بریده‌هایی از کتاب تاریخی نامعمول که باید خواند

هدف درست تاریخ این است که ما را در خردمند شدن یاری کند. خردمندی به معنای «زیرک» شدن یا اثرگذاری بر دیگران نیست. بلکه منظور آن است که با مطالعهٔ سنجشگرانهٔ گذشته، شیوهٔ کنار آمدن بهتر با مصائب اکنون زندگی را بیاموزیم؛ و ای بسا با درشت‌خویی دوران و چرخش ایام و بحران‌ها و مصیبت‌ها با نگاهی وسیع‌تر و آرامشی بیشتر رویارو شویم و شاید درک روشن‌تری از خود به کف آریم.

مسلماً که به تنگنا افتاده‌ایم ولی همواره اوضاع بر همین منوال بوده است. تاریخ بردباری طلب می‌کند؛ هیچ کس هرگز به ما وعدهٔ راه هموار نداده است. کدام انسان است که از کار نیفتاده باشد، طرد نشده باشد و از بیماری و ناکامی خاطره‌ای نداشته باشد؛ این‌ها به اتفاق ناگزیری‌های انسان هستند که دیر یا زود سراغ همه می‌آیند و بهتر است خود را برای حضورشان آبدیده کنیم. تاریخ نجوا می‌کند که نه گلایه کنیم نه بلرزیم، بل با چشمانی تیزتر به جراحت‌ها و خسارت‌هایی بنگریم که در معرضشان هستیم. قبلاً هم این‌جا بوده‌ایم؛ این نیز - هرچقدر هم پردرد و پرنقص - می‌گذرد.

دوستدار حقیقی تاریخ کسی است که جسورانه بهترین اندیشه‌های گذشته را در راه این وظیفهٔ خطیر به کار می‌گیرد که اکنونِ زندگی را اندکی مهربان‌تر، کمی جذاب‌تر و با آشفتگی کمتر تجربه کند.

تاریخ بیش از هر چیز متعلق به اهل عمل و قدرت است، به کسانی که تمنای الگو و معلم و همدم دارند و نمی‌توانند این همه را میان معاصران خود بیابند. هدف آنان سعادت است، شاید نه سعادت خودشان، بلکه غالباً سعادت یک ملت یا کل انسانیت.