندوهت را پنهان نکن؛ برای اندوه خودت ارزش قائل باش. به اینکه درد داری اقرار کن؛ همهٔ احساست را بیان کن. تو حق داری هر اندازه که می‌خواهی غمگین باشی. برای دیگران نیز همین‌گونه طالب باش. آنها را سرزنش نکن که غمگین‌اند؛ آنها حالشان خوب است و با اندوهشان مشکلی ندارند. به آنها زمان بده، بگذار با خود خلوت کنند. اما یادت باشد همیشه کنارشان بمانی و به جای توصیه‌ها و پیشنهادهای کلیشه‌ای، گوش شنوای آنان شوی.

گاه زخمی که به پا داشته‌ام زیروبم‌های زمین را به من آموخته است گاه در بستر بیماری من حجم گل چند برابر شده است. روزگارتان مهربان و قلبتان پر از عشق.

در کمدی الهی دانته، ویرجیل راهنمای دانته از دوزخ به سوی برزخ است. آن دو کنار هم پیش می‌روند، تا اینکه دانته با دیواری از آتش مواجه می‌شود. او ترسان، از عبور امتناع می‌کند، اما ویرجیل به او می‌گوید: «تو انتخاب دیگری نداری. این آتش تو را خواهد سوزاند، اما نابود نخواهد کرد». دانته هنوز ترسان است. ویرجیل ترس او را احساس می‌کند، دستش را بر شانهٔ او می‌گذارد و تکرار می‌کند: «هیچ انتخاب دیگری نداری». دانته تمام شهامتش را به کار می‌گیرد و داخل آتش می‌شود.

برای فقدانی این‌چنین بزرگ، منظور از «تازه اتفاق افتاده است» می‌تواند هشت روز باشد یا حتی به‌راحتی هشت سال. پس از این ماجرا، هنگامی که با دیگران در دو سال اول فقدانشان حرف می‌زنم، همیشه به آنها می‌گویم: «این تازه اتفاق افتاده است، درست یک دقیقهٔ پیش. البته که هنوز هم تو را آزرده می‌سازد». آن وقت تسکین درد و تحمل اندوه برایشان آسان‌تر و مشهود است.

انکار، خشم، چانه زدن، افسردگی و عاقبت، رسیدن به مرحلهٔ پذیرش. آن وقت، درمان اندوهشان تکمیل می‌شود. این تفسیر همه‌گیر از مراحل این مدل بیان می‌کند که برای اندوهگین بودن دو راه درست و غلط وجود دارد و نیز نمونه‌ای از پیش تعیین‌شده و سازمان‌یافته که هر کسی باید آن را طی کند. شما باید این مرحله را تمام‌وکمال طی کنید، وگرنه التیام نخواهید یافت. بیرون آمدن از اندوه هدف اصلی است. شما باید آن را به‌درستی و خیلی سریع انجام دهید. اگر مراحل را به‌درستی طی نکنید، در درمان اندوه شکست می‌خورید. سال‌ها پس از انتشار این مطالب کوبلر ـ راس، او بابت نوشته‌هایش و اینکه مردم را به اشتباه انداخته بود اظهار تأسف کرد و گفت که این مراحل خطی و ترسیم‌شده نیستند و نیز عمومیت ندارند.