کتاب مقدمه ای بر فلسفه هایدگر

نیهیلیسم انکارِ معنادار بودنِ وجود آدمی است و ادعا می‌کند که در پرسشگری از وجود برای یافتنِ اصولی که به فهم آن کمک کند، هیچ نکته و معنایی وجود ندارد. وقتی هایدگر نشان می‌دهد که پرسش از معنای هستی کاری ارزشمند است، هم‌زمان از این حقیقت پرده بر می‌دارد که هم «من» وجود دارد و هم زندگی معنادار است. این نگرش در حکم طرد آشکارِ تهدید نیهیلیسم است که همانا هایدگر آن را مخرب‌ترین نیروی روی سیاره می‌داند.

از نظر هایدگر ما به جهان «پرتاب» شده‌ایم. نیروهای تصادفی شانس یا تقدیر، کشور و محل تولد ما را، نژاد، دین، فرهنگ، خانواده و محیط اطراف‌مان را - که فی‌الواقع همان جهان ما است - تعیین کرده‌اند.

در نهایت هر چه هستم و هر کاری که انجام می‌دهم به‌واسطهٔ موقعیتِ «از پیش داده‌شده»‌ و مفروضی که به آن پرتاب شده‌ام میسر می‌شود.

ما یکی پس از دیگری مجله‌ها را برمی‌داریم و از میان مقاله‌های سلامتی و تناسب اندام یا اراجیفِ شخصیت‌های معروف، آخرین نسل کامپیوتر یا تجهیزات صوتی و خلاصه تیترهای بی‌شمارِ روزنامه، برخی را گلچین می‌کنیم تا از آخرین رویدادهای جهان باخبر شویم. همه چیز جذاب به نظر می‌رسد و مقالات مختلف توجه ما را به خود جلب می‌کنند، اما تنها به صورت سطحی و جزئی، و هر لحظه از یک موضوع به سراغ موضوعی دیگر می‌رویم. ناگهان انگار که از خلسه بیرون آمده باشیم، یک‌باره به خودمان می‌آییم و دوباره به زندگی عادی‌مان ادامه می‌دهیم. اما این احساسِ ناخوشایند باقی می‌ماند که این زیاده‌روی‌ها کلِ وقت ارزشمندمان را تلف کرده است.

در سقوطْ آدمی با مُدها و گرایش‌های عوام‌الناس پیش می‌رود، و سرگرم مشغله‌های احمقانه می‌شود و با این فکر به آرامش می‌رسد که همه همین کار را می‌کنند - در مجموع دیگر کاری نمانده که انجام نداده باشیم. هایدگر می‌گوید، دازاین در سقوط «نسبت به همهٔ امکان‌های خود نابینا می‌شود، و خود را با چیزی تسکین می‌دهد که صرفاً "بالفعل" [و کنونی] باشد». سقوط در ساده‌ترین شکلِ خود، غفلت از معنای بودن است.

هایدگر ادعا می‌کند که آینده مهم‌ترین بُعدِ زمانمندی من است، زیرا تصمیماتی که برای آینده‌ام می‌گیرم کیستی کنونی مرا تعیین می‌کند و به بیانی متناقض آینده نیز می‌تواند منشأ گذشتهٔ من باشد.

«ما به گیاهانی می‌مانیم که چه به مذاق‌مان خوش بیاید و چه نه، باید با ریشه‌های‌مان از زمین جوانه زنیم و در فلک شکوفه دهیم و به بار بنشینیم».

من به طرزی ناگشودنی به همهٔ موجودات دیگر در شبکهٔ جهانی معنا پیوند خورده‌ام.

تصوراتی که از حقیقت مطرح شده‌اند، به زمان و موقعیتی که از دلِ آن بیرون آمده‌اند وابسته‌اند. او به هیچ وجه نمی‌پذیرد که حقایقِ نهایی و جهانشمولی مستقل از زمان و مکان وجود داشته باشند

می‌توان از این مسئله بحث کرد که هستی، چیز یا موجود نیست. و اگر موجود نیست وجود ندارد؛ و اگر وجود نداشته باشد نمی‌توان آن را شناخت؛ و اگر نتوان آن را شناخت، هر پژوهشی دربارهٔ معنای آن در بهترین حالت، شاعرانه خواهد بود و در بدترین حالت، پوچ و بی‌معنا.

احساس گاه‌به‌گاهِ بی‌معنایی کامل زندگی که تقریباً همه آن را تجربه کرده‌اند، خود گواهی است بر این‌که معنای هستی محلِ پرسش است.

یکی از اهداف اصلی سبک فلسفی هایدگر خنثی و بی‌اعتبار ساختنِ آن الگویی از تفکر است که باعث می‌شود هستی را ناچیز و مفروض بپنداریم، و قصدش این است که وادارمان کند از معنای هستی پرسش کنیم؛ این‌که بودن چه معنایی دارد.

هایدگر زبان را به خاطر استفادهٔ بیش از حدی که از آن شده، پلاسیده و فرسوده می‌داند و گمان می‌کند واژه‌های آن به‌تدریج از معنا تهی شده‌اند و دیگر نمی‌توانند به قدر کفایت از وجود سخن بگویند. بنابراین، قصد او طرح‌ریزی واژگان و طرز بیانی است که با زبانِ فلسفه‌اش دربارهٔ ماهیت هستی همخوان و همنوا باشد.

هستی تنها از آن رو معنا دارد که همواره در سایهٔ بی‌معنایی ظاهری نیستی به سر می‌برد. به تعبیر هایدگر: «بدون آشکارگی اصیل نیستی، هیچ کیستی و آزادی‌ای وجود نخواهد داشت».

من از دلِ گذشته به زمان حال پرتاب شده‌ام و از بطنِ پرتاب‌شدگی‌ام به سوی آینده طرح‌افکنی می‌کنم. اصطلاح «طرح‌افکنی» به تلاش‌های دازاین برای محقق ساختنِ امکان‌هایش اشاره دارد.

او می‌گوید، فرآیند آگاه شدنِ عمیق از حالت‌های غیراصیل هستی ما (در تجربهٔ اضطراب شدید)، ساختار اصالت را عیان می‌کند.

وجودی که از هیچ برمی‌آید و به هیچ می‌رود. در نتیجه، هیچ «دلیل» نهایی و فرجامینی برای کارهایی که انجام می‌دهیم وجود ندارد، مگر دلایلی که خودمان ساخته‌ایم. حالت اضطراب و دلهره شدیداً دل‌آشوبنده است، زیرا از هیچ و نیستی نهفته در قلب وجود بشری پرده برمی‌دارد.

جایی که ذن از «تجربهٔ ناب» یا «تجربهٔ نیستی» به‌مثابهٔ روشن‌بینی یا روشن‌شدگی سخن می‌گوید، هایدگر توضیح می‌دهد که اضطراب شدید می‌تواند ما را به آگاهی ژرفی از نیستی و عدم گشوده نگه دارد، و خودِ این آگاهی نیز چه‌بسا به طور بالقوه می‌تواند به حالت اصیل وجود رهنمون شود.