کتاب عمارت رصدخانه

حتی خاطره‌ها هم نقطهٔ پایانی دارند. هیچ خاطره‌ای نیست که تا ابد دوام بیاورد مگر پیوندی با زمان حال داشته باشد. و هیچ‌کس نیست که بتواند زمان حال را به یاد بیاورد. زمان حال قاتل خاطره‌هاست.

این همان تناقضِ بزرگ تنهایی است. حقیقتاً تنهایی را دوست نداشتیم، اما وحشت داشتیم از لاک تنهایی‌مان بیرون بیاییم.

برخلاف رنگ‌هایی که از تلویزیون خانم هیگ به بیرون منعکس می‌شد خود او سیاه‌وسفید بود؛

هوای خاطرات شرجی بود، دَم داشت و برای نفس کشیدن تقلا می‌کردیم، زور می‌زدیم کمی هوا به ریه‌هامان بفرستیم، ولی باز آن هوا پُر از خاطره بود. ما خاطره را نفس می‌کشیدیم.

ساکنان عمارت رصدخانه تلاش می‌کردند تنهایی‌شان را با آدم‌های گذشته‌شان پُر کنند تا شاید احساس کنند که دوباره آدم‌هایی اجتماعی شده‌اند.

رفتم به خیابان. نامش را در دل شب زمزمه کردم. گفتم آنا، آنا. به خیابان‌ها نامش را گفتم، به پارک، به تمام خانه‌ها. طنین نامش را روی لب‌های خودم می‌شنیدم. می‌شنیدم که طنین نام او آرام و ملایم و صریح در هوای شامگاهی تابستانی از لبان من آزاد می‌شود.

پدر مات و متحیر خشکش زده بود، اصلاً درک نمی‌کرد چرا بدنش که در طول روز این‌همه فهمیده و مؤدب است باید شب‌ها صداهای ناخوشایند و ترسناکی از خودش دربیاورد. پدر به این نتیجه رسید که نمی‌شود به بدنی اعتماد کرد که شب‌ها به او خیانت می‌کند. او با صبروحوصله منتظر ماند تا بدن بی‌وفایش سر عقل بیاید و دست از این مخفی‌کاری‌ها بردارد و آن‌قدر منتظر آن لحظه ماند که دیگر بدنش خسته شد و پدر را بُرد بیرون، هر چند ذهن پدر به‌شدت مخالف چنین کاری بود، بدنش او را به سمت پارک کشاند.

پدر عاشق حرکت آرام و تدریجی نور بر گل‌های قالی بود؛ شیفتهٔ سفر ادیسه‌وار یک حلزون، مجذوب بارش غبار بر اجسام. اما پدر روزی در نور گیر افتاد.

بعدها همسرش از بازی کردن با اسباب‌بازی جدیدش خسته شد و کنارش گذاشت. دورهٔ کوتاه مهم بودن به پایان رسید و دوباره آرام به سوی سایه‌ها خزید.

هر چه مرگ‌ومیر قبلش بود، از همان اول، از اولین انسانی که مُرد، همه‌اش تمرین بود، همه‌اش بازی بود و آزمایش برای فرارسیدن مرگ پدر. همهٔ آن‌ها در مقابل مرگ پدر چه آسان بودند.

بعد از این‌که آن‌همه خاطره برای هم گفته بودیم یک جورهایی احساس نارضایتی کردیم. به یکدیگر نگاه می‌کردیم، به همان ساکنانی که برای هم خاطرات‌مان را تعریف کرده بودیم و بعد با خودمان فکر کرده بودیم همه‌ش همین؟ این همهٔ چیزی است که هستی؟ تو این هستی؟ آه، پس اگر این تو باشی، اگر همهٔ این چیزها تو باشی، پس آن‌قدرها هم آدم جالب‌توجهی نیستی. حالا داستان زندگی‌ات را می‌دانم، دیگر چیزی نیست که بخواهم بشنوم و واقعاً نمی‌دانم باید چه بگویم. راستش، برایم کمی کسل‌کننده‌ای، خسته‌ام می‌کنی، نباید همه‌چیز را می‌گفتی، دست‌کم باید یک چیزی پیش خودت نگه می‌داشتی شاید بعداً مشتاقم می‌کرد. ولی حالا که از همه‌چیزت خبر دارم دیگر نمی‌خواهم باهات حرف بزنم. ترجیح می‌دهم سکوت کنم.

ترجیحش سفید بود. منتها دست‌یابی به رنگ سفید ممکن نبود. سفید پاینده نبود. دوامی نداشت. احتمالاً شگفت‌زده از خودش می‌پرسید سفید، تو کجایی؟ نکند افسانه باشی؟

وقتی روی میزتحریر خم می‌شد و کتابی می‌خواند، انحنای شانه‌هایش طوری بود که انگار شانه‌های پرنده‌ای کوچک باشند.

ما می‌خواستیم دنیا مرگ پدر را با نزول فاجعه‌ای نقره‌داغ کند. چه چیزی با اندوه قلب‌های خونین‌مان برابری می‌کرد؟ خورشید باید همین امروز و فردا فرومی‌افتاد و جهان تاریک می‌شد. ولی انگارنه‌انگار، هیچ اتفاقی نیفتاد.

