کتاب ترانه کافه غم زده

گاه زندگی هیچ نیست مگر تقلایی دراز و نافرجام برای به‌دست‌آوردن لقمه‌ای نان بخورونمیر.

عاشق همواره می‌کوشد همه‌چیز معشوق را از او بگیرد. عاشق به هر قیمتی و از هر راهی در تمنای وصال است، حتی اگر این تجربه نصیبی جز درد و رنج برایش نداشته باشد.

درواقع بسیاری از انسان‌ها در ژرفنای باطن خویش تحمل معشوق‌بودن را ندارند. معشوق از عاشق هراسان و بیزار است، آن هم به محکم‌ترین دلیل، چرا که عاشق همواره می‌کوشد همه‌چیز معشوق را از او بگیرد. عاشق به هر قیمتی و از هر راهی در تمنای وصال است، حتی اگر این تجربه نصیبی جز درد و رنج برایش نداشته باشد.

وقتی آدم با کس دیگری زندگی می‌کند، تنهاشدن برایش عذابی الیم است.

این نبرد از آن مبارزه‌هایی نبود که بعد از تماشای آن بتوان درباره‌اش حرف زد و بحث کرد.

حتی ثروتمندترین و حریص‌ترین اراذل هفت‌خط هم در یک کافهٔ برازنده سنگین ورنگین می‌شوند و به همه احترام می‌گذارند. تهیدستان نیز قدرشناسانه به پیرامون خود می‌نگرند و خجولانه و با ظرافت نمکدان را برمی‌دارند. آخر فضای یک کافهٔ شایسته متضمن این ویژگی‌هاست: رفاقت، چشم ودل‌سیری، گشاده‌رویی و آدابدانی.

عجیب‌ترین آدم‌ها هم می‌توانند در نقش محرک عشق ظاهر شوند. ممکن است یک آقابزرگ لقوه‌ای هنوز هم دلبستهٔ دخترک غریبه‌ای باشد که بیست سال پیش یک روز بعدازظهر در خیابان‌های چیها دیده است. ممکن است کشیش واعظی به زن هرزه‌ای دل ببازد. ممکن است معشوق آدمی باشد خیانت‌پیشه، چرک و ژولیده‌موی و شیطان‌صفت. آری، عاشق هم تمام این‌ها را به‌وضوح می‌بیند، درست مثل دیگران. اما این‌همه ذره‌ای مانع پروبال‌گرفتن عشقش نمی‌شود. موجودی به‌غایت عامی و میانمایه می‌تواند محرک عشقی دیوانه‌وار و پرتب وتاب شود

گاه زندگی هیچ نیست مگر تقلایی دراز و نافرجام برای به‌دست‌آوردن لقمه‌ای نان بخورونمیر

بچه‌ها عاشق خوابیدن در خانه‌ای جز خانهٔ خودشان و غذاخوردن در خانهٔ همسایه هستند. آن‌ها در چنین مواقعی شایسته و مؤدبانه رفتار می‌کنند و سخت به خود می‌بالند. اهالی ولایت هم وقتی سر میزهای کافه می‌نشستند، چنین احساس غرور می‌کردند. آن‌ها قبل از رفتن به کافهٔ خانم آملیا دست وروی خود را می‌شستند و درنهایت آدابدانی پیش از ورود پاهایشان را روی پادری جلو در پاک می‌کردند. آن‌جا، دست‌کم برای چند ساعت، می‌توانستند بر آن احساس تلخ و تاب‌سوز بی‌ارزشی در این جهان چیره شوند.

کم وبیش همه می‌خواهند عاشق باشند. بی‌پرده بگویم، درواقع بسیاری از انسان‌ها در ژرفنای باطن خویش تحمل معشوق‌بودن را ندارند. معشوق از عاشق هراسان و بیزار است، آن هم به محکم‌ترین دلیل، چرا که عاشق همواره می‌کوشد همه‌چیز معشوق را از او بگیرد. عاشق به هر قیمتی و از هر راهی در تمنای وصال است، حتی اگر این تجربه نصیبی جز درد و رنج برایش نداشته باشد.

بدین‌سان اهالی ولایت طعم همان خرسندی خاصی را چشیدند که آدمی، وقتی کسی با ترفندهای مخوف و ننگ‌آور به خاک سیاه می‌نشیند، در دل احساس می‌کند.

چه بگوییم از ولایتی که بر آن خاک مرده پاشیده‌اند؟

بی‌شک تغییرات بزرگی رخ داد، اما این دگرگونی‌ها ذره‌ذره پدید آمدند، طی مراحلی ساده که به خودی خود مهم به نظر نمی‌رسند.

از همین روست که بیش‌تر ما آدم‌ها ترجیح می‌دهیم عاشق باشیم تا معشوق. کم وبیش همه می‌خواهند عاشق باشند. بی‌پرده بگویم، درواقع بسیاری از انسان‌ها در ژرفنای باطن خویش تحمل معشوق‌بودن را ندارند. معشوق از عاشق هراسان و بیزار است، آن هم به محکم‌ترین دلیل، چرا که عاشق همواره می‌کوشد همه‌چیز معشوق را از او بگیرد

چیزهایی که از آن‌ها غافل مانده‌ایم، افکار پنهان‌شده در گوشه‌های تاریک ذهن، یکباره از نو شناخته و درک می‌شوند.

اولین چیزی که این بچه‌ها در زندگی آموختند عبارت بود از جست‌وجوی تاریک‌ترین کنج اتاق تا خودشان را به بهترین شکلی که می‌توانند پنهان کنند.

