کتاب ۳۶۶ روز با رواقیون

تعیین هدف به این معنی نیست که حتماً به آن دست خواهید یافت. هیچ فیلسوف رواقی‌ای چنین فرضیه‌ای را جایز نمی‌شمرد؛ اما نداشتن هدف به این معنی است که هرگز به هدفتان نخواهید رسید.

«پروردگارا، آرامشی عطا کن تا بپذیرم آن‌چه را نمی‌توانم تغییر دهم و شجاعتی ببخش تا تغییر دهم آنچه را می‌توانم و خردی عطا کن تا تفاوت این دو را درک کنم».

«اعتیاد زمانی رخ می‌دهد که ما اراده برای پرهیز از چیزی را از دست داده باشیم».

«فایدۀ داشتن کتاب‌خانه و کتاب‌های بی‌شمار چیست، وقتی ممکن است در همۀ عمر حتی عناوین کتاب‌ها هم خوانده نشود؟ به شاگردان آموزش داده نمی‌شود، بلکه باری سنگین روی دوششان قرار می‌دهند. بهتر است بذر چند نویسنده کاشته شود تا اینکه تخم تعداد بسیاری از آنان پاشیده شود». آسودگی خاطر، سنکا

مهم‌ترین و یگانه شیوۀ فلسفۀ رواقی تمایزی است میان آنچه می‌توانید آن را تغییر دهید و آنچه نمی‌توانید؛ میان آنچه روی آن تأثیر دارید و آنچه بر آن تأثیری ندارید؛ برای مثال، اگر هواپیما به‌دلیل وضعیت بد آب‌وهوا تأخیر داشته باشد، فریادکشیدن شما بر سر مسئول شرکت هواپیمایی بی‌فایده است، زیرا طوفان خاتمه نخواهد یافت یا هرچه آرزو کنید، قدتان بلندتر یا کوتاه‌تر نمی‌شود یا در کشور دیگری متولد نخواهید شد یا مهم نیست چقدر برای رسیدن به کسی کوشش کنید،زیرا در نهایت نمی‌توانید او را وادار کنید، شما را دوست داشته باشد. مهم‌تر از همه، اگر روی مسائلی تمرکز کنید که نمی‌توانید آن‌ها را تغییر دهید، فقط خودتان را آزار داده‌اید.

رفتارهایی که ناپرهیزی‌ها و زیاده‌روی‌های بی‌ضرر می‌پنداریم، ممکن است به‌سادگی به اعتیادهایی تمام‌عیار بدل شوند؛

ست گادین، در کتاب خود با عنوان شیب، با توجه به سه گروه از کسانی که در صف‌های سوپرمارکت‌ها می‌ایستند، تشبیه جالبی ساخته است؛ یک گروه، در صف کوتاه می‌ایستند و بدون توجه به روند آهستۀ حرکت صف یا روند پرشتاب‌تر صف‌های دیگر، آن را رها نمی‌کنند. گروه دیگر، گمان می‌کنند می‌توانند با رفتن به صف دیگر به‌اندازۀ چند ثانیه در وقتشان صرفه‌جویی کنند، پس مدام صف را عوض می‌کنند. گروه سوم، فقط وقتی صف خود را عوض می‌کنند که مطمئن باشند روند حرکت صف با مانع روبه‌رو شده است و جایگزین مشخصی برای آن وجود دارد. آن‌ها بعد از تغییر صف، به همان روند قبلی خود ادامه می‌دهند. گادین از شما می‌پرسد: «فکر می‌کنید جزء کدام گروه هستید؟»

... اما با داشتن کمی عزت‌نفس و مناعت طبع و بهادادن به آن، خود را خشنود می‌کنی و با هم‌نوعان خود هماهنگی بهتری خواهی داشت؛ به‌عبارتی، باید آنچه مناسب و شایستۀ تو تعیین کرده و به تو اختصاص داده‌اند، بستایی و به‌خاطر آن شکرگزار باشی».

«داشتن ادراکی شفاف و درست از اصول حاکم بر خود، جایگاهی مهم برای شروع فلسفه محسوب می‌شود».

به‌خاطر نگرانی از اینکه مبادا مجبور شوید چیزهای ناخوشایندی را دربارۀ خود تأیید کنید، از خودارزیابی نترسید.

