کتاب سلطه بخت

گاهی اوقات نه موفقیت از مهارت زیاد برمی‌خیزد و نه شکست از بی‌کفایتی زیاد به وجود می‌آید، بلکه به قول آرمن آلچیانِ اقتصاددان، هر دو از «شرایط اتفاقی» حاصل می‌شوند. فرایندهای تصادفی پایه و اساس طبیعت‌اند و در همه‌جای زندگی روزمرهٔ ما حاضرند؛ باوجوداین، بیشتر مردم آن‌ها را درک نمی‌کنند یا دربارهٔ آن‌ها زیاد نمی‌اندیشند.

پاسکال استدلال می‌کند که اگر با تقوا رفتار کنید و خدا وجود داشته باشد، سود شما ـ خوشبختیِ ابدی ـ بی‌نهایت است. از طرف دیگر اگر خدا وجود نداشته باشد، ضرر یا بازده منفی شما اندک است ـ ضررهای تقوا. پاسکال پیشنهاد می‌کند برای وزن‌دهی به این سودوزیان‌های ممکن، احتمال هر برآمد ممکن را در بازده آن ضرب و آن‌ها را با هم جمع کنید تا نوعی بازده میانگین یا بازده چشم‌داشتی را به دست آورید. به عبارت دیگر، امیدِ ریاضی سودِ شما از تقوا و عمل پرهیزکارانه می‌شود یک‌دوم بی‌نهایت (که مقدار سود شما در صورت وجود خداست) منهای یک‌دوم عددی کوچک (که ضرر شما در صورت وجودنداشتن خداست). پاسکال به‌اندازهٔ کافی دربارهٔ بی‌نهایت بلد بود تا بداند پاسخ این محاسبه برابر است با بی‌نهایت؛ بنابراین بازده چشم‌داشتی تقوا بی‌نهایتِ مثبت است

ذهن انسان به‌گونه‌ای ساخته شده است که برای هر رویداد علت مشخصی را شناسایی کند و بنابراین در پذیرش تأثیر عوامل نامرتبط یا تصادفی به مشکل برمی‌خورد.

در اواسط دههٔ ۱۹۶۰، زنی فرانسوی و حدوداً نودساله به نام ژان کالمان که برای گذران زندگی به‌شدت به پول نیاز داشت، با وکیلی ۴۷ ساله معامله‌ای کرد: او آپارتمان خود را در ازای پرداخت مستمری ماهانهٔ کمی به وکیل فروخت؛ با این توافق که پرداخت‌ها پس از مرگ زن متوقف شود؛ و در آن زمان که زن بار سفر آخرت می‌بندد، مرد به آن‌جا نقل‌مکان کند.

وقتی به دستاوردهای خارق‌العاده در ورزش - یا جاهای دیگر - نگاه می‌کنیم، باید در نظر داشته باشیم که رویدادهای خارق‌العاده می‌توانند بدون علت‌های خارق‌العاده رخ دهند. رویدادهای تصادفی اغلب شبیه رویدادهای غیرتصادفی هستند و در تفسیر امور انسانی باید مراقب باشیم که این دو را با هم اشتباه نگیریم. هرچند قرن‌ها طول کشیده است اما دانشمندان آموخته‌اند ورای نظم ظاهری را ببینند و تصادفی‌بودنِ پنهان در طبیعت و نیز زندگی روزمره را تشخیص دهند.

«زندگی این‌طور نیست. گاهی چیزهایی اتفاق می‌افتد که نمی‌توان از قبل پیش‌بینی کرد.»

ذهن انسان به‌گونه‌ای ساخته شده است که برای هر رویداد علت مشخصی را شناسایی کند و بنابراین در پذیرش تأثیر عوامل نامرتبط یا تصادفی به مشکل برمی‌خورد. بنابراین اولین قدم این است که باور کنید گاهی اوقات نه موفقیت از مهارت زیاد برمی‌خیزد و نه شکست از بی‌کفایتی زیاد به وجود می‌آید، بلکه به قول آرمن آلچیانِ اقتصاددان، هر دو از «شرایط اتفاقی» حاصل می‌شوند.

طرح کلی زندگی ما مانند شعلهٔ شمع به‌واسطهٔ انواع رویدادهای تصادفی، به‌همراهِ پاسخ‌های ما به آن رویدادها، به جهت‌های جدیدی کشیده می‌شود و سرنوشت ما را تعیین می‌کند؛ درنتیجه، هم پیش‌بینی زندگی و هم تفسیر آن سخت است. همان‌طور که با نگاه‌کردن به یک لکهٔ رورشاخ، شما ممکن است مدونا را ببینید و من یک جانور نوک‌اردکی را، می‌توان داده‌هایی را نیز که در کسب‌وکار، حقوق، پزشکی، ورزش، رسانه‌ها یا کارنامهٔ کلاس سوم فرزندمان با آن‌ها مواجه می‌شویم به روش‌های بسیار زیادی خواند و تفسیر کرد.

شانس یک رویداد به تعداد راه‌هایی بستگی دارد که می‌تواند رخ دهد. این گزارهٔ تعجب‌آوری نیست. نکتهٔ عجیب این است که تأثیرش چقدر بزرگ و مهم است ـ و محاسبهٔ آن چقدر می‌تواند دشوار باشد.

ده سال بعد حتماً آقای وکیل منزل دیگری برای خودش دست‌وپا کرده، چون ژان کالمان صدمین سالگرد تولدش را در سلامتی کامل جشن گرفت؛ و هرچند امید به زندگی او در آن زمان حدود دو سال دیگر بود، اما با همان چندرغازِ آقای وکیل به ۱۱۰ سالگی نیز رسید. در آن زمان دیگر وکیل ۶۷ ساله بود. اما باز هم یک دههٔ دیگر مانده بود تا انتظار طولانی‌اش به پایان برسد؛ و آن همان پایانی نبود که انتظارش را داشت؛ در سال ۱۹۹۵ خود وکیل مُرد درحالیکه ژان کالمان زنده بود. سرانجام در ۴ آگوست ۱۹۹۷، روز تصفیه‌حساب آن خانم در ۱۲۲ سالگی فرارسید. سن او در زمان مرگ ۴۵ سال بیشتر از سن وکیل در زمان وفاتش بود.