بریده‌هایی از کتاب به دنبال کادی (جلد هشتم)

جوانان هندی که می‌خواستند در اداره‌های انگلیسی استخدام شوند باید این زبان را آموختند و هرکس که وارد این اداره‌ها می‌شد، اگر نمی‌توانست به این زبان صحبت کند کاری از پیش نمی‌برد. تلاش انگلیسی‌ها برای گسترش زبانشان باعث شد به تدریج زبان فارسی در هند فراموش شود. هندی‌ها دیگر نمی‌توانستند بسیاری از کتاب‌های ارزشمند قدیمی را که به فارسی نوشته شده بود بخوانند و ارتباطشان با فرهنگ گذشته‌شان هر روز، ضعیف‌تر می‌شد؛ این وضعیت همان چیزی بود که انگلیسی‌ها می‌خواستند.

آن‌ها به شکل رسمی در کمپانی هند شرقی و دولت انگلستان این اصل را اعلام می‌کردند و بسیاری از قوانین را به علت مخالفت با آن، مردود می‌دانستند و کنار می‌گذاشتند. این اصل در یک جملهٔ کوتاه خلاصه شده بود: «divide et impera». یعنی: بین مردم جدایی بینداز و بر آن‌ها حکومت کن.

انگلیسی‌ها کشاورزانی را که نمی‌توانستند مالیاتشان را بدهند در قفس‌های فلزی می‌انداختند و این قفس‌ها را زیر آفتاب سوزان هندوستان می‌گذاشتند. بقیهٔ کشاورزانی که شاهد زجر و مرگ هم‌وطن خود بودند، سعی می‌کردند از هر راهی که ممکن بود، مالیات انگلیسی‌ها را بدهند. آن‌ها حتی بچه‌های خود را می‌فروختند تا از عهدهٔ اجاره و مالیات زمین برآیند.

انگلستان چارهٔ دیگری برای رویارویی با هندی‌ها پیدا می‌کند؛ یک بار دیگر شیوهٔ «جدایی بینداز و حکومت کن» را امتحان می‌کند و سعی می‌کند بین هندوها و مسلمانان تفرقه ایجاد کند. در کنار کنگرهٔ ملی هند، مسلمانان، حزبی تأسیس می‌کنند به نام «مسلم لیگ»؛ البته هنوز هم اعضای مسلمان در کنگره حضور دارند. گاندی که از زندان آزاد شده، تلاش می‌کند مسلمانان و هندوها را به هم نزدیک کند و برای آنکه به دوری آن‌ها از یکدیگر اعتراض کند روزه می‌گیرد.

هزینهٔ تمام جنگ‌هایی که کمپانی هند شرقی در خارج از هند به راه می‌انداخت و سربازان هندی را در آن‌ها به کشتن می‌داد، از داخل هند و جیب مردم هند تأمین می‌شد. دولت انگلستان برای هیچ یک از این جنگ‌ها حتی یک سکه هم نپرداخت. در طول قرن نوزدهم میلادی ۴۵۰.۰۰۰.۰۰۰ لیره از ثروت هند برای جنگ‌های کمپانی هند شرقی در خارج از این کشور هزینه شد. تعداد سربازان هندی که در این جنگ‌ها شرکت کردند، به هشتصدهزار نفر می‌رسید.

«ویلیام اتلی»، نخست‌وزیر انگلستان، در مارس ۱۹۴۶ میلادی به نمایندگان مجلس انگلستان گفت: «اوضاع در هندوستان تغییر کرده. با روش‌های قدیمی نمی‌توانیم مشکلات را حل کنیم. اگر باز هم به دنبال شیوه‌های گذشته باشیم، دردسرهای تازه‌ای خواهیم داشت.» این سخنرانی، نشانه‌ای از راه و روشی بود که انگلیسی‌ها پس از جنگ دوم جهانی پیش گرفتند. آن‌ها می‌خواستند از استعمار مستقیم کشورها دست بردارند. منظور ویلیام اتلی از «شیوه‌های گذشته» همان اشغال کشورها و بهره‌برداری از منابع و ثروت آن‌ها بود. کشورهای غربی پس از این دوران از راه‌های تازه‌ای برای بهره‌کشی از کشورهای دیگر استفاده می‌کردند که به آن «استعمار نو» می‌گفتند.

اما همهٔ هندوها گوش به فرمان او نبودند. آن‌ها از گاندی هم خشمگین بودند که چرا بسیاری از هندوها را از جنگ با مسلمان‌ها بازداشته است. یکی از این افراد در روز سی‌ام ژانویه ۱۹۴۸ میلادی در یک مراسم عمومی به سوی گاندی رفت و با شلیک گلوله‌ای به زندگی او پایان داد. رهبر انقلاب هند، پنج ماه پس از استقلال کشورش که سال‌ها برای آن زحمت کشید، قربانی یک سیاست قدیمی اروپایی‌ها شد: بین مردم جدایی بینداز و بر آن‌ها حکومت کن.