اینکه پیش از مرگ، تعداد بسیار زیادی کتاب خوانده باشید، جایزه و پاداشی ندارد. حتی اگر مشتاق‌ترین کتاب‌خوان دنیا بوده و روزی یک کتاب خوانده باشید، به‌احتمال زیاد مجموعۀ کتاب‌های شما بزرگ‌تر از یک شعبه کتاب‌خانۀ کوچک نیست، هرگز با آنچه در سِروِرهای Google Books ذخیره شده است، برابری نخواهید کرد یا به پای صدهاهزار جلد کتاب جدیدی که هر سال در آمازون منتشر می‌شود، نخواهید رسید. چه می‌شد اگر زمانی که صحبت از خواندن و یادگیری می‌شد، اولویت را به کیفیت می‌دادید، نه کمیت؟ چه می‌شد اگر به‌جای مرور اجمالی و تورق تمام کتاب‌های جدید، چند کتاب برجسته و عالی را عمیق مطالعه می‌کردید؟ شاید قفسه‌های کتاب‌خانه‌تان خالی‌تر به نظر می‌رسید، اما مغز و زندگی‌تان کامل‌تر می‌شد.

اگرچه اغلب از نظر دانشگاهیان، رواقی‌گری یک روش منسوخ و کم‌اهمیت به شمار می‌آید، اما عمل‌گرایان جهان دریافتند که این فلسفه و اسلوب، بیشترین میزان استقامت و توانایی را برای مواجهه با زندگی پرفرازونشیب آنان فراهم می‌کند.

این فلسفه تأکید می‌کند که فضیلت اخلاقی (که اغلب شامل چهار فضیلت بنیادین خویشتن‌داری، شجاعت، عدالت و خرد است) مساوی با سعادتمندی است و ادراک و برداشتی که از همه‌چیز داریم و نه خود آن‌ها مسبب بسیاری از دردها و رنج‌های ماست.

رواقیون معتقد بودند با مهار ادراکات خویش می‌توانیم به شفافیت ذهنی دست یابیم. با هدایت درست و مناسب اقدامات خود، فردی کارآمد و تأثیرگذار می‌شویم. با بهره‌گیری از قوۀ ارادۀ خود و هم‌سویی با آن، به خرد و نگرشی دست می‌یابیم که برای مواجهه با تمام چیزهایی که جهان پیش روی ما می‌گذارد، به آن نیاز داریم. آن‌ها بر این باور بودند که با تقویت این موارد در خود و دیگران می‌توانند انعطاف‌پذیری، عزم و اراده و حتی لذت را بپرورند.

رواقیون، پیش‌گامان آیین‌های صبحگاهی و شامگاهی بودند: زمینه‌سازی در صبح، تأمل در شب.

یکی از تمثیل‌های موردعلاقۀ رواقیون برای وصف مکتب فلسفی‌شان، یک قطعه زمین کشاورزی حاصلخیز بود؛ منطق، پرچین دور آن، فیزیک، زمین کشاورزی و محصول به‌عمل‌آمده از همۀ این‌ها، اخلاق یا همان راه و رسم زندگی بود.

سبک زندگی آن‌ها نتیجۀ اولویت‌بندی است. سطح علایق مادی آنان به‌طور قطع، از وسع و توان مالی‌شان کمتر است و در نتیجه، هر میزان درآمدی به آنان این امکان و آزادی را می‌دهد تا کارهایی را دنبال کنند که بیش از هرچیز دیگری برایشان مهم است. این افراد اتفاقاً بیش از حد انتظار ثروتمند شدند. این میزان شفافیت دربارۀ آنچه در دنیا بیش از هرچیزی دوست دارند بدان معنی است که آن‌ها می‌توانند از زندگی خود لذت ببرند و راضی باشند؛

«مداوم و پی‌درپی از ادراک و احساسات خود محافظت کنید. آن‌ها مسائل پیش‌پاافتاده‌ای نیستند؛ بلکه احترام، اعتماد و ثبات‌قدم، آرامش ذهن، رهایی از رنج و ترس و به‌طور خلاصه، آزادی شما هستند. آن‌ها را به چه بهایی می‌فروشید؟» اندرزها، اپیکتتوس

سنکا هم این موضوع را به بهترین نحو ممکن این چنین بیان می‌کند: «در ترس‌های ما هیچ موضوعی قطعی‌تر از این حقیقت نیست که بیشتر چیزهایی که از آن‌ها می‌ترسیم، وجود خارجی ندارند.»

