کتاب راهی برای رهایی

می‌گفت آموزگار از آموزاندن، یعنی کسی که برقرار می‌کند. می‌آموزد، انسانیت را در آدمی جای می‌دهد.

چه کسی هرگز حقیقت را خواهد دانست؟

مادر به این موجودِ کوچکِ بیرون آمده از او و به چشمان درشت بی‌رنگش هیچ توجّهی نداشت.

او می‌دانست که «خداوند آنجا نیست». که کشیش از ترس بی‌حرمتی‌ها نمی‌خواست خدا را آنجا بگذارد.

خدا توی نمازخانۀ قصر که در آنجا فرولن جاروها، صندوق‌ها و صندلی‌های شکسته را روی هم تلنبار می‌کرد، نبود. پس خدای این دنیای بی‌رحم و ستمگر در کجا ساکن بود؟ در کجا نشانی از خود باقی گذاشته بود؟

ولی نعرۀ خشم‌آلود طنین می‌انداخت و خیال می‌کرد که در این قبرستان کوچکی هم که در آن از سرما می‌لرزید باز هم صدا را می‌شنود: «هرجا که می‌خواهی برو گورت را گم کن، فقط من دیگر نبینمت.»

قلمرو ارواح را می‌جوید که از آنجا شاید کودکِ جاودان‌زندۀ این مرد را ببیند و روی گونه‌اش که از ریش سیاهی می‌زند، اشکی است که فراموش می‌کند آن را پاک کند.