بریده‌هایی از کتاب مثل یک دانشمند موشکی فکر کن!

«هر کس گذشته را از خاطر ببرد، محکوم است دوباره رنج آن را تحمل کند.

به قول کارل ساگان: «علم نوعی شیوهٔ فکرکردن است، نه مجموعهٔ اطلاعاتی که باید به خاطر بسپریم.»

کودکان، به‌صورت شهودی، از حقیقتی در این عالم خبر دارند که بیشتر بزرگ‌سالان از آن خبر ندارند. آن‌ها می‌دانند تمام جهان یک بازی بزرگ و شگفت‌انگیز است.

پیشرفت با کشف پاسخ‌های هوشمندانه شروع نمی‌شود، بلکه با طرح سؤال‌های هوشمندانه شروع می‌شود.

یکی از نویسندگان به نام رابرتسون دیویس در این مورد می‌گوید: «چشم‌های ما فقط آن چیزی را می‌بیند که ذهن‌مان می‌خواهد.»

شیرینی ناشی از احساس موفقیت مدت کوتاهی در کام ما می‌ماند، ولی تلخی زهرِ شکست گاهی اوقات یک عمر ما را می‌آزارد.

رابرت پیرسیگ در کتاب ذن، هنر تعمیر و نگهداری موتورسیکلت می‌گوید: «اگر کارخانه‌ای را خراب کنند اما تفکری که پشت آن است تغییر نکند، چیزی که به‌جای آن می‌سازند شبیه همان کارخانهٔ قبلی خواهد بود. اگر انقلابی بشود و دولتی سرنگون شود، اما الگوهای فکری آن دولت سر جای خود بماند، بعد از این‌که آب‌ها از آسیاب افتاد، دوباره همان تفکر قبلی بر مردم حاکم می‌شود. انگار آن دولت هنوز سر جای خود مانده است.»

بعضی از دانشجویان می‌گفتند با این پول مواد و لوازمی تهیه کردند تا با آن ماشین بشویند و پول دربیاورند، بعضی دیگر جایگاهی نصب کردند و لیموناد فروختند یا عده‌ای بلیت بخت‌آزمایی خریدند. این‌ها همان روش‌های همیشگی و معمولی است که در قدم اول به ذهن همه می‌رسد و ما را عقب نگه می‌دارد. کسانی که توانستند درآمد بیشتری کسب کنند، اصلاً از پنج دلار خود استفاده نکردند، چون متوجه شدند پنج دلار اساساً نکتهٔ انحرافی است و به هیچ دردی نمی‌خورد. لذا اصلاً آن را در نظر نگرفتند و صورت‌مسئلهٔ خود را به این ترتیب تغییر دادند: «چطور می‌توان بدون هیچ پولی کسب درآمد کرد؟»

آلن کی می‌گوید: «بهترین راه برای پیش‌بینی آینده این است که آن را اختراع کنیم.»

با روش دکارت، به‌جای این‌که دیگران بینش و اصول ما را تعیین کنند تا با استفاده از آن پیشرفت کنیم، روش کار دیگران را کاملاً رها می‌کنیم. فرض‌های موجود را رها و سعی می‌کنیم روش خودمان را پیدا کنیم، مثل کسی که در جنگل بکری راه جدیدی ایجاد می‌کند و هر چه به وجود می‌آورد محصول فکر خود اوست.

«بزرگ‌ترین مانع کشف حقیقت در طول تاریخ نادانی نبوده بلکه توهم دانایی بوده است.»[۱۹]

کارویل و پل بگالا، داستان جالبی در مورد شکار موش و گوزن تعریف می‌کنند: «شیر می‌تواند در صحرا موش شکار کند، آن را بکشد و بخورد. اما انرژی‌ای که باید برای این کار صرف کند، از کالری حاصل از خوردن موش بیشتر است. آهو از موش بزرگ‌تر است و گرفتن آن به سرعت و قدرت بیش‌تری نیاز دارد، اما صید آن می‌تواند تا چندین روز غذای شیر را تأمین کند.»[۱۲] ناگفته پیداست این داستان درس بزرگی برای همهٔ ماست. بسیاری از ما، به‌جای شکار آهو، در پی شکار موش هستیم، چون فکر می‌کنیم هدف مطمئنی است، اما کسی که در پی شکار آهوست، توانایی تفکر به شیوهٔ دانشمندان موشکی فاتح ماه را دارد. موش همه‌جا پیدا می‌شود و گرفتنش آسان است، ولی آهو کمیاب‌تر و شکار آن سخت است

«بهترین راه برای پیش‌بینی آینده این است که آن را اختراع کنیم.»

آرتور شوپنهاورِ فیلسوف می‌گوید: «فرد بااستعداد همیشه تیر خود را به هدفی می‌زند که هیچ‌کس دیگری نمی‌تواند بزند، ولی نابغه کسی است که تیرش را به هدفی می‌زند که کسی جز خود او هدفی نمی‌بیند که بخواهد بزند یا نزند.»

«وقتی حرکت خوبی دیدید، شتاب‌زده آن را انجام ندهید. شاید راه‌حل بهتری هم باشد. سعی کنید آن را پیدا کنید.»