زمانی که آسیبی به شما وارد می‌شود، استوار بمانید و نگذارید باورهایتان شما را گروگان بگیرند! شما در کشاکشی سخت و امری الهی واقع شده‌اید تا بتوانید تسلط، آزادی، شادی و تعادل به دست آوردید

آنچه من اکنون در اختیار دارم چیزی است که مادر طبیعت اراده کرده است و آنچه اکنون می‌خواهم انجام بدهم چیزی است که طبیعت من اراده می‌کند

یا باید سرسختانه روی استدلال خود کار کنی، یا روی اموری که خارج از تسلط توست.

به ظاهر هیچ‌چیز اهمیت ندهیم، بلکه به کوشش‌ها، اقدامات و انتخاب‌هایی که چنین نتیجه‌ای داشته‌اند، توجه کنیم.

نمی‌توانید جایی دنج‌تر و آرام‌تر و کم‌هیاهوتر از روح و جان خودتان بیابید؛ به‌ویژه اگر در نتیجۀ بررسی و تفکری دقیق، مملو از آرامش و راحتی باشد که به نظر من، مأمنی حقیقی است.

ثروتمندشدن دو راه دارد: دستیابی به هرآنچه آرزویش را دارید یا خواستن تمام چیزهایی که همین حالا هم از آن شماست. در زمان و مکان فعلی کدام یک راحت‌تر است؟ این امر دربارۀ آزادی هم صدق می‌کند. اگر به‌خاطر به‌دست‌آوردن چیزی بیشتر، بی‌تاب و عصبی می‌شوید و می‌کوشید و تقلا می‌کنید، هرگز آزاد نیستید. می‌توانید مجموعه‌ای از آزادی‌هایی را که اکنون دارید، پیدا کنید و روی آن‌ها متمرکز شوید؟ خوب، با وجود آن‌ها شما در همین مکان و زمان می‌توانید آزاد باشید.

«از همان ابتدا این را به‌عنوان یک اصل بپذیرید که به هر احساس ناگواری بگوییم: "تو تنها یک احساس هستی و اصلاً آن چیزی که به نظر می‌رسد، نیستی". سپس، آن احساس را بسنج و با قوانینی که خود وضع می‌کنی، بیازما. اولین و مهم‌ترین اصل همین است؛ خواه این احساس به اموری که در اختیار داریم مربوط باشد و خواه به امور خارج از اختیارمان. اگر آن احساس ناشی از امور خارج از اختیار ما باشد، باید برای واکنش نشان‌دادن به آن آمادگی داشته باشیم و بگوییم: "آن مسئله هیچ ربطی به ما ندارد"». رساله، اپیکتتوس

«هرگز با اندوه یا روحیۀ بد به استقبال هیچ اتفاقی نخواهم رفت. من مالیات خود را با کمال میل می‌پردازم. امروزه، عواملی که موجب گلایه و شکایت یا هراس می‌شوند مانند مالیات‌هایی هستند که برای زندگی می‌پردازیم. لوسیلیوس عزیزم، همان عواملی را می‌گویم که هیچ‌وقت نباید امید بخشودگی یا رهایی از آن را داشته باشیم». نامه‌های اخلاقی، سنکا

قرن‌ها انسان‌تصور می‌کرد ثروت، بهترین راه چاره‌برای همۀ ناراحتی‌ها و مشکلات است. هیچ‌چیز دیگری وجود ندارد که انسان برای به‌دست‌آوردنش این‌قدر تلاش کرده باشد. البته وقتی سرانجام پول و موقعیتی را که می‌خواهد به دست می‌آورد، درمی‌یابد این همان چیزی که فکر می‌کرد، نیست. این گفته دربارۀ بسیاری از موارد دیگر نیز که بدون فکر کافی می‌خواهیم به دست بیاوریم، صدق می‌کند.

«خیر کجاست؟ در انتخاب‌های منطقی ما. شر کجاست؟ در انتخاب‌های منطقی ما. آنچه نه خیر است و نه شر کجاست؟ در مواردی خارج از انتخاب‌های منطقی ما». اندرزها، اپیکتتوس

«فایدۀ داشتن کتاب‌خانه و کتاب‌های بی‌شمار چیست، وقتی ممکن است در همۀ عمر حتی عناوین کتاب‌ها هم خوانده نشود؟ به شاگردان آموزش داده نمی‌شود، بلکه باری سنگین روی دوششان قرار می‌دهند. بهتر است بذر چند نویسنده کاشته شود تا اینکه تخم تعداد بسیاری از آنان پاشیده شود». آسودگی خاطر، سنکا