بریده‌هایی از کتاب به دنبال کادی (جلد هشتم)

آن‌ها به شکل رسمی در کمپانی هند شرقی و دولت انگلستان این اصل را اعلام می‌کردند و بسیاری از قوانین را به علت مخالفت با آن، مردود می‌دانستند و کنار می‌گذاشتند. این اصل در یک جملهٔ کوتاه خلاصه شده بود: «divide et impera». یعنی: بین مردم جدایی بینداز و بر آن‌ها حکومت کن.

جوانان هندی که می‌خواستند در اداره‌های انگلیسی استخدام شوند باید این زبان را آموختند و هرکس که وارد این اداره‌ها می‌شد، اگر نمی‌توانست به این زبان صحبت کند کاری از پیش نمی‌برد. تلاش انگلیسی‌ها برای گسترش زبانشان باعث شد به تدریج زبان فارسی در هند فراموش شود. هندی‌ها دیگر نمی‌توانستند بسیاری از کتاب‌های ارزشمند قدیمی را که به فارسی نوشته شده بود بخوانند و ارتباطشان با فرهنگ گذشته‌شان هر روز، ضعیف‌تر می‌شد؛ این وضعیت همان چیزی بود که انگلیسی‌ها می‌خواستند.

انگلستان چارهٔ دیگری برای رویارویی با هندی‌ها پیدا می‌کند؛ یک بار دیگر شیوهٔ «جدایی بینداز و حکومت کن» را امتحان می‌کند و سعی می‌کند بین هندوها و مسلمانان تفرقه ایجاد کند. در کنار کنگرهٔ ملی هند، مسلمانان، حزبی تأسیس می‌کنند به نام «مسلم لیگ»؛ البته هنوز هم اعضای مسلمان در کنگره حضور دارند. گاندی که از زندان آزاد شده، تلاش می‌کند مسلمانان و هندوها را به هم نزدیک کند و برای آنکه به دوری آن‌ها از یکدیگر اعتراض کند روزه می‌گیرد.

«ویلیام اتلی»، نخست‌وزیر انگلستان، در مارس ۱۹۴۶ میلادی به نمایندگان مجلس انگلستان گفت: «اوضاع در هندوستان تغییر کرده. با روش‌های قدیمی نمی‌توانیم مشکلات را حل کنیم. اگر باز هم به دنبال شیوه‌های گذشته باشیم، دردسرهای تازه‌ای خواهیم داشت.» این سخنرانی، نشانه‌ای از راه و روشی بود که انگلیسی‌ها پس از جنگ دوم جهانی پیش گرفتند. آن‌ها می‌خواستند از استعمار مستقیم کشورها دست بردارند. منظور ویلیام اتلی از «شیوه‌های گذشته» همان اشغال کشورها و بهره‌برداری از منابع و ثروت آن‌ها بود. کشورهای غربی پس از این دوران از راه‌های تازه‌ای برای بهره‌کشی از کشورهای دیگر استفاده می‌کردند که به آن «استعمار نو» می‌گفتند.