انگلیسی‌ها کشاورزانی را که نمی‌توانستند مالیاتشان را بدهند در قفس‌های فلزی می‌انداختند و این قفس‌ها را زیر آفتاب سوزان هندوستان می‌گذاشتند. بقیهٔ کشاورزانی که شاهد زجر و مرگ هم‌وطن خود بودند، سعی می‌کردند از هر راهی که ممکن بود، مالیات انگلیسی‌ها را بدهند. آن‌ها حتی بچه‌های خود را می‌فروختند تا از عهدهٔ اجاره و مالیات زمین برآیند.

کمپانی هند شرقی، از سربازان هندی فقط در جنگ‌های داخلی هندوستان استفاده نمی‌کرد. این سربازان برای کشورگشایی‌های کمپانی در خارج از هند، راهی سرزمین‌هایی مانند برمه یا چین هم می‌شدند. رودررو شدن این سربازان با مردم این کشورها باعث می‌شد مردم آن‌ها از هندی‌ها متنفر شوند؛ تنفری که خشنودی و رضایت انگلیسی‌ها را به دنبال داشت، چون مایل نبودند مردم مناطقی که تحت اشغال آن‌ها بودند روزی با هم متحد شوند.

«سیک‌ها» دسته‌ای از مردم هند بودند که هم با مسلمانان و هم با هندوها اختلاف داشتند، بیشتر سیک‌ها در ایالت پنجاب زندگی می‌کردند. انگلیسی‌ها برای اختلاف انداختن بین پیروان این ادیان، مأموران مخفی خود را به شکل «سادو» بین آن‌ها می‌فرستادند. سادوها افرادی بودند که مانند درویش‌ها یا روحانی‌های دین‌های مختلف لباس می‌پوشیدند و به میان مردم می‌رفتند، آن‌ها را علیه کسانی که به مذهب دیگری اعتقاد داشتند تحریک می‌کردند و دو طرف را به جان هم می‌انداختند.

انگلیسی‌ها برای ضعیف کردن فرهنگ مردم هند، زبان اداری این کشور را هم تغییر دادند. پیش از تسلط آن‌ها، زبان اداره‌ها و وزارت‌خانه‌های هند «فارسی» بود. همه نامه‌های اداری به فارسی نوشته می‌شد و فرمان‌ها و اعلامیه‌های حکومتی هم به زبان فارسی منتشر می‌شد. بسیاری از مردم هند یا به زبان فارسی صحبت می‌کردند و یا آن را مانند زبان دوم خود آموخته بودند. آشنایی هندی‌ها با زبان فارسی آن‌ها را به مردم ایران، افغانستان و آسیای مرکزی پیوند می‌داد.

انگلیسی‌ها مصرف تریاک را هم به‌شدت در میان هندی‌ها گسترش دادند. آن‌ها در بعضی ایالت‌های هند تریاک را به صورت رایگان پخش می‌کردند تا مردم به آن علاقه‌مند شوند. حتی در برخی شهرها تریاک سوخته یا مصرف شده را گران‌تر می‌خریدند تا مردم فقیر هند برای استفاده از آن تشویق شوند.

هندوها پیروان یکی از ادیان بسیار قدیمی هند بودند و خوردن گوشت حیوانات را حرام می‌دانستند و اگر شاهد خوردن گوشت توسط یک انگلیسی بودند، پس از آن سایه او را هم آلوده کنندهٔ محیط به حساب می‌آوردند و ظرف‌های غذای خود را از سایهٔ او هم دور نگه می‌داشتند.

درحقیقت انگلیسی‌ها از نخستین روزهایی که وارد هند شدند، به هیچ منطقه‌ای بدون بهانه حمله نکردند، اکنون نیز که در نیمه قرن نوزدهم میلادی، تقریباً تمام مناطق هند را در تصرف داشتند. برای اشغال سرزمین‌های کوچک باقی‌مانده هم بهانه‌هایی را جست‌وجو می‌کردند. بهانهٔ آن‌ها برای حمله به سند، تهاجم سندی‌ها به سربازان آن‌ها در مناطق همسایه بود. تهاجمی که با تشویق یک انگلیسی سفیدپوش به نام ناپیر انجام شده بود. دولت انگلستان پس از تصرف سواحل سند، لقب «سِر» را به چارلز ناپیر اهدا کرد و هشتصدهزار روپیه از ثروت این منطقه را به او پاداش داد.

ایالت‌هایی که زیر بار پرداخت باج به کمپانی نمی‌رفتند به جنگ تهدید می‌شدند؛ اما سهامداران کمپانی در لندن تأکید می‌کردند که به دنبال تجارت هستند نه کشورگشایی. آن‌ها حاضر نبودند برای جنگ پولی خرج کنند؛ به همین علت فرماندار انگلیسی هند تمام هزینهٔ جنگ‌هایش را تا سکهٔ آخر از مردم هند می‌گرفت.

«لرد ولزلی»، یکی از فرمانداران انگلیسی هند، کتابی را تألیف کرد به نام «کتاب جیبی سرباز برای خدمت در میدان جنگ». او در بخشی از این کتاب نوشت: «همیشه بر سر ما می‌کوبند و تکرار می‌کنند که شرافت و صداقت بهترین سیاست است. اما این جملات زیبا برای سرمشق‌های کودکان دبستانی خوب است. اگر کسی بخواهد در زمان جنگ هم شرافت داشته باشد، بهتر است شمشیرش را زمین بیندازد.»