کتاب آشنایی با هنر تفکر راهبردی

ما چیزی جز تفکر خود نیستیم.

خیلی‌ها سال‌ها در مدارس و دانشگاه‌ها تحصیل می‌کنند و حتی به مدارج بالای دانشگاهی می‌رسند، اما معدودی از اینان به‌واقع فرهیخته هستند. چرا؟ چون معدودی از آن‌ها آموختن را یاد گرفته‌اند. اکثر مردم در طول زندگی‌شان به دنبال یاد گرفتن نیستند. به جای آن، نظامی از باورها شکل می‌دهند و در بقیهٔ عمر از آن دفاع می‌کنند.

قدرت‌های مستقر از ما می‌خواهند منفعلانه بپذیریم وضع موجود فکری، سیاسی یا اقتصادی «هرچند ایده‌آل نیست» اما طبیعی است، و تلاش برای تغییر یا بیهوده است یا به آشوب بی‌پایان و در نهایت بدتر شدن اوضاع می‌انجامد. به‌تبع این، نهادهای آموزشی هم نامتفکر تربیت می‌کنند: القا کردن به‌جای آموزش، حفظ کردن به‌جای درونی ساختن، به خاطر سپردن دانشِ پیش‌تر کسب‌شده به‌جای درگیر شدن با روند علمی، و پذیرفتن منفعلانه به‌جای پرسشگری.

همیشه فرض کنید که شبیه انسان‌های دیگرید. بنابراین انتظار داشته باشید تا همهٔ کاستی‌های انسانی را در خودتان ببینید.

کاش می‌شد این مغز مشغول مشوش را خاموش کرد و دمی از رنج فکر کردن و تصمیم‌گیری آسود؛ یا کسی، مرجعی، پیدا می‌شد که فکر کردن را به‌کل به او بسپاریم و خودمان برویم سراغ کارهای خوشایندتر

نهادهای آموزشی هم نامتفکر تربیت می‌کنند: القا کردن به‌جای آموزش، حفظ کردن به‌جای درونی ساختن، به خاطر سپردن دانشِ پیش‌تر کسب‌شده به‌جای درگیر شدن با روند علمی، و پذیرفتن منفعلانه به‌جای پرسشگری.

چنین می‌پنداریم که حقیقت نزد ماست؛ اما در حقیقت، همه قربانی خودمحوری انسانی هستیم ـ اگرچه نه همه به یک اندازه.

تفکر نقاد اندیشیدن دربارهٔ خود تفکر را به ما می‌آموزد.

مسئله این نیست که «آیا ما اشتباه می‌کنیم یا نه؟» مسئله این است که «آیا ما از اشتباهات‌مان درس می‌گیریم؟»

آنچه انسان را به معرفت سوق می‌دهد تفکر است. آدمی ممکن است هرچه می‌خواهد و هرقدر می‌خواهد ببیند و بشنود، بخواند و بیاموزد؛ اما هیچ‌وقت چیزی را نخواهد شناخت مگر به آن فکر کرده و به‌واسطهٔ تفکر آن را به مایملک ذهن خویش بدل کرده باشد.

مشکل اینجاست که تفکر انسان‌ها در بسیاری موارد معیوب است.

ویژگی تقریباً تمام نهادهای دیرسال اجتماعی ایستایی و مقاومت در برابر تغییر است.

سرشت انسان چنین است. همهٔ ما، با درجات مختلف، دچار پیش‌داوری هستیم. همه تصورات قالبی داریم و خود را فریب می‌دهیم. چنین می‌پنداریم که حقیقت نزد ماست؛ اما در حقیقت، همه قربانی خودمحوری انسانی هستیم ـ اگرچه نه همه به یک اندازه. هیچ‌کدام از ما هرگز متفکر کاملی نخواهیم بود، اما همه می‌توانیم متفکران بهتری باشیم.

به این شعر سادهٔ «مامان‌غازه» توجه کنید: زیر گنبد کبود، اگه هر مشکلی هست یا براش چاره‌ای نیست یا که هست اگه هست، بگرد تا پیداش بکنی اگه نیست، بهتره فکرش نکنی

تغییر زندگی تنها به واسطهٔ تفکر ممکن است

هیچ‌کدام از ما هرگز متفکر کاملی نخواهیم بود، اما همه می‌توانیم متفکران بهتری باشیم.

چه می‌شود که ما خود را بحق می‌دانیم حتی وقتی شواهد عینی ثابت می‌کنند در اشتباهیم؟

قدرت‌های مستقر از ما می‌خواهند منفعلانه بپذیریم وضع موجود فکری، سیاسی یا اقتصادی «هرچند ایده‌آل نیست» اما طبیعی است، و تلاش برای تغییر یا بیهوده است یا به آشوب بی‌پایان و در نهایت بدتر شدن اوضاع می‌انجامد.

واقعیت این است که احساس استثنا بودن اصلاً استثنایی نیست. اتفاقاً معمول همین است. آنچه استثناست ــ و البته نادر ــ تشخیص این نکته است که ما استثنایی نیستیم، که مثل همهٔ آدم‌های دیگر افراد خودمحوری هستیم که خود را فریب می‌دهیم.

«انسانی که ارباب خود نباشد، آزاد نیست» اپیکتتوس

بسیاری از مردم زندگی‌شان را صرف نگرانی دربارهٔ مشکلات می‌کنند به‌جای اینکه برای حل آن‌ها تلاش کنند.

مسئله این نیست که «آیا ما اشتباه می‌کنیم یا نه؟» مسئله این است که «آیا ما از اشتباهات‌مان درس می‌گیریم؟»

پس از تحقیق و جست‌وجو، گروهی را انتخاب کنید که سازمان‌دهی شده‌اند تا به ساختن جهانی بهتر کمک کنند. گروه‌های بسیاری برای تحقق عدالت، برای بهبود شرایط، برای کاهش درد و رنج در جهان مبارزه می‌کنند. سازمان عفو بین‌الملل، جمعیت مدافع رفتار اخلاقی با حیوانات، یونیسف و بسیاری از این دست. از میان گروه‌های محلی، ملی، و بین‌المللی یکی را انتخاب کنید و با آن همکاری کنید ـ حتی اگر فقط به صورت کمک مالی باشد.

قدرت‌شان نفرت‌انگیز است و زندگی‌شان رقت‌بار، آن‌ها که می‌خواهند دیگران به‌جای اینکه دوست‌شان بدارند، از ایشان بترسند.» کورنلیوس نپوس

«فردی که بر نفس خود مسلط نباشد آزاد نیست»

انگار ما نه حاکم بر ذهن خود، که بندیِ آن هستیم.

«تفکر آشفته اولین قدم به سوی زندگی آشفته است.»

واقعیت این است که احساس استثنا بودن اصلاً استثنایی نیست. اتفاقاً معمول همین است. آنچه استثناست ــ و البته نادر ــ تشخیص این نکته است که ما استثنایی نیستیم، که مثل همهٔ آدم‌های دیگر افراد خودمحوری هستیم که خود را فریب می‌دهیم.

تا وقتی مستقیماً با مشکلات زندگی‌تان که علت این احساسات منفی است روبه‌رو نشوید، و تا وقتی کاری برای تغییر دادن شرایط نکنید، احساسات منفی از بین نخواهند رفت.

متفکرانِ خوب اگر تفکر بهتری پیدا کنند این تمایل را دارند که تفکرشان را عوض کنند.