بریده‌هایی از کتاب به وقت عشق و مرگ

همهٔ آدم‌ها یک روی خوش‌شان را به یکی نشان می‌دهند و روی بد را به یکی دیگر.

با خودت می‌گی آدم سرزمین پدری‌اش رو موقع جنگ تنها نمی‌گذاره. دیگه گور بابای اون‌که مقصره و جنگ رو شروعش کرده. این‌ها تازه برای اولشه. مثل اینکه آدم با خودش می‌گه من می‌رم که بدتر از این سرمون نیاد. این هم عذر و بهانه است. به درد خود آدم می‌خوره نه هیچ کار دیگه‌ای.» چوب زیربغل را محکم کوبید به برف که سگ از جا جست و بی‌صدا به پشت کلیسا پیچید: «ما به خدا هم رحم نکردیم، ارنست. می‌فهمی این رو؟»

حرف زدن اصلاً کار درستی نیست. در این سال‌ها سر همه‌چیز حرف زده و همه را باخته بود. همهٔ باورها را.

انگار رنج و بدبختی هم همیشه با خودش بزرگی و بخشندگی نمی‌آورد.

انگار همهٔ شهر به عزای یکی نشسته بود و به سیاهی زار می‌زد با آن خانه‌های چون تابوت و تپشی رو به فرو مردن.

می‌خواست تنها باشد و چند هفته فقط تنها، که برای خودش فکر کند و همین. کلی چیز توی سرش داشت که باید سر همان‌ها فکر می‌کرد، توی خانه‌شان، تنها و دور از جنگ.

آدم کافیه توقع‌اش رو کم کنه. دیگه هرچی گیرش بیاد غنیمته.

بی‌حس به صورت مولر نگاه می‌کرد و در سرش اینکه باز یکی از این کله‌خرهای نفهم گیرش آمده و این ارتش هم که همیشه آدم‌های پرت را افسر رده‌بالا می‌کند و آدم‌های حسابی را می‌دهد دم گلوله.

لیوان‌ها را پر کرد و گفت: «ببین حالا می‌فهمم چرا بوی نا گرفتیم و فکر می‌کنیم پیریم. واسه اینه که گند و کثافت زیاد به عمرمون دیدیم. گند و کثافتی که بزرگ‌تر از ماها درست‌اش کردن و به خوردمون دادن.»

فرزنبرگ سرش را تکان داد و با چوب زیر بغل‌اش برف را از مچ‌پیچ‌اش تکاند و گفت: «نه ارنست. ما سررشتهٔ خودمون رو گم کردیم. بی‌اخلاق شدیم. ده‌ساله که خودمون رو از دنیا جدا کردیم. با بلاهت تمام و غیرانسانی‌ترین کارها، تف انداختیم به آسمون. به خودمون گفتیم نژاد برتر و اون‌هم جوری که انگار همهٔ دنیا باید بردهٔ ما باشند.» به‌تلخی خندید و باز: «نژاد برتر! نژادی که فرمون هر بی‌سروپا و عوضی رو گوش می‌گیره. ما رو چه به نژاد برتر بودن؟ جواب این حرف همین‌جاست. مثل همیشه هم آتش‌اش دامن بی‌گناه‌ها رو زودتر از گناهکارها می‌گیره.»

سیگار چیز خوبی بود. گاهی حتی بهتر از آدم‌ها و رفقا. سیگار آدم را به دردسر و سرگیجه نمی‌انداخت. ساکت بود و خوب.

فرزنبرگ به تحقیر گفت: «اس‌اس، گشتاپو، یه مشت دروغگو و دغل، یک‌مشت افراطی و عقب‌مونده، قاتل و دیوانه، ما اصلاً الان داریم واسهٔ همون‌ها می‌جنگیم. که یک‌کم بیشتر سر جاشون بمونن. فقط و فقط واسهٔ همین. این جنگ رو خیلی وقت پیش باختیم.»

بی‌اعتمادی رایج‌ترین متاع رایش سوم بود و آدم هیچ‌جا امن و آرامشِ خیال نداشت. وقتی هم که امن و آرام نیست، بهتر که دهانت را ببندی.

وقتی پیروزی با آن‌ها یار بود انگار همه‌چیز نظم و قاعده‌ای داشت و اگر جایی از کار عیب برمی‌داشت هم در سایهٔ هدف بزرگ‌تری که داشتند، چشم‌پوشی می‌شد. کدام هدف؟ مگر نه اینکه هدف‌شان از همان اول هم دولَبه بود؟

تازه ما هم مثل این سگه خیال می‌کنیم مو لای درز کارمون نمی‌ره. ما هم مثل این تشنهٔ یه چراغیم و یه کف دست نور و یه نفس گرم و یه رفیق.»

قدیم‌ها همه‌چیز معلوم بود و روشن ولی الان همه‌چیز درهم شده. اصلاً دلم می‌خواد سرم رو بگذارم زمین و بخوابم و توی یه دوران دیگه از خواب پا شم.

پلمان نگاهش کرد: «می‌خندی؟ آرومی؟ باید الان فریاد بزنی.» گریبر گفت: «دارم داد می‌زنم. شما نمی‌شنوید.»