بریده‌هایی از کتاب شناخت درمانی تحولی برای بزرگسالان

اگر چه سبک پرخاشگرانه در دوران کودکی به آیدا کمک کرده بود تا با مشکلات خانه و گرفتاری‌های ناشی از رابطه با همسالان کنار بیاید، اما بعدها این سبک کار دست آیدا داد و او را از ایجاد دوستی‌های پایدار محروم کرد. او به این نکته پی برد که پرتوقعی برای وفاداری، توجیه مداوم خود و بدخلقی هیجانی هیچ گاه سودمند نبوده‌اند و از قضا همین روش‌ها باعث شده اند او نتواند روابط دوستانه رضایت بخشی برقرار کند.

حتّی افرادی که مشکل جنسی دارند معمولاً خودشان را افرادی خیر یا بی‌ارزش تلقی می‌کنند عملکرد جنسی خود را نا کافی و ناسالم می‌دانند و این مسئله را به کُل شخصیت خود تعمیم می‌دهند، من در رفتاردرمانی عقلانی- هیجانی سالهاست که بر این نکته تأکید کرده‌ام که افراد به گونه‌ای ناشیانه خودشان را رتبه‌بندی می‌کنند، به جای این‌که عملکردشان را ارزیابی کنند. این مسئله به احساس حقارت افراد دامن می‌زند. افراد علیرغم شکست‌های خود می‌توانند به سمت پذیرش خویشتن حرکت کنند.

وظیفهٔ خانواده در دوران کودکی، نوجوانی و اوایل بزرگسالی، فراهم‌سازی محیطی گرم و صمیمی، اجتماع‌پذیری و ایجاد توانایی لازم برای ایفای نقش خودبسندگی در جامعهٔ بزرگسالان است.

کودکان به تدریج دامنهٔ ارتباط‌های اجتماعی خود را از خانواده به اجتماع (مثل رابطه با همسالان در مدرسه و همسایه‌ها) گسترش می‌دهند. کودک طبیعی به تدریج ماهرتر، باانضباط‌تر و کوشاتر می‌شود، در عین حال که همزمان در پی حل و فصل کشمکش‌های عاطفی خودش با خانواده بر می‌آید.

در اوایل نوجوانی، نشانه‌های بلوغ به تدریج ظاهر می‌شود. این نشانه‌ها از تغییرات بدنی آغاز و به بلوغ جنسی ختم می‌شوند. نوجوانان باید بتوانند روابط اجتماعی سالم و ثابتی تشکیل بدهند، به اطلاعات و مهارت‌های لازم دست یابند، به تدریج زندگی مستقلی تشکیل بدهند و ارزش‌های فرهنگی را درون سازی کنند.

سبک زندگی ارتقاءدهنده سلامتی، پیش نیاز موفقیت و تداوم نقش‌های شغلی در سرتاسر زندگی است. فرد باید بتواند سبک زندگی سالمی برای خودش تشکیل بدهد و آن را حفظ کند. این سبک زندگی باید به گونه‌ای باشد که فشار روانی را به حداقل برساند سلامت روانی را افزایش دهد و وقت و انرژی کافی برای فرد باقی بگذارد تا بتواند از پس نیازمندی‌های شغلی‌اش به خوبی برآید.

کودکان نه تنها نیاز دارند با چند دوست صمیمی روابط متقابلی داشته باشند، بلکه نیاز دارند در گروه‌های کوچک‌تر دوستان و گروه‌های بزرگ‌تر (مثل همکلاسی‌ها یا همسایه‌ها) نیز مشارکت کنند.

افراد بایستی از بحران‌ها یا چالش‌های هنجارین زندگی سربلند بیرون بیایند و بتوانند مهارت‌های لازم برای مراحل بعدی را کسب کنند. چنین دیدگاهی در بطن خود حاکی از نوعی نگاه انسان‌گرایی است، زیرا افراد مشکل‌آفرین، فرصت یادگیری مهارت‌ها و کسب توانمندی‌ها را نداشته‌اند و می‌توان این فرصت را در شرایط درمان برای آنها فراهم ساخت.

آلبرت آلیس در مقدمه‌ای که بر کتاب درمان آدلری: جنبه‌های نظری و کاربردینوشته است، اشاره می‌کند: من به دیدگاه آدلر بسیار علاقمندم، چون مشکلات افراد را به آشفتگی‌های جنسی ربط نمی‌دهد، بلکه علّل مشکلات را در قدرت‌طلبی و درجه‌بندی خویشتن جستجو می‌کند.

سلامت روانی افراد را از میزان توانایی آن‌ها برای حل و فصل موفقیت‌آمیز نقش‌ها و بحران‌های قابل انتظار فرهنگی و مقابله با وقایع آسیب‌زای زندگی و عملکرد سازگارانه روزمره تخمین می‌زنند. سلامت روانی مراجع حاصل دستیابی موفقیت‌آمیز تکالیف هنجارین مراحل تحولی است

تحول روان‌شناختی در اوایل دوران بزرگسالی در صورتی به سلامتی منتهی می‌شود که فرد بتواند به این اهداف دست پیدا کند: "برقراری روابط بین فردی رضایت‌بخش، تعهد و مسئولیت‌پذیری در قبال افراد خانواده و روابط اجتماعی، تلاش پیگیر و انضباط شخصی برای دستیابی به شغل رضایت‌آمیز و کفایت در ایفای نقش‌های اجتماعی دوران بزرگسالی".

سلامت روان همچنین به ادراک فرد از عملکرد طبیعی خودش نیز بستگی دارد. در زمینهٔ پایان تحصیلات، ازدواج، تولد اولین فرزند و دستیابی به اولین شغل ثابت، در برخی فرهنگ‌ها توافق نظر کلی وجود دارد.