تنها چیزی که از روزگار گذشته به خاطر می‌آورند فقط خودشان هستند. و چه ملال‌انگیز است این و چه دردناک وقتی روز از پی روز می‌گذرد و تنها چیزی که در آینه می‌بینند انعکاس تصویر خودشان است.

گذشته‌اش هم بدون پیشامد خاصی مثل یک دفتر خاطرات خالی سپری شده.

من که همیشه رفیق آدم‌های بی‌رفیقم

وجودش توهین به حس بویایی بود

موزهٔ مجسمه‌های مومی رساله‌ای بسیار گویا بود بر عادی بودن شگفت‌انگیز آدمی.

فقط باید نگاهم به بالابالاها باشه. توان نگاه کردن به پایینی‌ها رو ندارم. پایین چه خبره؟ اون پایین دارند توی زمین‌های قدیمی خاندانِ اورم ساخت‌وساز می‌کنند. اون پایین دارند آسفالت می‌ریزند روی چمن.

می‌توانستم حرف بزنم. می‌توانستم جملات را منتقل کنم. می‌توانستم با همه صحبت کنم و جواب‌هایی را که می‌دادند درک کنم. دریغ و افسوس قدم به دنیای برقراری ارتباط گذاشته بودم، ولی راستش اگر به خاطر یک چیز نبود هیچ‌وقت قدم به این دنیا نمی‌گذاشتم…

گاهی از او می‌خواستم داستان خاصی را بارها برایم تعریف کند، گاهی پایان همان قصه‌ها را عوض می‌کرد یا پایان داستان را باز می‌گذاشت تا خودم مجبور باشم تصمیم بگیرم که آخرش چه می‌شود. چه‌طور می‌توانم داستان‌های اِما را توضیح بدهم؟ آن‌ها زنده بودند. روان بودند. جان داشتند. رنگ‌ها و بوهایی در داستان‌هایش بود که هیچ جا گیر نمی‌آمد. شکل‌ها عوض می‌شدند، در هم حل می‌شدند، یکدیگر را نقض می‌کردند، پایان داستان آغاز داستان می‌شد، بخش‌هایی از داستان به داستان‌های دیگر نقب می‌زد، مثل قطاری که خط عوض می‌کند ناگهان حال‌وهواشان عوض می‌شد، به جاهای عجیبی می‌رفتند، خودشان را از یاد می‌بردند، خودشان را به یاد می‌آوردند، از رمانس به تراژدی تبدیل می‌شدند و آخرش به کمدی ختم می‌شدند.

دست به لباس‌زیرهاش نزدم. ولی دیدم که زیرشلواری‌هاش همه‌شون روی زانوشون یه کوچولو سفید شده. همین غمگینم کرد، راستش خودم هم نمی‌دونم چرا.

پیتر باگ، معلم خرفت سابق مدرسه، معلم‌خصوصی خرفت سابق. سری برای کتاب، سری ساخته‌شده از کتاب، سری پُر از ورق کاغذ، با فونت ریز. پوست سرش صفحهٔ کتاب، صفحهٔ پوست سرش سوخته از کلمات، کلماتی براق و خیس از عرق. چه کسی کتاب پیتر باگ را می‌خواند؟ هیچ‌کس. چه کسی می‌خواهد کتاب پیتر باگ را بخواند؟ هیچ‌کس. در قفسهٔ کتابخانه خاک می‌خورد. کمی پس از چاپ می‌رود همان جا جا خوش می‌کند، کتابی با تیراژ یک نسخه و هیچ‌کس تا ابد سراغش را نمی‌گیرد. کتاب باید خاک بخورد، ولی این یکی عرق جبین می‌خورد. هیچ‌کس نمی‌خواهد کتاب پیتر باگ را امانت بگیرد. صفحات آخرش سفید مانده. هنوز چند صباحی از آن مانده.

به شهر که رفتم، تصمیم گرفتم این مرتبه اتوبوس نگیرم و پیاده گز کنم. سر راهم از کنار خیل همکارانم، کارکُشته‌های خیابانی شهرمان، گذشتم که با استعداد اندک‌شان پول درمی‌آوردند. آن‌ها با به نمایش گذاشتن خودشان در ملأ عام گذران عمر می‌کردند، در آن شلوغی با لبخندی حاکی از اعتمادبه‌نفس، تقریباً همیشه به شکلی باورپذیر، آن یأس و نومیدی‌ای که روح‌شان را خراشیده مخفی می‌کردند. آن‌ها با به نمایش درآوردن انعطاف‌پذیری ازلی انسان در خود فرومی‌رفتند و پژمرده می‌شدند.

چه آدم‌های عجیبی هستند کسانی که از سن خاصی عبور می‌کنند و راه را از هر طرف بر خود بسته می‌یابند، افرادی که به خود قبولانده‌اند دیگر کاری نیست که بتوانند به آن مشغول شوند، کسانی که تنها زندگی می‌کنند. البته که می‌اندیشند چه‌طور از پس اوضاع برآیند یا به گذشته‌شان فکر کنند، ولی تنها چیزی که از روزگار گذشته به خاطر می‌آورند فقط خودشان هستند. و چه ملال‌انگیز است این و چه دردناک وقتی روز از پی روز می‌گذرد و تنها چیزی که در آینه می‌بینند انعکاس تصویر خودشان است. چه‌قدر دوست دارند از خود دور شوند، نه‌فقط از کالبدشان، بلکه از گذشته، حال و آینده‌شان هم.