کتاب اشوزدنگهه (جلد چهارم، دست نوشته های شش هزار ساله)

من تمامی عشق های جهان را با تو پیمودم؛ تمامی سرخوشی ها و کام ها را. من همهٔ غربتهای جهان را پس از تو چشیدم؛ تمامی حسرتها و رنج ها را... آنگاه که هر آنچه داشتم با تو در زمین کاشتم و دیگر هرگز برنداشتم.

بمان و ببین که چگونه دوباره آبادی ات را آزاد خواهیم کرد. ما که فخر یکدیگریم و دیر نیست که به بلندای دماوند، دوباره سرفراز شویم.

چگونه باید آغاز کرد چیزی را که آغازی ندارد؟ چگونه باید گفت آنچه را که نیست و هست... جهان را، مرا. چقدر دشوار است وقتی نمی دانی و نمی دانی و نمی دانی و درعوض تنها یک بار می دانی! پاسخ، دیواری نامریی ست به امتداد من از هر سو، اما من آغاز می کنم و بزرگترین کوشش بشری را پی می گیرم. این سفری ست در من ِجهان، از دریچهٔ من. چگونه باید پایان داد چیزی را که پایانی ندارد؟!

اما همواره علاقه مندم بیان و یادآوری کنم که جایی برای غرور موجودات در میان کائنات نیست و "موجود" مدام باید بیندیشد؛ بی آنکه حتی بداند کیست که می اندیشد

حقّ کتابها و اندیشه ها، حقّ خونها و کوششها و مرزها، حقّ خدای را... حتی حقّ خدای را! چگونه می شود در چنین ازدحام تن ها و روان ها درست بود؟ چگونه می شود دانست کدامین کس برحق است؟ کار هدایت کافران بی ادّعا بسوی تو بسی آسانتر بود از هدایتِ خیل عظیم خداپرستان خداناشناس! دیگر چه باید گفت ای خداوند حقیقی؟!

سخت ترین آزمون جهان، این است که باید از آنچه می بینی امید برگیری و بر آنچه نمی بینی دل ببندی! چه آزمون تلخ و شیرینی! آن هم برهنه در برابر چشمانِ خداوندی که بی اراده اش، خون در رگهایت باز خواهد ایستاد.

زندگی ارزشِ "خلاف پیمودن" ندارد. این را خردمندان، به سرعت درمی یابند و به کار می گیرند. اما کج خِردان، کژ زندگی می کنند چون نمی دانند چرا نباید چنین کنند!

خواندن و تکرار کتابهای دعا، خوب است به شرطی که هرکس پس از بلوغ اندیشهٔ الهی خویش، کتاب دعایش را خود نوشته باشد! اینگونه است که دعای او به زبان مادری، و از میان احساس حقیقی اش، پدیدار خواهد شد و اینگونه موثر خواهد بود که از قلبها برآمده است و بر قلبها خواهد نشست.

رنج، یارِ همیشگی انسان ِ آمده است. بیهوده نبودنِ هیچ چیز و یکسره بیهوده بودنِ همه چیز، او را از دو سو می کِشَد و می پیچاند. این سان، انسان حتّی یارای درکِ دانش های خویش را ندارد. او یکسره در کار قیدهای خویش، ناآسوده است و با خویشتنِ خویش، در ستیز؛ و در این میانه خداوند، برتر است...