دست آخر هم، مثل بیش‌تر آدم‌های گرفتار بر سر دوراهی، به بدترین کار ممکن دست زد، یعنی همزمان چندین راه مختلف را پی گرفت که همه‌شان در تضاد با یکدیگر بودند.

نکته‌ای که آدم را گیج می‌کند این‌جاست: هر چیز سودمندی قیمتی دارد و تنها با پول به دست می‌آید و دنیا همیشه بر همین مدار چرخیده است.

اما کافه حال وهوایی یکسره متفاوت دارد. حتی ثروتمندترین و حریص‌ترین اراذل هفت‌خط هم در یک کافهٔ برازنده سنگین ورنگین می‌شوند و به همه احترام می‌گذارند. تهیدستان نیز قدرشناسانه به پیرامون خود می‌نگرند و خجولانه و با ظرافت نمکدان را برمی‌دارند. آخر فضای یک کافهٔ شایسته متضمن این ویژگی‌هاست: رفاقت، چشم ودل‌سیری، گشاده‌رویی و آدابدانی.

عشق تجربهٔ مشترکی است میان دو شخص. اما این بدان معنا نیست که طرفین این ماجرا تجربهٔ مشابهی را از سر می‌گذرانند. عاشقی هست و معشوقی، اما دنیای این دو زمین تا آسمان با هم فرق دارد. بیش‌تر اوقات، معشوق صرفاً محرکی است برای عشقی که از دیرزمانی پیش خاموش و بی‌صدا در نهاد عاشق اندوخته شده است. همهٔ عاشقان کم وبیش از این حقیقت آگاهند. عاشق در دل خویش احساس می‌کند عشقش پدیده‌ای یگانه است. او تنهایی غریب و نوظهوری را درمی‌یابد و همین دریافت است که درد به جانش می‌اندازد. پس برای عاشق چاره‌ای جز این نمی‌ماند که به بهترین شکل ممکن برای عشق خود در درون خویشتن آشیانی بنا کند.

ممکن است بافنده‌ای یکباره سر بالا کند و برای اولین بار درخشش سرد و غریب آسمان نیمه‌شب ژانویه را به چشم ببیند و از حقارت خود در برابر آن پهنهٔ بی‌کران به چنان هراسی دچار شود که قلبش از کار بایستد.

گاه زندگی هیچ نیست مگر تقلایی دراز و نافرجام برای به‌دست‌آوردن لقمه‌ای نان بخورونمیر.

همهٔ ما قیمت یک عدل پنبه یا یک دبه ملاس را می‌دانیم و نیازی هم به دلیل و استدلال نیست. اما برای جان آدمیزاد بهایی تعیین نکرده‌اند؛ آن را رایگان به ما داده و در ازای گرفتنش هم چیزی پرداخت نمی‌کنند. چقدر می‌ارزد؟ اگر نگاهی به دوروبرتان بیندازید، گهگاه می‌بینید که ظاهراً قیمت ناچیزی دارد یا اصلا هیچ نمی‌ارزد.

اغلب اوقات، بعد از کلی عرق‌ریختن و جان‌کندن و سرانجام هم به جایی نرسیدن، احساسی از اعماق جان آدمی برمی‌آید و به او می‌فهماند که ارزش چندانی ندارد.

و خانم آملیا همچنان بدترین کار ممکن را می‌کرد، یعنی می‌کوشید همزمان چند راه گوناگون را پی بگیرد.

هروقت داروی جدیدی می‌ساخت، پیش از همه آن را روی خودش امتحان می‌کرد. مقدار معتنابهی از دارو را سرمی‌کشید و فردایش با قیافه‌ای اندیشناک مدام از کافه به مستراح می‌رفت و برمی‌گشت. اغلب، وقتی دردی شدید و ناگهانی به جانش می‌افتاد، ساکت و آرام سر جایش می‌ایستاد، با چشم‌های لوچش به زمین خیره می‌شد و مشت‌هایش را گره می‌کرد. می‌کوشید دریابد کدام عضو بدنش درگیر شده و داروی جدید احتمالا علاج چه مرضی می‌تواند باشد.

با این‌همه، ماروین میسی را از خانه بیرون نمی‌کرد، چون می‌ترسید تنها بماند. وقتی آدم با کس دیگری زندگی می‌کند، تنهاشدن برایش عذابی الیم است. سکوت اتاقی روشن از پرتو آتش در لحظهٔ خاموش‌شدن تیک‌تاک ساعت و سایه‌هایی زادهٔ هراس آدمی در خانه‌ای خالی... آری، پذیرفتن دشمن خونی در خانه بهتر است تا رویارویی با وحشت زیستن در تنهایی.

آخر فضای یک کافهٔ شایسته متضمن این ویژگی‌هاست: رفاقت، چشم ودل‌سیری، گشاده‌رویی و آدابدانی. تا آن زمان، هیچ‌کس این مسئله را با جماعت حاضر در مغازهٔ خانم آملیا در میان نگذاشته بود. اما آن‌ها خودشان این موضوع را می‌دانستند، هرچند ولایت تا آن‌موقع کافه‌ای به خود ندیده بود.

پیش از هرچیز، عشق تجربهٔ مشترکی است میان دو شخص. اما این بدان معنا نیست که طرفین این ماجرا تجربهٔ مشابهی را از سر می‌گذرانند.

تابستان‌ها هم آفتاب تیغ می‌کشد و از آسمان آتش می‌بارد