بریده‌هایی از کتاب لنگرگاهی در شن روان

یکی از نفرت‌انگیزترین سفسطه‌های بشر این است که رنج موجب تعالی می‌شود، که رنج گامی است در مسیر وارستگی یا رستگاری

غیاب ماندگار ایزابل حالا یکی از اندام‌های بدن ماست؛ اندامی که تنها کارکردش ترشحِ پیوستهٔ اندوه است.

خیال‌پردازی روایی، و در نتیجه داستان، یکی از ابزارهای مهم تکامل برای بقاست. ما جهان را با قصه‌گویی پردازش می‌کنیم و دانش انسانی را از طریق بده‌بستان با خودهای خیالی‌مان تولید می‌کنیم.

چیزی که تصورش سخت است به خاطر سپردنش هم سخت است.

نیاز به قصه‌گویی در اعماق ذهن ما ریشه دوانده و چنان با سازوکارهای خلق و درکِ زبان در هم تنیده که تفکیک‌شان ممکن نیست. خیال‌پردازی روایی، و در نتیجه داستان، یکی از ابزارهای مهم تکامل برای بقاست. ما جهان را با قصه‌گویی پردازش می‌کنیم و دانش انسانی را از طریق بده‌بستان با خودهای خیالی‌مان تولید می‌کنیم.

درست می‌گویی؛ بی‌قیدوشرط‌ترین تکلیف ما یادگیری هرروزهٔ چگونه مردن است. اما راه شناخت عمیق‌تر مرگْ رویگردانی از زندگی نیست. شناخت عمیق‌تر مرگْ میوهٔ رسیدهٔ این‌جا و اکنون زیستن است؛ میوه‌ای که اگر به دستش بیاوریم و به دهانش ببریم، طعم وصف‌ناپذیرش در وجود ما می‌پراکند.

انسانی که از نیروی طبیعی‌اش بهره گیرد، حتی اگر به کهن‌ترین و پوسیده‌ترین سنت‌های بشری متعلق باشد، به لطف مهارتش در مراوده و مواجهه با جهان، در جدیدترین دنیاها هم کامیاب است. چنین انسانی هر جا برود ریشه می‌دواند.

مگر مرگ می‌تواند کسی را که چنین وصف‌ناپذیر در قلب‌مان نشانده‌ایم به جایی جز درون همین قلب ببرد؟

آدمی در هر فقدان بخشی از هویت خود را گم می‌کند و به عزایش می‌نشیند

چطور ممکن است وقتی روحم مدام ترک می‌خورد و تکه‌تکه می‌شود، دنیا همین‌طور ادامه داشته باشد و بی هیچ تغییری نفس بکشد؟

خداوند چنین می‌پسندد که هر روز در بند همان روز باشیم و از این رو، گذشته و آینده را از ما پنهان می‌کند.

«جهان بی‌پایان است؛ چنان که در آغاز بود، چنان که اکنون است و چنان که همیشه خواهد بود». این جمله برای من توصیف کاملی بود از دگرگونی مستمرِ زمین، فرسایش تمام‌نشدنی کرانه‌ها و کوهسارها، و تغییر بی‌وقفهٔ سازه‌های زمین‌شناختی که می‌توانست کوه‌ها و جزیره‌ها را واژگون کند یا حتی از میان بردارد. زمین‌لرزه، حتی اگر خودم حسش می‌کردم، برایم لذتی عمیق به همراه داشت چون یک‌باره نشانه‌هایی از آنچه در جریان بود پیش چشم ما می‌گذاشت. آنچه در دل زمین جریان داشت، می‌توانست همهٔ ساخته‌های بشر را نابود کند. این نابودی شاید حس تأسف شخصی‌ام را برمی‌انگیخت اما، در آن تصویرِ بزرگ‌تری که در ذهنم نقش بسته بود، هیچ ارزش و اهمیتی نداشت. کسی حواسش به گنجشک نبود. کسی من را نمی‌پایید. جهان بی‌پایان است؛ چنان که در آغاز بود، چنان که اکنون است، و چنان که همیشه خواهد بود.

دوستی جمله‌ای از یکی از رمان‌هایم را برایم می‌فرستد: «سوگْ جشنِ بزرگداشت عشق بود. آن‌هایی که می‌توانستند سوگِ واقعی را حس کنند خوش‌اقبال بودند که کسی را دوست داشته‌اند.» چقدر عجیب است که خواندن کلمه‌های خودم چنین دردناک است.

دوستی جمله‌ای از یکی از رمان‌هایم را برایم می‌فرستد: «سوگْ جشنِ بزرگداشت عشق بود. آن‌هایی که می‌توانستند سوگِ واقعی را حس کنند خوش‌اقبال بودند که کسی را دوست داشته‌اند.» چقدر عجیب است که خواندن کلمه‌های خودم چنین دردناک است.