استیو جابز از کالج رید ترک تحصیل کرد، به کلاس خوش‌نویسی رفت، دوره‌های ذن بودیسم را گذراند و در پارکینگ خانه‌اش شرکتی به راه انداخت، ولی هر کس این کارها را بکند رئیس شرکت اپل نمی‌شود.

تینا سیلیگ، یکی از مدیران گروه سرمایه‌گذاری دانشکدهٔ فناوری دانشگاه استنفورد، برنامه‌ای به نام چالش پنج‌دلاری برای دانشجویانش به راه انداخت تا مفهوم راهکار و راهبرد را به آن‌ها آموزش بدهد. [۳۵] او دانشجویان را به چند تیم تقسیم کرد، به هر تیم پنج دلار بودجه داد، از آن‌ها خواست ظرف دو ساعت از هر راهی که می‌توانند پول بیشتری به دست بیاورند و بعد طی سه دقیقه برای اعضای کلاس توضیح بدهند چه کار کردند و چه نتیجه‌ای به دست آوردند.

بلکه با سلاح شک و تردید راه خود را می‌جویند. هدف آن‌ها کسب نتایج کوتاه‌مدت نیست، بلکه به پیشرفت‌های طولانی‌مدت فکر می‌کنند. آن‌ها می‌دانند هیچ قانونی وحی مُنزل نیست، هیچ پیش‌فرضی غیرقابل تغییر نیست و همیشه می‌توان راه جدیدی برای حل مشکلات پیدا کرد.

«هرچه در دوران صلح بیشتر عرق بریزیم، در جنگ کمتر ممکن است خون‌مان بریزد.»

ما حتماً باید جایی را که هستیم ترک کنیم تا بتوانیم به جایی که می‌خواهیم برسیم.

چهار سده پیش، فرانسیس بیکن در توضیح این وضعیت می‌گوید: «اشتباه عجیب و همیشگی نظام درک انسان این است که اگر چیزی موافق نظر خود ببیند تحت‌تأثیر قرار می‌گیرد و علاقه‌ای ندارد نشانه‌ای مبنی بر اشتباه‌بودن نظرش ببیند.»

همیشه در زندگی روزانه‌مان با مشکلات پیچیده‌ای روبه‌رو می‌شویم که هیچ‌چیز در مورد آن‌ها نمی‌دانیم. کسانی که بتوانند بدون داشتن راهنمای مشخصی، ظرف مدت کوتاهی، با این مشکلات مقابله کنند، از دیگران بسیار جلو می‌افتند.

اپتون سینکلر در این زمینه می‌گوید: «وقتی منفعت مالی کسی در گروی نفهمیدن مسئله‌ای است، نمی‌توان او را مجبور کرد مسئله را بفهمد.»

هیچ انسانی، به‌طور مادرزادی، مجهز به تفکر انتقادی نیست و نمی‌تواند واقعیت‌ها را از اعتقادات شخصی‌اش جدا کند. هر قدر هم که باهوش باشیم، به قول فاینمن: «باید قبل از هر چیز سعی کنیم از خودمان گول نخوریم، چون انسان خودش را از هر کسی در این عالم بیشتر گول می‌زند.»[۱۱]

اگر فقط به کار روی چیزهایی که بلدیم و می‌شناسیم مشغول باشیم، هیچ اتفاق غیرمنتظره‌ای در زندگی‌مان نمی‌افتد.

«بزرگ‌ترین مانع کشف حقیقت در طول تاریخ نادانی نبوده بلکه توهم دانایی بوده است.»

شما اگر در این کلاس بودید، چه کار می‌کردید؟

کلمهٔ اسپوتنیک، در زبان روسی، به معنای «همسفر» است

فکرکردن مانند دانشمند موشکی یعنی سعی کنیم از دیدی متفاوت به جهان نگاه کنیم. دانشمندان موشکی هر چیز غیرقابل‌تصوری را ممکن می‌دانند و مسائل حل‌نشدنی را حل می‌کنند. آن‌ها شکست‌ها را به موفقیت و محدودیت‌ها را به مزیت تبدیل می‌کنند. هر شکستی را معمایی می‌دانند که باید آن را حل کرد، نه بن‌بستی که نمی‌توان از آن عبور کرد. آن‌ها بر اساس اعتقاد کورکورانه حرکت نمی‌کنند، بلکه با سلاح شک و تردید راه خود را می‌جویند. هدف آن‌ها کسب نتایج کوتاه‌مدت نیست، بلکه به پیشرفت‌های طولانی‌مدت فکر می‌کنند. آن‌ها می‌دانند هیچ قانونی وحی مُنزل نیست، هیچ پیش‌فرضی غیرقابل تغییر نیست و همیشه می‌توان راه جدیدی برای حل مشکلات پیدا کرد.

مورخی به نام دانیل جی. بورستین در این زمینه می‌نویسد: «بزرگ‌ترین مانع کشف حقیقت در طول تاریخ نادانی نبوده بلکه توهم دانایی بوده است.»[۱۹]