افراد در دورهٔ کودکی و نوجوانی باید مدام به بازسازی روابط خود با والدین، همشیرها و مراجع قدرت مخصوصا در محیط مدرسه و اجتماع بپردازند. همزمان باید با امی‌ها و اضطراب‌های لاینفک واردشدن به گروه‌های همسال با موفقیت کنار بیاید. کودکان در مراحل اولیه زندگی باید به روابط سالم با اعتماد و دوستانه با افراد هم جنس و افراد جنس مخالف دست یابند.

در فرآیند درمان علایم مشکلات فعلی و باورهای مرکزی ناسازگار درمانگر باید دربارهٔ تأخیرها یا مشکلات تحولی مراجع و نقش منفی این مشکلات در زندگی فعلی او به فرضیه سازی بپردازد. مراجع بایستی به این بینش دست یابد که اگر چه مداخلات شناختی- رفتاری ممکن است او را از شر مشکلات حاد فعلی به طور موقت خلاص کنند، ولی این امر به تنهایی کافی نیست. او بایستی برای جلوگیری از بازگشت مشکلات در اینده، به تکالیف ناتمام تحولی خود نیز بپردازد.

جلوگیری از بازگشت مشکل نیز با افزایش مسئولیت‌پذیری مراجع برای مستقل‌اندیشی بدست می‌آید

کودکان نیاز دارند قواعد رفتار اجتماعی مناسب را یاد بگیرند به گونه‌ای که بتوانند از روابط صمیمی بهترین پاداش‌ها را دریافت کنند. داشتن روابط دوستانه با ثبات و داشتن "دوست صمیمی" در دوران کودکی می‌تواند مانعی در برابر اثرات مشرب محیط خانوادگی یا آزار و اذیت گهگاهی همسالان باشد.

مهارت‌های شناختی اجتماعی عبارتند از حساسیت اجتماعی و قضاوت اجتماعی. فردی را می‌توان دارای مهارت حساسیت اجتماعی دانست که بتواند آن چه را که در یک موقعیت رخ می‌دهد درک کند،‌ بین وقایع تمایز قایل شود و علل رفتار دیگران را درست تشخیص بدهد (اسناد درست). قضاوت اجتماعی را می‌توان توانایی بروز رفتارهایی تلقی کرد که پیامدهای مؤثری به دنبال داشته باشند. علاوه بر این، قضاوت اجتماعی به توانایی افراد برای ارزیابی اثرات احتمالی این رفتارها بر سایرین نیز اشاره دارد.

مهارت‌های هیجانی نیز شامل گستره هیجانی و نظم بخشی عاطفی می‌شوند. گسترهٔ هیجانی مناسب نه بی‌احساسی مفرط است (وقتی که فرد از هیجان اجتناب می‌کند یا هیجان را انکار می‌کند) است و نه هیجان شدید، افراطی و بی‌ثبات- فردی را می‌توان دارای مهارت‌های نظم‌بخشی عاطفی دانست که بتواند پاسخ هیجانی ویژه‌ای را با یک موقعیت خاص تطبیق بدهد.

مهارت‌های رفتاری عبارتند از توانایی نه گفتن، سؤال کردن درباره نیازهای دیگران و روش‌های مؤثر رفع تعارض بین فردی. یکی دیگر از مهارت‌های رفتاری، خویشتن‌داری است که باعث کنترل، چاره‌اندیشی یا تغییر رفتارهای اجتماعی نامناسب می‌شود.

۱. بازداری از نتیجه‌گیری شتاب‌زده دربارهٔ اظهارهای بدخواهانه دیگران ۲. اجتناب از مشاجره‌های بی‌ثمر ۳. کاهش بسامد بدخلقی‌های هیجانی با استفاده از آگاهی هیجانی از محرک‌های بدخلقی هیجانی در گذشته ۴. فاصله گرفتن از موقعیت‌های مشاجره‌برانگیز ۵. استفاده از شوخ طبعی ۶. استفاده از خودگویی آرام‌بخش و جلوگیری از منفی‌بافی.

اهداف فعلی او عبارت بودند از: ۱) ایجاد حداقل یک رابطه رضایت‌بخش، دوستانه و متقابل، ۲) بازداری از تمایل به فخرفروشی، ۳) جلوگیری از مشاجره‌طلبی و ۴) شکستن الگوی جرو بحث و کاهش تمایل به زدن حرف آخر. او تصمیم گرفت سبکی را انتخاب کند که خودش آن را سبک صمیمی- متواضعانه“ نام‌گذاری کرده بود، این سبک بین فردی باعث می‌شد مارتا در مشاجره‌ها پیروز نشود، اما دوستان خود را حفظ کند.

این سبک مقابله‌ای مؤلفه هایی داشت مثل گوش دادن فعال، تشویق دیگران به صحبت کردن انعکاس دیدگاه دیگران، بیان توافق خود، و پذیرش آسیب‌پذیری‌ها و ضعف‌ها. همچنین در این سبک جدید، قرار شد مارتا تمایل خود به فخرفروشی را کنترل کند و بر سر هر موضوعی با دیگران به چالش نپردازد و صادقانه به ضعف‌های خودش اشاره کند. علاوه بر این، او یاد گرفت که هر زمان به الگوی قدیمی خود پناه برد، از مهارت‌های حل تعارض استفاده کند.

توانست خودش را از شر "مسیر تحولی- ایثارگری- قربانی" که سال‌ها دامن او را گرفته بود، خلاص کند و در "مسیر تحولی زندگی سالم" گام بردارد.