یک شب، در خوابی شبیه واقعیت، پدرم برمی‌گردد. مثل همیشه روی کاناپهٔ اتاق نشیمنِ خانه‌مان در آبا نشسته و بعدش ناگهان در اتاق نشیمن خانه‌مان در نسوکا هستیم. بیمارستان اشتباه کرده. پس برادرم اُکی هر هفته در سردخانه به کی سر می‌زند؟ باز هم اشتباه در تشخیص هویت. در پوستم نمی‌گنجم اما نگران هم هستم که نکند دارم خواب می‌بینم. توی خواب، محکم روی بازویم می‌کوبم تا مطمئن شوم خواب نمی‌بینم و پدرم هنوز آن‌جا نشسته و آرام حرف می‌زند. با چنان دردِ عجزآوری بیدار می‌شوم که ریه‌هایم را هم پر می‌کند. چطور ممکن است ناخودآگاهت بلایی تا این حد بی‌رحمانه سرت بیاورد؟

نمی‌خواهیم به دشواریِ ژرف‌اندیشی‌ِ مکرر دربارهٔ چیستی و چرایی وجود، سختیِ جست‌وجوی جایگاهی نو و معنادارتر برای کشف خود، و انتخاب آگاهانه‌ترِ پیوندها و تعلقاتی که ارزش رنج فقدان‌ِ محتمل را داشته باشند، تن دهیم.

شاید لازم است بگذاریم اندوه رسالتش را به انجام برساند، روی ما را به سوی خودمان برگرداند و لحظه‌های ناب درنگ را جایگزین غوغای تشریفات و کلیشه‌های روزمره کند.

خواندن و نوشتن هنوز هم همان گریزگاه دوست‌داشتنی است که همیشه بوده.

تجربهٔ شخصی و تقدیر ماست که تعیین می‌کند هنگام مصیبت، تسلای خاطرمان را در کجا می‌یابیم. امیدوارم جایی در بیشه‌زار انبوهِ اندوهت چشمهٔ کوچکی بیابی که هر آنچه اشک داشته پیشاپیش برای تو افشانده.

ناگهان حس عجیبی در تنم جان گرفت، حسِ این‌که در آکواریوم هستم: بیرون را می‌دیدم و آدم‌های بیرون هم من را می‌دیدند (البته اگر به دلیلی تصمیم می‌گرفتند به من توجه کنند) اما در محیط‌هایی یکسره متفاوت زندگی می‌کردیم.

آدمی به کانیِ بلورینی شبیه است که در دست، درخشش و فروغی ندارد اما کافی است با زاویه‌ای خاص بچرخانی‌اش تا رنگ‌های درخشان و چشم‌نوازش عیان شوند.

با دیگران که هستم، در امانم. شاد نیستم، اما در امانم. مثلاً بیرونِ این خانه کم پیش می‌آید که شبح سمندرآسای افسردگی و پریشانی تعقیبم کند. به نظر می‌رسد شبح میان هیاهوی بحث‌های سیاسی آدم‌ها قدرت ندارد، حضور ندارد.

فایده‌ای ندارد (و به ترحم‌طلبی می‌مانَد) که توضیح بدهی آن خودِ «قدیمی»‌ و آن قدرتِ «قدیمی» ات از دست رفته؛

دوستی ما با مرگ زمانی از همیشه محکم‌تر است که این‌جا بودن، تغییر، طبیعت و عشق را به پرشورترین و عمیق‌ترین شکل ممکن بپذیریم.

اگر چنین باقی بمانی، سخت و منجمد خواهی شد. نباید این‌گونه باشی، عزیزم. باید حرکت کنی.

شب‌هنگام که به ماه و ستاره‌ها نگاه می‌کنم، به نظرم می‌رسد که من ساکنم و آن‌ها شتابان در حرکت‌اند. عشق ما به دنیای محسوسْ ما را شیفتهٔ پایایی و ثبات می‌کند. اما سلامت جسم در پویایی و حرکت است و سلامت ذهن در تنوع یا سهولت هم‌نشینی و معاشرت. ما نیازمند تغییریم.

آدمی در هر فقدان بخشی از هویت خود را گم می‌کند و به عزایش می‌نشیند. حتی مرگِ دشمنان و رقیبان یا تغییر شرایط تلخ ومرارت‌باری که تحمل، مخالفت و ضدیت با آن‌ها بخش مهمی از کیستیِ ما بوده، زخمی عمیق بر تعریف‌مان از «خود» به جای می‌گذارد که دردش کمتر از رنجِ دوری از دوستان و نزدیکان و ماتمِ از دست دادن شرایط خوشایند نیست.

انگار فقدانْ زندگی را مثل یک تکه کاغذ، نازک می‌کند.

بالاخره می‌فهمم چرا آدم‌ها به یاد کسانی که از دست داده‌اند خالکوبی می‌کنند. نیاز به جار زدن؛ نه فقط جار زدنِ فقدان، بلکه جار زدن عشق، جار زدن استمرار.

گیتی هرگز آن‌قدر به ما قدرت نمی‌دهد که ضربه‌ای سنگین و مستقیم به گوی بزنیم؛ هر ضربهٔ ما شتاب‌زده است و هر امتیازی که می‌گیریم اتفاقی. روابط و پیوندهای ما با یکدیگر فانی و تصادفی‌اند.