کتاب حافظ ناشنیده پند

بدبختانه اکنون در دورانی زندگی می‌کنیم که غالباً سر به سنگ خوردن با سر به باد دادن مقارن است.

در هیچ دورانی هر قدر آشفته و تیره و تار، دنیا از آدمیت خالی نمی‌ماند. همیشه آدمیانی هستند که بی‌غم از محنت دیگران نیستند. آن‌هایی که به فتوای شیخ اجل سزاوار نام آدمی هستند.

ـ دِ نفهمیدی، کاکو! آن غزلم که گفته بودم ـ دوستی کی آخر آمد دوستداران را چه شد ـ مهمل بود. باید پاره‌اش کنم. دوستی آخر نیامده است و دوستداران هستند. گفتم: ـ البته که هستند، در هیچ دورانی هر قدر آشفته و تیره و تار، دنیا از آدمیت خالی نمی‌ماند. همیشه آدمیانی هستند که بی‌غم از محنت دیگران نیستند. آن‌هایی که به فتوای شیخ اجل سزاوار نام آدمی هستند. شمس‌الدین زیر لب بیت سعدی را خواند: تو کز محنت دیگران بی‌غمی نشاید که نامت نهند آدمی

خداحافظ شمس‌الدین، آرزو دارم که باز پیش بیاید که کلک خیال‌انگیزت جان و دلمان را به آسمان‌ها ببرد.

تو اهل فضلی و دانش؛ همین گناهت بس!

شخصی مهمانی را در زیرخانه یا زیرزمین خوابانید. نیمه شب صدای خندهٔ او را در بالاخانه شنید. پرسید در آنجا چه می‌کنی؟ گفت در خواب غلتیده‌ام. گفت مردم از بالا به پایین می‌غلتند، تو از پایین به بالا می‌غلتی؟ گفت که من هم به همین می‌خندم.

گفتم مگر به گریه دلش مهربان کنم در سنگ خاره قطرهٔ باران اثر نکرد

آرزو می‌کنم که بتوانی این روحیهٔ شاد و طربناک را همیشه حفظ کنی. هرچند در این دوران واژگونهٔ بلاخیز عجب و بوالعجب خواهد بود که بتوانی!

ناراحتی مرا عفو کنید! این روزها حتی لفظ طفل مرا منقلب می‌کند. به یاد قتل طفل هفت‌ساله‌ای می‌افتم که مادرش با من دوستی دارد. برای تصرف شیراز، طفل هفت‌ساله را کشتند. حضرت غانم، کاری که از دست تو برمی‌آید، کاری که از دست همهٔ آدمیان برمی‌آید، این است که ساکت نمانید. بگویید و بپرسید در کدام کیش و آیین طفل هفت‌ساله را به تقاص جرم پدر می‌کشند؟ تو، کلو فخرالدین که به حضرت سلطان جدید راه داری، این را از خود او بپرس!

گر هنرمند از اوباش جفایی بیند تا دل خویش نیازارد و درهم نشود سنگ بدگوهر اگر کاسهٔ زرین بشکست قیمت سنگ نیفزاید و زر کم نشود

ناامنی حکایت تازه‌ای نیست. اگر بخواهیم برای لذت بردن از زندگی منتظر امن و امان بمانیم، عمر کوتاه عزیز را به هرزه تلف کرده‌ایم.

نصیحت گوی را از ما بگو ای خواجه دم درکش که سیل از سر گذشت آن را که می‌ترسانی از باران

الا ای دولتی طالع که قدر وقت می‌دانی گوارا بادت این عشرت که داری روزگاری خوش

خدا چو صورت ابروی دلگشای تو بست گشاد کار من اندر کرشمه‌های تو بست

«جنازه‌ای را به راهی می‌بردند. درویشی با پسر بر سر راه ایستاده بود. پسر از پدر پرسید که بابا در این جنازه چیست؟ گفت آدمی. گفت کجایش می‌برند؟ گفت به جایی که نه پوشیدنی باشد، نه خوردنی، نه نان و نه هیزم و نه آتش، نه زر و سیم، نه بوریا و گلیم. گفت بابا، مگر به خانهٔ ما می‌برندش؟»

کشتهٔ غمزهٔ تو شد حافظ ناشنیده‌پند تیغ سزاست هر که را درد سخن نمی‌کند

ناامنی حکایت تازه‌ای نیست. اگر بخواهیم برای لذت بردن از زندگی منتظر امن و امان بمانیم، عمر کوتاه عزیز را به هرزه تلف کرده‌ایم.

به قول شیخ اجل: گفتم به گوشه‌ای بنشینم ولی دلم ننشیند از کشیدن خاطر به سوی دوست

در شمار ارچه نیاورد کسی حافظ را شکر کان غصّهٔ بی‌حدّوشمار آخر شد

یکی از گوشه‌ای به وقایع روز اشاره‌ای می‌کند و حاضران دنبالش را می‌گیرند. هر کس چیزی می‌گوید و صحبت به مقایسهٔ آن پادشاه و این پادشاه می‌کشد

آرزوهای خود را واقعیت می‌پندارد. در دنیایی آرمانی زندگی می‌کند که این زمان هیچ نشانی از آن نیست و در این راه گاه آن‌قدر پا می‌فشارد تا سرش به سنگ بخورد و بدبختانه اکنون در دورانی زندگی می‌کنیم که غالباً سر به سنگ خوردن با سر به باد دادن مقارن است.

دِ نگفتی، کاکو! چطور است که مولانا عبید، که خودش قزوینی است، این‌قدر قزوینی‌ها را دم تیر می‌گذارد؟ ـ به خودش و همشهری‌هایش می‌تازد که بتواند حرفش را بزند. همان کاری که خودت هم می‌کنی. وقتی می‌گویی نیست امید صلاحی ز فساد حافظ، چه کسی را نشانه می‌گیری؟

دقیقاً مصداق کسانی است که شمس قیس رازی در «المعجم» دربارهٔ آن‌ها می‌گوید: «مرده‌دلانی که میان لحن موسیقار و نهیق حمار فرق نکنند.»

در آستین مرقع پیاله پنهان کن که همچو چشم صراحی، زمانه خون‌ریز است

محتسب شیخ شد و فسق خود از یاد ببرد قصهٔ ماست که در هر سر بازار بماند

مرد هنرمندی، خطر بزرگی را به جان خریده بود تا به مجلس ما حال و هوایی بدهد و با هنرش وقت ما را خوش کرده بود. ولی سرهنگ در او فقط یک نجّار تعمیرکار پنجرهٔ آشپزخانه می‌دید.

البته این آشفتگی برای ما اهالی فارس زیاد تازگی ندارد. از آغاز قرن حاضر، به‌خصوص پس از درگذشت ابوسعید، آخرین پادشاه ایلخانی، که در هر شهری، حاکمی علم استقلال و سلطنت بلند کرده، شیراز ما بارها و غالباً با همین کشت و کشتار، دست به دست گشته است.

از خصوصیات او این است که هیچ‌کس را از خود نمی‌رنجاند. با نظر همه، از سیاه تا سفید موافق است. با شعار همیشگی‌اش: «ما همه فرزندان این آب و خاکیم» به هر دو طرف: به آنکه معتقد است شب است و آنکه ادعا می‌کند روز است، حق می‌دهد.

خرد، نام آن کس به خاک افکند که خود را خود اندر هلاک افکند

درِ میخانه ببستند خدایا مپسند که درِ خانهٔ تزویر و ریا بگشایند