کتاب عهد قاجار

یکی از شیوه‌های مخالفت با دولت که قرن‌های متمادی هم در کشورهای شیعه‌مذهب و هم در کشورهای سنی‌مذهب رایج بود استنکاف از انجام معاملات بود، یعنی تعطیل بخشی از بازار یا تمام آن، که در ایران بسیار اتفاق افتاده.

بیگانه‌ای که از ماهیت حکومت و صراحت لهجهٔ ستمدیدگان ناآگاه است، شگفت‌زده می‌شود زمانی که می‌شنود یکی از پایین‌ترین افراد جامعه به مافوق خود و حتی به شخص شاه ناسزا می‌گوید. این ظهور یکبارهٔ احساسات را، که در میان طبقات جامعه امری عادی است، معمولا نادیده می‌گیرند.

لوطی‌ها سخت ایرانی بودند، زیرا آن‌ها سرشار از ارزش‌های دیرپای حماسی ایرانی بودند و آشنا با دلیری‌های پهلوانان موردعلاقهٔ خود و ملهم از سرمشق امامان شیعه.

در شریعت، عدل هم آشکار است و هم پنهان و غرض از آن، این است که مؤمن را تبدیل به انسانی کند که دست به اعمالی یازد که به سود امت است و از آن‌چه به ضرر آن است، دوری گزیند

در سرزمین‌های سنی‌مذهب دولت مدعی بود که کمک‌های مالی مردم از آنِ دولت است، اما همان‌گونه که مذکور افتاد در مذهب شیعهٔ اثنی‌عشری مؤمنان این کمک‌ها را به علما تقدیم می‌کردند

پذیرفتن معنای ظاهری اقوالی که می‌گویند روحانیون در رأس فلان و بهمان حادثه یا حرکت بوده‌اند، گمراه‌کننده است، زیرا روحانیون با وجود آن‌که افرادی قدرتمند بودند، اما عملا سخنگوی جامعه یا گروهایی خاص از جامعه بودند.

مجتهدین از نظر مالی متکی به مقلدان خود بودند و به همین دلیل پیوسته می‌بایست منافع آن‌ها را مورد توجه قرار می‌دادند. مؤمن‌ترین مقلدان بازاری‌ها بودند، در تمام سطوح.

چلکوفسکی می‌گوید تعزیه به صورت نمایش مذهبی در میانهٔ قرن ۱۲ با ترکیبی از دو سنت از اجرای مراسم عاشورا به وجود آمد، یکی سیار و دیگری محلی. در فاصلهٔ بین دورهٔ زندیه و زمان فتحعلی‌شاه، هم تعداد اجرای تعزیه و هم متن‌های آن به طور چشمگیری افزایش یافت و داستان‌های فرعی براساس روایات اصلی شکل گرفت.

نقش زنان در تعزیه آن‌ها را به طرزی غیرعادی وارد میدان نبرد در مبارزات می‌کرد و این چیزی است متفاوت با آرامی و بردباری‌ای که در مسیحیت از زن خواسته‌اند.

نقش زنان در تعزیه آن‌ها را به طرزی غیرعادی وارد میدان نبرد در مبارزات می‌کرد و این چیزی است متفاوت با آرامی و بردباری‌ای که در مسیحیت از زن خواسته‌اند.

مفهوم کلی «مشورت» در موارد مختلف و در گفتار اکثر اقشار جامعه در قرن سیزدهم به کار گرفته می‌شد و بدین‌سان در روال سیاسی عمیقاً جای گرفته بود

ارادهٔ خداوندی برای بشر از طریق قرآن و تفاسیر آن در شریعت شکل ملموس‌تری یافته و شریعت که در اصل الهی است برای همهٔ امور و احتمالات، در همهٔ اعصار، پیش‌بینی‌های لازم را کرده است. بنابراین، شریعت طریقی درست و نظم وترتیبی کامل برای جامعه پدید می‌آورد، ضمن آن‌که کلیهٔ ضروریات و انتظارات آن را پیش‌بینی می‌کند.

شریعت مخصوصاً برای ایجاد عدل است که به چند لحن و به‌دفعات در قرآن تکرار شده و با مفاهیم دیگری چون پاکی و تقوی و انصاف و اعتدال و امنیت پیوسته است. ریشهٔ واژهٔ عدل به معنای راست‌کردن یا یکسان‌کردن یا متوازن‌کردن است. در دادن زکات، عدل وسیله‌ای فراهم می‌آورد برای توزیع ثروت و معیاری می‌سازد برای برقراری عدالت اجتماعی و رعایت انصاف درقبال دیگران.

ارتباط و پیوند خاص عدل با توازن به تعبیر دیگری، یعنی «المیزان» یا «میزان»، هم در اسلام بیان شده است و میزان چیزی است که در دل همه‌چیز وجود دارد. میزان معادل اعتدال است و همهٔ مؤمنان به رعایت آن فراخوانده شده‌اند. («در پیمانه و میزان درستکار باشید و ما بر هیچ‌کس جز به قدر توانایی او تکلیف نکرده‌ایم.» "سورهٔ انعام، آیهٔ ۱۵۲") بنابراین، در جامعهٔ اسلامی عدل دلالت بر این دارد که برای تأمین حداکثر منافع امت، یک رشته معیارها و میزان‌ها باید به وجود آید. روابط بین افراد و گروه‌های مختلف یک جامعه باید به گونه‌ای تنظیم شود که این روابط متوازن باشند و براساس احساس وظیفهٔ متقابل استوار شوند؛

این روابط باید دوطرفه باشند تا بتوان از بروز آشوب و بی‌نظمی، که اسلام و مسلمین را به مخاطره می‌اندازد، جلوگیری کرد.

روابط بین افراد و گروه‌های مختلف یک جامعه باید به گونه‌ای تنظیم شود که این روابط متوازن باشند و براساس احساس وظیفهٔ متقابل استوار شوند؛ به‌علاوه، این روابط باید دوطرفه باشند تا بتوان از بروز آشوب و بی‌نظمی، که اسلام و مسلمین را به مخاطره می‌اندازد، جلوگیری کرد.

البته مهم‌ترین بازاری‌ها هم تجار ثروتمندی بودند که به سبب بذل و بخشش به روحانیون و همکاران خود در بازار، از نفوذ چشمگیری در امور سیاسی شهرها برخوردار بودند. بنابراین پذیرفتن معنای ظاهری اقوالی که می‌گویند روحانیون در رأس فلان و بهمان حادثه یا حرکت بوده‌اند، گمراه‌کننده است، زیرا روحانیون با وجود آن‌که افرادی قدرتمند بودند، اما عملا سخنگوی جامعه یا گروهایی خاص از جامعه بودند.

از این روی انصاف و توازن و حصول اطمینان از رفع ستم، برای آن‌که دولت و جامعه هر دو منتفع شوند، امری خطیر است و فقدان آن به بروز اغتشاش و شورش و هرج ومرج می‌انجامد که از لوازم ظلم است.